[82] Tena kho pana samayena jānapadā manussā bahuṁ loṇaṁpi
telaṁpi taṇḍulaṁpi khādanīyaṁpi sakaṭesu āropetvā bahārāmakoṭṭhake
sakaṭaparivattaṁ karitvā acchanti yadā paṭipāṭiṁ labhissāma tadā
bhattaṁ karissāmāti. Mahā ca megho uggato hoti. Athakho
te manussā yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ idha bhante ānanda
bahuṁ loṇaṁpi telaṁpi taṇḍulaṁpi khādanīyaṁpi sakaṭesu āropitā
tiṭṭhanti mahā ca megho uggato kathaṁ nu kho bhante ānanda
paṭipajjitabbanti. Athakho āyasmā ānando bhagavato etamatthaṁ
ārocesi. Tenahi ānanda saṅgho paccantimaṁ vihāraṁ kappiyabhūmiṁ
sammannitvā tattha vāsetu yaṁ saṅgho ākaṅkhati vihāraṁ vā
aḍḍhayogaṁ vā pāsādaṁ vā hammiyaṁ vā guhaṁ vā. Evañca
pana bhikkhave sammannitabbo. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho
ñāpetabbo suṇātu me bhante saṅgho yadi saṅghassa pattakallaṁ
saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ kappiyabhūmiṁ sammanneyya. Esā ñatti.
Suṇātu me bhante saṅgho saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ kappiyabhūmiṁ
Sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa vihārassa
kappiyabhūmiyā sammati so tuṇhassa yassa nakkhamati so bhāseyya.
Sammato saṅghena itthannāmo vihāro kappiyabhūmi. Khamati saṅghassa
tasmā tuṇhī. Evametaṁ dhārayāmīti. Tena kho pana samayena
manussā tattheva sammatikāya 1 kappiyabhūmiyā yāguyo pacanti bhattāni
pacanti sūpāni sappādenti maṁsāni koṭṭenti kaṭṭhāni phālenti
uccāsaddaṁ mahāsaddaṁ karonti. Assosi kho bhagavā rattiyā
paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya uccāsaddaṁ mahāsaddaṁ kākoravasaddaṁ sutvāna
āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi kinnu kho so ānanda uccāsaddo
mahāsaddo kākoravasaddoti. Etarahi bhante manussā
tattheva sammatikāya 2 kappiyabhūmiyā yāguyo pacanti bhattāni pacanti
sūpāni sampādenti maṁsāni koṭṭenti kaṭṭhāni phālenti so
eso bhagavā uccāsaddo mahāsaddo kākoravasaddoti. Athakho
bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū
āmantesi na bhikkhave sammatikā 3 kappiyabhūmi paribhuñjitabbā
yo paribhuñjeyya āpatti dukkaṭassa anujānāmi bhikkhave
tisso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṁ gonisādikaṁ gahapatikanti.
Tena kho pana samayena āyasmā yasojo gilāno hoti.
Tassatthāya bhesajjāni āhariyanti. Tāni bhikkhū bahi vāsenti 4 .
1 Po. sammatāya. Sī. Ma. Yu. sammutiyā. 3 Po. sammatā. Sī. sammutikā.
Ma. Yu. sammutī. 4 Ma. vā ṭhapenti. Yu. ṭhapenti.
Ukkapiṇḍakāpi khādanti corāpi haranti. Bhagavato etamatthaṁ
ārocesuṁ. Anujānāmi bhikkhave sammatikaṁ 1 kappiyabhūmiṁ paribhuñjituṁ.
Anujānāmi bhikkhave catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṁ
gonisādikaṁ gahapatikaṁ sammatikanti.

