[490] Suttā matā ca nikkhantā anitthī itthipaṇḍakā
kalahaṁ katvāna sammodi sañcarittañca paṇḍaketi.

[491] Tena kho pana samayena aññataro puriso aññataraṁ bhikkhuṁ
āṇāpeti gaccha bhante itthannāmaṁ itthiṁ vīmaṁsāti. So gantvā
manusse pucchi kahaṁ itthannāmāti. Suttā bhanteti. Tassa kukkuccaṁ
ahosi kacci nu kho ahaṁ saṅghādisesassa āpatti āpannoti. Bhagavato
etamatthaṁ ārocesi. Anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa āpatti
dukkaṭassāti. Tena kho pana samayena aññataro puriso aññataraṁ
bhikkhuṁ āṇāpeti gaccha bhante itthannāmaṁ itthiṁ vīmaṁsāti. So
gantvā manusse pucchi kahaṁ itthannāmāti. Matā bhanteti.
Tassa kukkuccaṁ ahosi .pe. Anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa
āpatti dukkaṭassāti. Tena kho pana samayena aññataro puriso
aññataraṁ bhikkhuṁ āṇāpeti gaccha bhante itthannāmaṁ itthiṁ vīmaṁsāti.
So gantvā manusse pucchi kahaṁ itthannāmāti. Nikkhantā bhanteti
.pe. Anitthī bhanteti .pe. Itthīpaṇḍakā bhanteti. Tassa
kukkuccaṁ ahosi .pe. Anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa āpatti
dukkaṭassāti.

[492] Tena kho pana samayena aññatarā itthī sāmikena saha
bhaṇḍitvā mātugharaṁ agamāsi. Kulūpako bhikkhu sammodanīyaṁ akāsi.
Tassa kukkuccaṁ ahosi .pe. Alaṁvacanīyā bhikkhūti. Nālaṁvacanīyā
bhagavāti. Anāpatti bhikkhu nālaṁvacanīyeti.

[493] Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu paṇḍake
sañcarittaṁ samāpajji. Tassa kukkuccaṁ ahosi .pe. Anāpatti
bhikkhu saṅghādisesassa āpatti thullaccayassāti.
Pañcamasaṅghādisesaṁ niṭṭhitaṁ.
----------
Chaṭṭhasaṅghādisesaṁ

[494] Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane
kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āḷavikā 1 bhikkhū
saññācikāyo kuṭikāyo 2 kārāpenti assāmikāyo attuddesikāyo
appamāṇikāyo. Tāyo na niṭṭhānaṁ gacchanti. Te yācanabahulā
viññattibahulā viharanti purisaṁ detha purisatthakaraṁ detha goṇaṁ detha
sakaṭaṁ detha vāsiṁ detha pharasuṁ detha kuṭhāriṁ detha kuddālaṁ detha
nikhādanaṁ detha valliṁ detha veḷuṁ detha muñjaṁ detha pabbajaṁ detha
tiṇaṁ detha mattikaṁ dethāti. Manussā upaddutā yācanāya upaddutā
viññattiyā bhikkhū disvā ubbijjantipi uttasantipi palāyantipi
aññenapi gacchanti aññenapi mukhaṁ karonti dvāraṁpi thakenti
gāvīpi disvā palāyanti bhikkhūti maññamānā.

[495] Athakho āyasmā mahākassapo rājagahe vassaṁ vuttho
yena āḷavī tena pakkāmi anupubbena cārikaṁ caramāno 3 yena
āḷavī tadavasari. Tatra sudaṁ āyasmā mahākassapo āḷaviyaṁ
viharati aggāḷave cetiye. Athakho āyasmā mahākassapo pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya āḷaviṁ piṇḍāya pāvisi.
1 Yu. āḷavakā. 2 Yu. Ma. kuṭiyo. 3 idaṁ pāṭhadvayaṁ sabbattha
na dissati.
Manussā āyasmantaṁ mahākassapaṁ passitvā ubbijjantipi uttasantipi
palāyantipi aññenapi gacchanti aññenapi mukhaṁ karonti dvāraṁpi
thakenti. Athakho āyasmā mahākassapo āḷaviyaṁ piṇḍāya caritvā
pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto bhikkhū āmantesi pubbāyaṁ āvuso
āḷavī subhikkhā ahosi sulabhapiṇḍā sukarā uñchena paggahena
yāpetuṁ etarahi kho 1 panāyaṁ āḷavī dubbhikkhā dullabhapiṇḍā na
sukarā uñchena paggahena yāpetuṁ ko nu kho āvuso hetu ko
paccayo yenāyaṁ āḷavī dubbhikkhā dullabhapiṇḍā na sukarā uñchena
paggahena yāpetunti. Athakho te bhikkhū āyasmato mahākassapassa
etamatthaṁ ārocesuṁ.

