[33] Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
ekaccasassatikā ekaccāsassatikā ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ asassataṁ
attānañca lokañca paññapenti. Santi bhikkhave manopadosikā
1 Sī. ahumha. 2 Sī. viharimha.
Nāma devā. Te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti.
Te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni
padosenti. Te aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā
kilantacittā. Te devā tamhā kāyā cavanti. Ṭhānaṁ kho
panetaṁ bhikkhave vijjati yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā
itthattaṁ āgacchati itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ
pabbajati agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya
padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya
tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati yathā samāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ
anussarati tato paraṁ nānussarati. So evamāha ye kho te bhonto
devā na manopadosikā te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti.
Te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi *- cittāni
nappadussenti 1 . Te aññamaññaṁ *- appaduṭṭhacittā akilantakāyā
akilantacittā. Te devā tamhā kāyā na cavanti niccā dhuvā
sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṁ
ahumhā 2 manopadosikā te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyimhā 3 .
Te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni
padosimhā 4 . Te mayaṁ aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā
1 Sī. nappadūsenti. 2 Sī. ahumha. 3 Sī. upanijjhāyimha.
4 Sī. padosimha.
* mīkārkkhag añmaññamhi peḌna aññamaññamhi
* mīkārkkhag añmaññaṁ peḌna aññamaññaṁ
Kilantacittā. Evaṁ mayaṁ tamhā kāyā cutā aniccā addhuvā
appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatāti. Idaṁ bhikkhave tatiyaṁ
ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā
ekaccāsassatikā ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ asassataṁ attānañca
lokañca paññapenti.

[34] Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
ekaccasassatikā ekaccāsassatikā ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ asassataṁ
attānañca lokañca paññapenti. Idha bhikkhave ekacco samaṇo
vā brāhmaṇo vā takkī hoti vimaṁsī. So takkapariyāhataṁ
vimaṁsānucaritaṁ sayaṁpāṭibhāṇaṁ 1 evamāha yaṁ kho idaṁ vuccati cakkhuntipi
sotantipi ghānantipi jivhātipi kāyotipi ayaṁ attā anicco
addhuvo asassato vipariṇāmadhammo. Yañca kho idaṁ vuccati
cittanti vā manoti vā viññāṇanti vā ayaṁ attā nicco
dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva ṭhassatīti.
Idaṁ bhikkhave catutthaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā
ekaccasassatikā ekaccāsassatikā ekaccaṁ sassataṁ
ekaccaṁ asassataṁ attānañca lokañca paññapenti. Imehi kho
te bhikkhave samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccāsassatikā
ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ asassataṁ attānañca lokañca paññapenti
1 Sī. Yu. sayaṁpaṭibhānaṁ.
Catūhi vatthūhi. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā
vā ekaccasassatikā ekaccāsassatikā ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ
asassataṁ attānañca lokañca paññapenti sabbe te imeheva
catūhi vatthūhi etesaṁ vā aññatarena natthi ito bahiddhā.
Tayidaṁ bhikkhave tathāgato pajānāti ime diṭṭhiṭṭhānā evaṁgahitā
evaṁparāmaṭṭhā evaṁgatikā bhavanti evaṁabhisamparāyāti. Tañca
tathāgato pajānāti tato ca uttaritaraṁ pajānāti tañca pajānanaṁ
na parāmasati. Aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti
viditā vedanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca
nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā. Anupādā vimutto bhikkhave
tathāgato. Ime kho bhikkhave dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā
santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā ye tathāgato
sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti yehi tathāgatassa yathābhuccaṁ
vaṇṇaṁ sammā vadamānā vadeyyuṁ.

[35] Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṁ
lokassa paññapenti catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā
kimāgamma kimārabbha antānantikā antānantaṁ lokassa
paññapenti catūhi vatthūhi. Idha bhikkhave ekacco samaṇo
vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya
appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati
Yathā samāhite citte antasaññī lokasmiṁ viharati. So evamāha
antavā ayaṁ loko parivaṭumo. Taṁ kissa hetu. Ahaṁ hi ātappamanvāya
padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya
tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusāmi yathā samāhite citte
antasaññī lokasmiṁ viharāmi. Imināmahaṁ etaṁ jānāmi yathā
antavā ayaṁ loko parivaṭumoti. Idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ ṭhānaṁ yaṁ
āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṁ
lokassa paññapenti.

