[1060] Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā ime dhammā
saṁsaṭṭhā udāhu visaṁsaṭṭhā labbhā ca panimesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā
vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ. Sammukhāvinayoti vā
amūḷhavinayoti vā .pe. Sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti
vā sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā sammukhāvinayoti
vā tassapāpiyasikāti vā sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti
vā ime dhammā saṁsaṭṭhā udāhu visaṁsaṭṭhā labbhā ca panimesaṁ
dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ.
Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā ime dhammā saṁsaṭṭhā
no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā
vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ. Sammukhāvinayoti vā
Amūḷhavinayoti vā .pe. Sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti
vā sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā sammukhāvinayoti
vā tassapāpiyasikāti vā sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti
vā ime dhammā saṁsaṭṭhā no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā
imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ.

[1061] Sammukhāvinayo kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko
kiṁpabhavo kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno. Sativinayo .pe.
Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ yebhuyyasikā tassapāpiyasikā
tiṇavatthārako kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo
kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno. Sammukhāvinayo nidānanidāno nidānasamudayo
nidānajātiko nidānappabhavo nidānasambhāro
nidānasamuṭṭhāno. Sativinayo .pe. Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ
yebhuyyasikā tassapāpiyasikā tiṇavatthārako nidānanidāno
nidānasamudayo nidānajātiko nidānappabhavo
nidānasambhāro nidānasamuṭṭhāno. Sammukhāvinayo kiṁnidāno
kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno.
Sativinayo .pe. Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ yebhuyyasikā
tassapāpiyasikā tiṇavatthārako kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko
kiṁpabhavo kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno. Sammukhāvinayo hetunidāno
hetusamudayo hetujātiko hetuppabhavo hetusambhāro hetusamuṭṭhāno.
Sativinayo .pe. Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ
yebhuyyasikā tassapāpiyasikā tiṇavatthārako hetunidāno hetusamudayo
hetujātiko hetuppabhavo hetusambhāro hetusamuṭṭhāno.
Sammukhāvinayo kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko
kiṁpabhavo kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno. Sativinayo .pe.
Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ yebhuyyasikā tassapāpiyasikā
tiṇavatthārako kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo
kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno. Sammukhāvinayo paccayanidāno paccayasamudayo
paccayajātiko paccayappabhavo paccayasambhāro
paccayasamuṭṭhāno. Sativinayo .pe. Amūḷhavinayo paṭiññātakaraṇaṁ
yebhuyyasikā tassapāpiyasikā tiṇavatthārako paccayanidāno
paccayasamudayo paccayajātiko paccayappabhavo paccayasambhāro
paccayasamuṭṭhāno.

[1062] Sattannaṁ samathānaṁ kati mūlāni kati samuṭṭhānā.
Sattannaṁ samathānaṁ chabbīsa mūlāni chattiṁsa samuṭṭhānā. Sattannaṁ
samathānaṁ katamāni chabbīsa mūlāni. Sammukhāvinayassa cattāri
mūlāni saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā.
Sativinayassa cattāri mūlāni. Amūḷhavinayassa cattāri
mūlāni. Paṭiññātakaraṇassa dve mūlāniyo ca deseti
yassa ca deseti. Yebhuyyasikāya cattāri mūlāni tassapāpiyasikāya
Cattāri mūlāni. Tiṇavatthārakassa cattāri mūlāni saṅghasammukhatā
dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā. Sattannaṁ samathānaṁ
imāni chabbīsa mūlāni. Sattannaṁ samathānaṁ katame chattiṁsa
samuṭṭhānā. Sativinayassa kammassa kiriyā karaṇaṁ upagamanaṁ
ajjhūpagamanaṁ adhivāsanā appaṭikkosanā. Amuḷhavinayassa kammassa .pe.
Paṭiññātakaraṇassa kammassa .pe. Yebhuyyasikāya kammassa .pe.
Tassapāpiyasikāya kammassa .pe. Tiṇavatthārakassa kammassa kiriyā
karaṇaṁ upagamanaṁ ajjhūpagamanaṁ adhivāsanā appaṭikosanā. Sattannaṁ
samathānaṁ ime chattiṁsa samuṭṭhānā.