[496] Athakho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena
āḷavī tena cārikaṁ pakkāmi anupubbena cārikaṁ caramāno yena
āḷavī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā āḷaviyaṁ viharati aggāḷave
cetiye. Athakho āyasmā mahākassapo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā mahākassapo bhagavato etamatthaṁ ārocesi.
Athakho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā
āḷavike bhikkhū paṭipucchi saccaṁ kira tumhe bhikkhave
saññācikāyo kuṭikāyo kārāpetha assāmikāyo attuddesikāyo
1 Yu. Ma. potthakesu ayaṁ pāṭho na hoti.
Appamāṇikāyo tāyo na niṭṭhānaṁ gacchanti te tumhe yācanabahulā
viññattibahulā viharatha purisaṁ detha purisatthakaraṁ detha goṇaṁ detha
sakaṭaṁ detha vāsiṁ detha pharusaṁ detha kuṭhāriṁ detha kuddālaṁ detha
nikhādanaṁ detha valliṁ detha veḷuṁ detha muñjaṁ detha pabbajaṁ detha
tiṇaṁ detha mattikaṁ dethāti manussā upaddutā yācanāya upaddutā
viññattiyā bhikkhū disvā ubbijjantipi uttasantipi palāyantipi
aññenapi gacchanti aññenapi mukhaṁ karonti dvāraṁpi thakenti
gāvīpi disvā palāyanti bhikkhūti maññamānāti. Saccaṁ bhagavāti.
Vigarahi buddho bhagavā ananucchavikaṁ moghapurisā .pe. Akaraṇīyaṁ
kathaṁ hi nāma tumhe moghapurisā saññācikāyo kuṭikāyo kārāpessatha
assāmikāyo attuddesikāyo appamāṇikāyo tāyo na
niṭṭhānaṁ gacchanti te tumhe yācanabahulā viññattibahulā viharissatha
purisaṁ detha purisatthakaraṁ detha goṇaṁ detha sakaṭaṁ detha vāsiṁ detha
pharusaṁ detha kuṭhāriṁ detha kuddālaṁ detha nikhādanaṁ detha valliṁ detha
veḷuṁ detha muñjaṁ detha pabbajaṁ detha tiṇaṁ detha mattikaṁ dethāti netaṁ
moghapurisā appasannānaṁ vā pasādāya .pe. Aññathattāyāti.
Athakho bhagavā āḷavike bhikkhū anekapariyāyena vigarahitvā .pe.
Bhikkhūnaṁ tadanucchavikaṁ tadanulomikaṁ dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi 1
1 netaṁ moghapurisā appasannānaṁ vā pasādāya .pe. vigarahitvā
dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesīti sabbapotthakesu āgataṁ.