[83] Tena kho pana samayena bhaddiye nagare 2 meṇḍako gahapati
paṭivasati. Tassa evarūpo iddhānubhāvo hoti sīsaṁ nahāyitvā
dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā bahidvāre 3 nisīdati. Antalikkhā
dhaññassa dhārā opatitvā dhaññāgāraṁ pūreti 4 . Bhariyāya evarūpo
iddhānubhāvo hoti ekaṁyeva āḷhakathālikaṁ upanisīditvā ekañca
sūpagiñjarakaṁ 5 dāsakammakaraporisaṁ bhattena parivisati. Na tāva taṁ
khīyati yāva sā na vuṭṭhāti. Puttassa evarūpo iddhānubhāvo
hoti ekaṁyeva sahassatthavikaṁ gahetvā dāsakammakaraporisassa
chammāsikaṁ vetanaṁ 6 deti. Na tāva taṁ khīyati yāvassa hatthagatā.
Suṇisāya evarūpo iddhānubhāvo hoti ekaṁyeva catudoṇikaṁ piṭakaṁ
upanisīditvā dāsakammakaraporisassa chammāsikaṁ bhattaṁ deti. Na
tāva taṁ khīyati yāva sā na vuṭṭhāti. Dāsassa evarūpo
iddhānubhāvo hoti ekena naṅgalena kasantassa satta sītāyo
gacchanti. Assosi kho rājā māgadho seniyo bimbisāro
1 Po. sammatiṁ. Sī. sammutikaṁ. Ma. Yu. sammutiṁ. 2 Po. Ma. Yu. bhaddiyanagare.
3 Sī. pavāre. 4 Po. pūrenti. sabbattha īdismeva dissati. 5 Po.
sūpabhiñjarakaṁ. Ma. sūpabhiñjanakaṁ. Yu. sūpavyañjanakaṁ. 6 Po. Ma. vettanaṁ.
Amhākaṁ kira vijite bhaddiye nagare meṇḍako gahapati paṭivasati
tassa evarūpo iddhānubhāvo [1]- sīsaṁ nahāyitvā dhaññāgāraṁ
sammajjāpetvā bahidvāre nisīdati antalikkhā dhaññassa dhārā
opatitvā dhaññāgāraṁ pūreti bhariyāya 2 evarūpo iddhānubhāvo
ekaṁyeva āḷhakathālikaṁ upanisīditvā ekañca sūpagiñjarakaṁ dāsakammakaraporisaṁ
bhattena parivisati na tāva taṁ khīyati yāva sā na
vuṭṭhāti puttassa evarūpo iddhānubhāvo ekaṁyeva sahassatthavikaṁ
gahetvā dāsakammakaraporisassa chammāsikaṁ vetanaṁ deti na tāva
taṁ khīyati yāvassa hatthagatā suṇisāya evarūpo iddhānubhāvo
ekaṁyeva catudoṇikaṁ piṭakaṁ upanisīditvā dāsakammakaraporisassa
chammāsikaṁ bhattaṁ deti na tāva taṁ khīyati yāva sā na vuṭṭhāti
dāsassa evarūpo iddhānubhāvo ekena naṅgalena kasantassa
satta sītāyo gacchantīti. Athakho rājā māgadho seniyo
bimbisāro aññataraṁ sabbatthakaṁ mahāmattaṁ āmantesi amhākaṁ
kira bhaṇe vijite bhaddiye nagare meṇḍako gahapati paṭivasati tassa
evarūpo iddhānubhāvo sīsaṁ nahāyitvā dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā
bahidvāre nisīdati antalikkhā dhaññassa dhārā opatitvā
dhaññāgāraṁ pūreti .pe. Dāsassa evarūpo iddhānubhāvo ekena
naṅgalena kasantassa satta sītāyo gacchanti gaccha bhaṇe jānāhi
yathā mayā sāmaṁ diṭṭho evaṁ tava diṭṭho bhavissatīti. Evaṁ
1 Po. hoti. 2 Po. bhariyāyapissa.
Devāti kho so mahāmatto rañño māgadhassa seniyassa
bimbisārassa paṭissuṇitvā caturaṅginiyā senāya yena bhaddiyaṁ
tena pāyāsi anupubbena yena bhaddiyaṁ yena meṇḍako
gahapati tenupasaṅkami upasaṅkamitvā meṇḍakaṁ gahapatiṁ etadavoca
ahañhi gahapati raññā āṇatto amhākaṁ kira bhaṇe vijite
bhaddiye nagare meṇḍako gahapati paṭivasati tassa evarūpo
iddhānubhāvo sīsaṁ nahāyitvā dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā
bahidvāre nisīdati antalikkhā dhaññassa dhārā opatitvā dhaññāgāraṁ
pūreti .pe. Dāsassa evarūpo iddhānubhāvo ekena naṅgalena
kasantassa satta sītāyo gacchanti gaccha bhaṇe jānāhi yathā
mayā sāmaṁ diṭṭho evaṁ tava diṭṭho bhavissatīti passāma
te gahapati iddhānubhāvanti. Athakho meṇḍako gahapati sīsaṁ
nahāyitvā dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā bahidvāre nisīdi.
Antalikkhā dhaññassa dhārā opatitvā dhaññāgāraṁ pūresi. Diṭṭho
te gahapati iddhānubhāvo bhariyāya te iddhānubhāvaṁ passāmāti.
Athakho meṇḍako gahapati bhariyaṁ āṇāpesi tenahi caturaṅginiṁ
senaṁ bhattena parivisāti. Athakho meṇḍakassa gahapatissa bhariyā
ekaṁyeva āḷhakathālikaṁ upanisīditvā ekañca sūpagiñjarakaṁ caturaṅginiṁ
senaṁ bhattena parivisi. Na tāva taṁ khīyati yāva sā na vuṭṭhāti.
Diṭṭho te gahapati bhariyāya iddhānubhāvo puttassa te iddhānubhāvaṁ
Passāmāti. Athakho meṇḍako gahapati puttaṁ āṇāpesi
tenahi [1]- caturaṅginiyā senāya chammāsikaṁ vetanaṁ dehīti. Athakho
meṇḍakassa gahapatissa putto ekaṁyeva sahassatthavikaṁ gahetvā
caturaṅginiyā senāya chammāsikaṁ vetanaṁ adāsi. Na tāva taṁ khīyati
yāvassa hatthagatā. Diṭṭho te gahapati puttassa iddhānubhāvo
suṇisāya te iddhānubhāvaṁ passāmāti. Athakho meṇḍako gahapati
suṇisaṁ āṇāpesi tenahi caturaṅginiyā senāya chammāsikaṁ bhattaṁ
dehīti. Athakho meṇḍakassa gahapatissa suṇisā ekaṁyeva catudoṇikaṁ
piṭakaṁ upanisīditvā caturaṅginiyā senāya chammāsikaṁ bhattaṁ adāsi.
Na tāva taṁ khīyati yāva sā na vuṭṭhāti. Diṭṭho te gahapati
suṇisāya iddhānubhāvo dāsassa te iddhānubhāvaṁ passāmāti.
Mayhaṁ kho sāmi dāsassa iddhānubhāvo khette passitabboti.
Alaṁ gahapati diṭṭho te dāsassapi iddhānubhāvoti. Athakho so
mahāmatto 2 caturaṅginiyā senāya punadeva rājagahaṁ paccāgacchi yena
rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etamatthaṁ ārocesi.

[84] Athakho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena
bhaddiyaṁ tena cārikaṁ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ
aḍḍhaterasehi bhikkhusatehi. Athakho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno
1 Po. Yu. tāta. 2 Sī. idaṁ pāṭhattayaṁ na dissati.
Yena bhaddiyaṁ tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā bhaddiye viharati
jātiyāvane. Assosi kho meṇḍako gahapati samaṇo khalu
bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito bhaddiyaṁ anuppatto
bhaddiye viharati jātiyāvane taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ
evaṁkalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā 1 so imaṁ
lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ
sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ deseti
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti sādhu kho pana
tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti. Athakho meṇḍako gahapati
bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā bhadraṁ bhadraṁ yānaṁ abhirūhitvā
bhadrehi bhadrehi yānehi bhaddiyā niyyāsi bhagavantaṁ dassanāya.