[1063] Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā ime dhammā
nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nānaṁ.
Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā .pe. Sammukhāvinayoti vā
paṭiññātakaraṇanti vā sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā
sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā sammukhāvinayoti
vā tiṇavatthārakoti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā
udāhu ekatthā byañjanameva nānaṁ. Sammukhāvinayoti vā
sativinayoti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā .pe. Sammukhāvinayoti
vā paṭiññātakaraṇanti vā sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti
vā sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā sammukhāvinayoti
Vā tiṇavatthārakoti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā
ca.

[1064] Vivādo vivādādhikaraṇaṁ vivādo no adhikaraṇaṁ
adhikaraṇaṁ no vivādo adhikaraṇañceva vivādo ca siyā vivādo
vivādādhikaraṇaṁ siyā vivādo no adhikaraṇaṁ siyā adhikaraṇaṁ
no vivādo siyā adhikaraṇañceva vivādo ca. Tattha katamo
vivādo vivādādhikaraṇaṁ. Idha bhikkhū vivadanti dhammoti vā
adhammoti vā .pe. Duṭṭhullā āpattīti vā aduṭṭhullā
āpattīti vā yaṁ tattha bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo
nānāvādo aññathāvādo vipaccatāya vohāro medhakaṁ ayaṁ
vivādo vivādādhikaraṇaṁ. Tattha katamo vivādo no adhikaraṇaṁ.
Mātāpi puttena vivadati puttopi mātarā vivadati pitāpi
puttena vivadati puttopi pitarā vivadati bhātāpi bhātarā
vivadati bhātāpi bhaginiyā vivadati bhaginīpi bhātarā vivadati
sahāyopi sahāyena vivadati ayaṁ vivādo no adhikaraṇaṁ. Tattha
katamaṁ adhikaraṇaṁ no vivādo. Anuvādādhikaraṇaṁ āpattādhikaraṇaṁ
kiccādhikaraṇaṁ idaṁ adhikaraṇaṁ no vivādo. Tattha katamaṁ adhikaraṇañceva
vivādo ca. Vivādādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva vivādo ca.

[1065] Anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ anuvādo no adhikaraṇaṁ
adhikaraṇaṁ no anuvādo adhikaraṇañceva anuvādo ca siyā
Anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ siyā anuvādo no adhikaraṇaṁ siyā
adhikaraṇaṁ no anuvādo siyā adhikaraṇañceva anuvādo ca.
Tattha katamo anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ. Idha bhikkhū bhikkhuṁ
anuvadanti sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā
vā ājīvavipattiyā vā yo tattha anuvādo anuvadanā anullapanā
anubhaṇanā anusampavaṅkatā abbhussahanatā anubalappadānaṁ ayaṁ
anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ. Tattha katamo anuvādo no adhikaraṇaṁ.
Mātāpi puttaṁ anuvadati puttopi mātaraṁ anuvadati pitāpi
puttaṁ anuvadati puttopi pitaraṁ anuvadati bhātāpi bhātaraṁ
anuvadati bhātāpi bhaginiṁ anuvadati bhaginīpi bhātaraṁ anuvadati
sahāyopi sahāyaṁ anuvadati ayaṁ anuvādo no adhikaraṇaṁ.
Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no anuvādo. Āpattādhikaraṇaṁ kiccādhikaraṇaṁ
vivādādhikaraṇaṁ idaṁ adhikaraṇaṁ no anuvādo. Tattha
katamaṁ adhikaraṇañceva anuvādo ca. Anuvādādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva
anuvādo ca.