[497] Bhūtapubbaṁ bhikkhave dve bhātaro isayo gaṅgaṁ nadiṁ
upanissāya vihariṁsu. Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā gaṅgaṁ
nadiṁ uttaritvā yena kaniṭṭho isi tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
kaniṭṭhaṁ isiṁ sattakkhattuṁ bhogehi parikkhipitvā upari muddhani mahantaṁ
phaṇaṁ karitvā aṭṭhāsi. Athakho bhikkhave kaniṭṭho isi tassa
nāgassa bhayā kiso ahosi lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto
dhamanisanthatagatto. Addasā kho bhikkhave jeṭṭho isi
kaniṭṭhaṁ isiṁ kisaṁ lūkhaṁ dubbaṇṇaṁ uppaṇḍuppaṇḍukajātaṁ dhamanisanthatagattaṁ
disvāna kaniṭṭhaṁ isiṁ etadavoca kissa tvaṁ bho kiso lūkho
dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagattoti. Idha
me bho maṇikaṇṭho nāgarājā gaṅgaṁ nadiṁ uttaritvā yenāhaṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā maṁ sattakkhattuṁ bhogehi parikkhipitvā
upari muddhani mahantaṁ phaṇaṁ karitvā aṭṭhāsi tassāhaṁ bho nāgassa
bhayā kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagattoti.
Icchasi pana tvaṁ bho tassa nāgassa anāgamananti.
Icchāmahaṁ bho tassa nāgassa anāgamananti. Api pana tvaṁ bho
tassa nāgassa kiñci passasīti. Passāmahaṁ bho maṇimassa kaṇṭhe
pilandhananti. Tenahi tvaṁ bho taṁ nāgaṁ maṇiṁ yāca maṇiṁ me bho
dehi maṇinā me atthoti. Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā
gaṅgaṁ nadiṁ uttaritvā yena kaniṭṭho isi tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
Ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho bhikkhave maṇikaṇṭhaṁ nāgarājānaṁ
kaniṭṭho isi etadavoca maṇiṁ me bho dehi maṇinā
me atthoti. Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā bhikkhu maṇiṁ
yācati bhikkhussa maṇinā atthoti khippameva agamāsi. Dutiyampi
kho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā gaṅgaṁ nadiṁ uttaritvā yena
kaniṭṭho isi tenupasaṅkami. Addasā kho bhikkhave kaniṭṭho isi
maṇikaṇṭhaṁ nāgarājānaṁ dūrato va āgacchantaṁ disvāna maṇikaṇṭhaṁ
nāgarājānaṁ etadavoca maṇiṁ me bho dehi maṇinā me atthoti.
Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā bhikkhu maṇiṁ yācati bhikkhussa
maṇinā atthoti tato va paṭinivatti. Tatiyampi kho bhikkhave
maṇikaṇṭho nāgarājā gaṅgaṁ nadiṁ uttarati. Addasā kho bhikkhave
kaniṭṭho isi maṇikaṇṭhaṁ nāgarājānaṁ gaṅgaṁ nadiṁ uttarantaṁ disvāna
maṇikaṇṭhaṁ nāgarājānaṁ etadavoca maṇiṁ me bho dehi maṇinā me
atthoti. Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā kaniṭṭhaṁ isiṁ
gāthāhi ajjhabhāsi
mamannapānaṁ vipulaṁ uḷāraṁ
uppajjatīmassa maṇissa hetu
tante na dassaṁ atiyācakosi
na cāpi te assamamāgamissaṁ.
Susū yathā sakkharadhotapāṇi
Tāsesi maṁ selamayācamāno 1
tante na dassaṁ atiyācakosi
na cāpi te assamamāgamissanti.
Athakho bhikkhave maṇikaṇṭho nāgarājā bhikkhu maṇiṁ yācati bhikkhussa
maṇinā atthoti pakkāmi. Tathā pakkanto va ahosi na
puna paccāgañchi. Athakho bhikkhave kaniṭṭho isi tassa nāgassa
dassanīyassa adassanena bhiyyoso mattāya kiso ahosi lūkho
dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto. Addasā
kho bhikkhave jeṭṭho isi kaniṭṭhaṁ isiṁ bhiyyoso mattāya kisaṁ
lūkhaṁ dubbaṇṇaṁ uppaṇḍuppaṇḍukajātaṁ dhamanisanthatagattaṁ disvāna
kaniṭṭhaṁ isiṁ etadavoca kissa tvaṁ bho bhiyyoso mattāya kiso
lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagattoti.
Tassāhaṁ bho nāgassa dassanīyassa adassanena bhiyyoso mattāya
kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagattoti.
Athakho bhikkhave jeṭṭho isi kaniṭṭhaṁ isiṁ gāthāya
ajjhabhāsi
na taṁ yāce yassa piyaṁ jigiṁse
desso ca 2 hoti atiyācanāya
1 selaṁ maṁ yācamānoti padacchedo. 2 sabbattha videssoti
āgataṁ.
Nāgo maṇiṁ yācito brāhmaṇena
adassanaññeva tadajjhagamāti.
Tesaṁ hi nāma bhikkhave tiracchānagatānaṁ pāṇānaṁ amanāpā bhavissati
yācanā amanāpā viññatti kimaṅgaṁ pana manussabhūtānaṁ.