Addasaṁsu kho sambahulā titthiyā meṇḍakaṁ gahapatiṁ dūrato va āgacchantaṁ
disvāna meṇḍakaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ kahaṁ tvaṁ gahapati gacchasīti.
Gacchāmahaṁ bhante samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyāti. Kiṁ pana tvaṁ gahapati
kiriyavādo samāno akiriyavādaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya
upasaṅkamissasi samaṇo hi gahapati gotamo akiriyavādo akiriyāya
dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti. Athakho meṇḍakassa
1 Po. Ma. bhagavāti.
Gahapatissa etadahosi nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho bhavissati yathāyime titthiyā usūyantīti yāvatikā
yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattiko
va yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnassa kho meṇḍakassa gahapatissa
bhagavā anupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ
kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Yadā bhagavā aññāsi meṇḍakaṁ gahapatiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ
udaggacittaṁ pasannacittaṁ atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā
dhammadesanā taṁ pakāseti dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi
nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya
evameva meṇḍakassa gahapatissa tasmiṁyevāsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ
udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhammanti. Athakho
meṇḍako gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo
tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto aparappaccayo
satthu sāsane bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ
bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ
vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā
telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ
bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhante bhagavantaṁ
Saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ adhivāsetu ca me bhante bhagavā
svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā
tuṇhībhāvena. Athakho meṇḍako gahapati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
Athakho meṇḍako gahapati tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ
bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi kālo
bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā
pattacīvaramādāya yena meṇḍakassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
Athakho meṇḍakassa gahapatissa bhariyā ca putto ca suṇisā ca
dāso ca yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbīkathaṁ kathesi
seyyathīdaṁ dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ
saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi
te kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte
atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ
samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ
sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya evameva tesaṁ tasmiṁyevāsane
virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ
Nirodhadhammanti. Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā
pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā
aparappaccayā satthu sāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ abhikkantaṁ bhante
abhikkantaṁ bhante seyyathāpi [1]- bhante nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya
paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre
vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ
bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito ete mayaṁ bhante
bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsake no
bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gateti. Athakho
meṇḍako gahapati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena
bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ
onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho meṇḍako
gahapati bhagavantaṁ etadavoca yāva bhante bhagavā bhaddiye viharati
[2]- Ahaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa 3 dhuvabhattenāti. Athakho bhagavā
meṇḍakaṁ gahapatiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā
samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[85] Athakho bhagavā bhaddiye yathābhirantaṁ viharitvā meṇḍakaṁ
gahapatiṁ anāpucchā yena aṅguttarāpo tena cārikaṁ pakkāmi
mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi bhikkhusatehi. Assosi
1 Po. nāma. 2 Ma. Yu. tāva. 3 Sī. saṅghassa.
Kho meṇḍako gahapati bhagavā kira yena aṅguttarāpo tena
cārikaṁ pakkanto mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi
bhikkhusatehīti. Athakho meṇḍako gahapati dāse ca kammakare ca
āṇāpesi tenahi bhaṇe bahuṁ loṇaṁpi telaṁpi taṇḍulaṁpi khādanīyaṁpi
sakaṭesu āropetvā āgacchatha aḍḍhaterasāni ca gopālakasatāni
aḍḍhaterasāni dhenusatāni ādāya āgacchantu yattha bhagavantaṁ
passissāma tattha dhāruṇhena 1 khīrena bhojessāmāti. Athakho
meṇḍako gahapati bhagavantaṁ antarāmagge kantāre sambhāvesi.