[1066] Āpatti āpattādhikaraṇaṁ āpatti no adhikaraṇaṁ
adhikaraṇaṁ no āpatti adhikaraṇañceva āpatti ca siyā
āpatti āpattādhikaraṇaṁ siyā āpatti no adhikaraṇaṁ siyā
adhikaraṇaṁ no āpatti siyā adhikaraṇañceva āpatti ca.
Tattha katamā āpatti āpattādhikaraṇaṁ. Pañcapi āpattikkhandhā
Āpattādhikaraṇaṁ sattapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṁ ayaṁ
āpatti āpattādhikaraṇaṁ. Tattha katamā āpatti no adhikaraṇaṁ.
Sotāpatti samāpatti ayaṁ āpatti no adhikaraṇaṁ. Tattha
katamaṁ adhikaraṇaṁ no āpatti. Kiccādhikaraṇaṁ vivādādhikaraṇaṁ
anuvādādhikaraṇaṁ idaṁ adhikaraṇaṁ no āpatti. Tattha katamaṁ
adhikaraṇañceva āpatti ca. Āpattādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva
āpatti ca.

[1067] Kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ kiccaṁ no adhikaraṇaṁ adhikaraṇaṁ
no kiccaṁ kiccañceva adhikaraṇañca 1 siyā kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ
siyā kiccaṁ no adhikaraṇaṁ siyā adhikaraṇaṁ no kiccaṁ siyā
adhikaraṇañceva kiccañca. Tattha katamaṁ kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ.
Yā saṅghassa kiccayatā karaṇīyatā apalokanakammaṁ ñattikammaṁ
ñattidutiyakammaṁ ñatticatutthakammaṁ idaṁ kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ.
Tattha katamaṁ kiccaṁ no adhikaraṇaṁ. Ācariyakiccaṁ upajjhāyakiccaṁ
samānupajjhāyakiccaṁ samānācariyakiccaṁ idaṁ kiccaṁ no adhikaraṇaṁ.
Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no kiccaṁ. Vivādādhikaraṇaṁ anuvādādhikaraṇaṁ
āpattādhikaraṇaṁ idaṁ adhikaraṇaṁ no kiccaṁ. Tattha katamaṁ
adhikaraṇañceva kiccañca. Kiccādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva
kiccañcāti.
Adhikaraṇabhedaṁ niṭṭhitaṁ.
1 Ma. adhikaraṇañceva kiccañca.
Tassuddānaṁ.

[1068] Adhikaraṇaṁ ukkoṭā ākārā puggalena ca
nidānahetupaccayā mūlaṁ samuṭṭhānena ca
āpatti hoti yattha ca saṁsaṭṭhā nidānena ca 1
hetupaccayamūlāni samuṭṭhānena byañjanā 2
vivādo adhikaraṇanti bhedādhikaraṇe idanti.
---------
1 Po. nidānapabhavā. 2 Po. byañjanaṁ.
Aparaṁ gāthāsaṅgaṇikaṁ

[1069] Codanā kimatthāya sāraṇā kissa kāraṇā
saṅgho kimatthāya matikammaṁ pana kissa kāraṇā.
Codanā sāraṇatthāya niggahatthāya sāraṇā
saṅgho pariggahatthāya matikammaṁ pana pāṭiyekkaṁ.
Mā kho turito abhaṇi mā kho caṇḍikatobhaṇi
mā kho paṭighaṁ janayi sace anuvijjako tuvaṁ
mā kho sahasā abhaṇi kathaṁ viggāhikaṁ anatthasañhitaṁ
sutte vinaye anulome paññatte anulomike
anuyogavattaṁ nisāmaya
kusalena buddhimatā kataṁ
suvuttaṁ sikkhāpadānulomikaṁ
gatiṁ na nāsento samparāyikaṁ.
Hitesī anuyuñjassu kālenatthupasañhitaṁ
cuditassa ca codakassa ca
sahasā vohāraṁ mā padhāresi.
Codako āha āpannoti
cuditako āha anāpannoti
ubho anukkhipanto
Paṭiññānusandhitena kāraye.
Paṭiññā lajjīsu vuttā 1
alajjīsu etaṁ 2 na vijjati
bahumpi alajjī bhāseyya
vuttānusandhitena 3 kāraye.