[36] Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti. Idha bhikkhave
ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya
anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ
cetosamādhiṁ phusati yathā samāhite citte anantasaññī lokasmiṁ
viharati. So evamāha ananto ayaṁ loko apariyanto ye
te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṁsu antavā ayaṁ loko parivaṭumoti.
Tesaṁ musā. Ananto ayaṁ loko apariyanto. Taṁ kissa hetu.
Ahaṁ hi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya
sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusāmi yathā
samāhite citte anantasaññī lokasmiṁ viharāmi. Imināmahaṁ etaṁ
jānāmi yathā ananto ayaṁ loko apariyantoti. Idaṁ bhikkhave
Dutiyaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā
antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti.

[37] Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti. Idha bhikkhave
ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya
anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ
cetosamādhiṁ phusati yathā samāhite citte uddhamadho antasaññī
lokasmiṁ viharati tiriyaṁ anantasaññī. So evamāha antavā ca
ayaṁ loko ananto ca ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṁsu antavā
ayaṁ loke parivaṭumoti. Tesaṁ musā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā
evamāhaṁsu ananto ayaṁ loko apariyantoti. Tesaṁpi musā.
Antavā ca ayaṁ loko ananto ca. Taṁ kissa hetu. Ahaṁ hi
ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya
sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusāmi yathā samāhite
citte uddhamadho antasaññī lokasmiṁ viharāmi tiriyaṁ anantasaññī.
Imināmahaṁ etaṁ jānāmi yathā antavā ca ayaṁ loko ananto cāti.
Idaṁ bhikkhave tatiyaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā
antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti.

[38] Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti. Idha bhikkhave
Ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā takkī hoti vimaṁsī.
So takkapariyāhataṁ vimaṁsānucaritaṁ sayaṁpāṭibhāṇaṁ evamāha nevāyaṁ
loko antavā na panānanto ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṁsu
antavā ayaṁ loko parivaṭumoti. Tesampi musā. Yepi te
samaṇabrāhmaṇā evamāhaṁsu ananto ayaṁ loko apariyantoti.
Tesampi musā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṁsu antavā
ca ayaṁ loko ananto cāti. Tesampi musā. Nevāyaṁ loko
antavā na panānantoti. Idaṁ bhikkhave catutthaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma
yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṁ lokassa
paññapenti. Imehi kho te bhikkhave samaṇabrāhmaṇā antānantikā
antānantaṁ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi. Ye hi keci
bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā antānantikā antānantaṁ
lokassa paññapenti sabbe te imeheva catūhi vatthūhi etesaṁ
vā aññatarena natthi ito bahiddhā. Tayidaṁ bhikkhave tathāgato
pajānāti ime diṭṭhiṭṭhānā evaṁgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṁgatikā
bhavanti evaṁabhisamparāyāti. Tañca tathāgato pajānāti tato ca
uttaritaraṁ pajānāti tañca pajānanaṁ na parāmasati. Aparāmasato cassa
paccattaññeva nibbuti viditā vedanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca
assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā. Anupādā
vimutto bhikkhave tathāgato. Ime kho te bhikkhave dhammā gambhīrā
Duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā
ye tathāgato sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti yehi
tathāgatassa yathābhuccaṁ vaṇṇaṁ sammā vadamānā vadeyyuṁ.

[39] Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha
tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ
catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma
kimārabbha amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā
vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ catūhi vatthūhi. Idha bhikkhave
ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ
nappajānāti idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ nappajānāti. Tassa evaṁ
hoti ahaṁ kho idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ nappajānāmi idaṁ akusalanti
yathābhūtaṁ nappajānāmi ahañce kho 1 pana idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ
appajānanto idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ appajānanto idaṁ kusalanti
vā byākareyyaṁ idaṁ akusalanti vā byākareyyaṁ taṁ mamassa musā yaṁ
mamassa musā so mamassa vighāto yo mamassa vighāto so mamassa
antarāyoti. Iti so musāvādabhayā musāvādaparijegucchā nevidaṁ
kusalanti byākaroti na panidaṁ akusalanti byākaroti tattha tattha
paṇhaṁ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṁ āpajjati amarāvikkhepaṁ
evantipi me no. Tathātipi me no. Aññathātipi me no. Notipi
1 Sī. Yu. ahañceva kho.
Me no. No notipi me noti. Idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ ṭhānaṁ yaṁ
āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha
tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ.