[498] Bhūtapubbaṁ bhikkhave aññataro bhikkhu himavantapasse viharati
aññatarasmiṁ vanasaṇḍe. Tassa kho pana 1 bhikkhave vanasaṇḍassa
avidūre mahantaṁ ninnaṁ pallalaṁ. Athakho bhikkhave mahāsakuṇasaṅgho
tasmiṁ pallale divasaṁ gocaraṁ caritvā sāyaṁ taṁ vanasaṇḍaṁ vāsāya
upagacchati. Athakho bhikkhave so bhikkhu tassa sakuṇasaṅghassa saddena
ubbāḷho yenāhaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ bhikkhave taṁ bhikkhuṁ
etadavocaṁ kacci bhikkhu khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kaccisi appakilamathena
addhānaṁ āgato kuto ca tvaṁ bhikkhu āgacchasīti. Khamanīyaṁ bhagavā
yāpanīyaṁ bhagavā appakilamathena cāhaṁ bhante addhānaṁ āgato
atthi bhante himavantapasse mahāvanasaṇḍo tassa kho pana bhante
vanasaṇḍassa avidūre mahantaṁ ninnaṁ pallalaṁ athakho bhante mahāsakuṇasaṅgho
tasmiṁ pallale divasaṁ gocaraṁ caritvā sāyaṁ taṁ vanasaṇḍaṁ
vāsāya upagacchati tato ahaṁ bhagavā āgacchāmi tassa sakuṇasaṅghassa
saddena ubbāḷhoti. Icchasi pana tvaṁ bhikkhu tassa sakuṇasaṅghassa
1 yuropiyapotthakeyaṁ pāṭho na paññāyati.
Anāgamananti. Icchāmahaṁ bhante tassa sakuṇasaṅghassa anāgamananti.
Tenahi tvaṁ bhikkhu tattha gantvā taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā
rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ tikkhattuṁ saddamanussāvehi suṇantu me bhonto
sakuṇā yāvatikā imasmiṁ vanasaṇḍe vāsaṁ upagatā pattena me
attho ekekaṁ me bhonto pattaṁ dadantūti rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ
.pe. Rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ tikkhattuṁ saddamanussāvehi suṇantu
me bhonto sakuṇā yāvatikā imasmiṁ vanasaṇḍe vāsaṁ upagatā
pattena me attho ekekaṁ me bhonto pattaṁ dadantūti. Athakho
bhikkhave so bhikkhu tattha gantvā taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā
rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ tikkhattuṁ saddamanussāvesi suṇantu me bhonto
sakuṇā yāvatikā imasmiṁ vanasaṇḍe vāsaṁ upagatā pattena me
attho ekekaṁ me bhonto pattaṁ dadantūti rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ
.pe. Rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ tikkhattuṁ saddamanussāvesi suṇantu me
bhonto sakuṇā yāvatikā imasmiṁ vanasaṇḍe vāsaṁ upagatā pattena
me attho ekekaṁ me bhonto pattaṁ dadantūti. Athakho bhikkhave
so sakuṇasaṅgho bhikkhu pattaṁ yācati bhikkhussa pattena atthoti
tamhā vanasaṇḍā pakkāmi tathā pakkanto va ahosi na puna paccāgañchi.
Tesaṁ hi nāma bhikkhave tiracchānagatānaṁ pāṇānaṁ amanāpā
bhavissati yācanā amanāpā viññatti kimaṅgaṁ pana manussabhūtānaṁ.

[499] Bhūtapubbaṁ bhikkhave raṭṭhapālassa kulaputtassa pitā raṭṭhapālaṁ
Kulaputtaṁ gāthāya ajjhabhāsi
apāhante na jānāmi raṭṭhapāla bahū janā 1
ye maṁ saṅgamma yācanti kasmā maṁ tvaṁ na yācasīti.
Yācako appiyo hoti yācaṁ adadamappiyo
tasmāhantaṁ na yācāmi mā me viddesanā ahūti.
So hi nāma bhikkhave raṭṭhapālo kulaputto sakaṁ pitaraṁ evaṁ vakkhati
kimaṅgaṁ pana jano janaṁ.