[40] Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ
āpajjanti amarāvikkhepaṁ. Idha bhikkhave ekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ akusalanti
yathābhūtaṁ nappajānāti. Tassa evaṁ hoti ahaṁ kho idaṁ kusalanti
yathābhūtaṁ nappajānāmi idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ nappajānāmi
ahañce kho 1 pana idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ appajānanto idaṁ
akusalanti yathābhūtaṁ appajānanto idaṁ kusalanti vā byākareyyaṁ
idaṁ akusalanti vā byākareyyaṁ tattha me assa chando
vā rāgo vā doso vā paṭigho vā yattha me assa
chando vā rāgo vā doso vā paṭigho vā taṁ mamassa
upādānaṁ yaṁ mamassa upādānaṁ so mamassa vighāto yo mamassa
vighāto so mamassa antarāyoti. Iti so upādānabhayā
upādānaparijegucchā nevidaṁ kusalanti byākaroti na panidaṁ akusalanti
byākaroti tattha tattha paṇhaṁ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṁ
āpajjati amarāvikkhepaṁ evantipi me no. Tathātipi me no.
1 Sī. Yu. ahañceva kho.
Aññathātipi me no. Notipi me no. No notipi me
noti. Idaṁ bhikkhave dutiyaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha
eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā
samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ.

[41] Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ
āpajjanti amarāvikkhepaṁ. Idha bhikkhave ekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ akusalanti
yathābhūtaṁ nappajānāti. Tassa evaṁ hoti ahaṁ kho idaṁ
kusalanti yathābhūtaṁ nappajānāmi idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ nappajānāmi
ahañce kho 1 pana idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ appajānanto idaṁ
akusalanti yathābhūtaṁ appajānanto idaṁ kusalanti vā byākareyyaṁ
idaṁ akusalanti vā byākareyyaṁ santi hi kho samaṇabrāhmaṇā
paṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā te bhindantā
maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni te maṁ tattha samanuyuñjeyyuṁ
samanuggāheyyuṁ samanubhāseyyuṁ ye maṁ tattha samanuyuñjeyyuṁ
samanuggāheyyuṁ samanubhāseyyuṁ tesāhaṁ na sampāyeyyaṁ 2 yañcāhaṁ 3
na sampāyeyyaṁ so mamassa vighāto yo mamassa vighāto so
1 Sī. Yu. ahañceva kho. 2 sampāheyyaṁ sampāpeyyaṁ sampayeyyaṁ
sampādeyyaṁ. 3 Sī. Yu. yesāhaṁ.
Mamassa antarāyoti. Iti so anuyogabhayā anuyogaparijegucchā
nevidaṁ kusalanti byākaroti na panidaṁ akusalanti byākaroti tattha
tattha paṇhaṁ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṁ āpajjati amarāvikkhepaṁ
evantipi me no. Tathātipi me no. Aññathātipi
me no. Notipi me no. No notipi me noti. Idaṁ
bhikkhave tatiyaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā
amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ
āpajjanti amarāvikkhepaṁ.

[42] Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha
amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ
āpajjanti amarāvikkhepaṁ. Idha bhikkhave ekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā mando hoti momūho. So mandattā momūhattā
tattha tattha paṇhaṁ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṁ āpajjati
amarāvikkhepaṁ atthi paro lokoti iti ce maṁ pucchasi atthi
paro lokoti iti ce me assa atthi paro lokoti iti
tena 1 byākareyyaṁ evantipi me no. Tathātipi me no.
Aññathātipi me no. Notipi me no. No notipi me
no. Natthi paro loko .pe. Atthi ca natthi ca paro
loko. Nevatthi na natthi paro loko. Atthi sattā
1 tena te naṁ.
Opapātikā. Natthi sattā opapātikā. Atthi ca natthi
ca sattā opapātikā. Nevatthi na natthi sattā opapātikā.
Atthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko. Natthi sukaṭadukkaṭānaṁ
kammānaṁ phalaṁ vipāko. Atthi ca natthi ca sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ
phalaṁ vipāko. Nevatthi na natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ
vipāko. Hoti tathāgato parammaraṇā. Na hoti tathāgato
parammaraṇā. Hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇā.
Neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti iti ce maṁ
pucchasi. Neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti
iti ce me assa neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti
iti te na 1 byākareyyaṁ evantipi me no. Tathātipi me
no. Aññathātipi me no. Notipi me no. No notipi
me noti. Idaṁ bhikkhave catutthaṁ ṭhānaṁ yaṁ āgamma yaṁ ārabbha
eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā
samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ. Imehi kho
te bhikkhave samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha paṇhaṁ
puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ catūhi vatthūhi.
Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā amarāvikkhepikā
tattha tattha paṇhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti
1 te nantipi tenātipi pāṭho.
Amarāvikkhepaṁ sabbe te imeheva catūhi vatthūhi etesaṁ vā
aññatarena natthi ito bahiddhā .pe. Yehi tathāgatassa
yathābhuccaṁ vaṇṇaṁ sammā vadamānā vadeyyuṁ.