Athakho meṇḍako gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ
ṭhito kho meṇḍako gahapati bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu me
bhante bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi
bhagavā tuṇhībhāvena. Athakho meṇḍako gahapati bhagavato adhivāsanaṁ
viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
pakkāmi. Athakho meṇḍako gahapati tassā rattiyā accayena
paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi
kālo bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya yena meṇḍakassa gahapatissa parivesanā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ
bhikkhusaṅghena. Athakho meṇḍako gahapati aḍḍhaterasāni gopālakasatāni
1 Po. pāruṇhena. Ma. Yu. taruṇena. ito paraṁ īdisameva.
Āṇāpesi tenahi bhaṇe ekamekaṁ dhenuṁ gahetvā ekamekassa
bhikkhuno upatiṭṭhatha dhāruṇhena khīrena bhojessāmāti. Athakho
meṇḍako gahapati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena
bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi dhāruṇhena ca khīrena.
Bhikkhū kukkuccāyantā khīraṁ nappaṭiggaṇhanti. Paṭiggaṇhatha bhikkhave
paribhuñjathāti. Athakho meṇḍako gahapati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ
paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā
dhāruṇhena ca khīrena bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho meṇḍako gahapati bhagavantaṁ
etadavoca santi bhante maggā kantārā appodakā appabhakkhā
na sukarā apātheyyena gantuṁ sādhu bhante bhagavā bhikkhūnaṁ pātheyyaṁ
anujānātūti. Athakho bhagavā meṇḍakaṁ gahapatiṁ dhammiyā kathāya
sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi. Athakho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ
pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi anujānāmi bhikkhave
pañca gorase khīraṁ dadhiṁ takkaṁ navanītaṁ sappiṁ. Santi bhikkhave
maggā kantārā appodakā appabhakkhā na sukarā apātheyyena
gantuṁ. Anujānāmi bhikkhave pātheyyaṁ pariyesituṁ taṇḍulo
taṇḍulatthikena muggo muggatthikena māso māsatthikena loṇaṁ
1 Sī. Ma. pañcagorasaṁ.
Loṇatthikena guḷo guḷatthikena telaṁ telatthikena sappi sappitthikena.
Santi bhikkhave manussā saddhā pasannā te kappiyakārakānaṁ
hatthe hiraññasuvaṇṇaṁ 1 upanikkhipanti iminā yaṁ
ayyassa kappiyaṁ taṁ dethāti. Anujānāmi bhikkhave yaṁ tato
kappiyaṁ taṁ sādituṁ na tvevāhaṁ bhikkhave kenaci pariyāyena
jātarūparajataṁ sāditabbaṁ pariyesitabbanti vadāmīti.

[86] Athakho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena
āpaṇaṁ 2 tadavasari. Assosi kho keṇiyo jaṭilo samaṇo khalu
bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito āpaṇaṁ anuppatto
taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁkalyāṇo kittisaddo abbhuggato
itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato
lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho
bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ
pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ
deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ
sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti sādhu
kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti. Athakho keṇiyassa
jaṭilassa etadahosi kinnu kho ahaṁ samaṇassa gotamassa
harāpeyyanti. Athakho keṇiyassa jaṭilassa etadahosi yepi kho
1 si. hiraññe. Ma. Yu. hiraññaṁ. 2 Sī. āpanaṁ.
Te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ
pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ
gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti
vācitamanuvācenti seyyathīdaṁ aṭṭhako vāmako vāmadevo
vessāmitto yamataggi aṅgiraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo
bhagu rattūparatā viratā vikālabhojanā te evarūpāni pānāni
sādiyiṁsu samaṇopi gotamo rattūparato virato vikālabhojanā
arahati samaṇopi gotamo evarūpāni pānāni 1 sāditunti pahūtaṁ
pānaṁ paṭiyādāpetvā kājehi gāhāpetvā yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito
kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṁ etadavoca paṭiggaṇhātu me
bhavaṁ gotamo pānanti. Tenahi keṇiya bhikkhūnaṁ dehīti. Bhikkhū
kukkuccāyantā nappaṭiggaṇhanti. Paṭiggaṇhatha bhikkhave paribhuñjathāti.
Athakho keṇiyo jaṭilo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ pahūtehi
pānehi sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ dhotahatthaṁ
onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho keṇiyaṁ jaṭilaṁ
bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
Athakho keṇiyo jaṭilo bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito
samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu
1 Po. pānādīni sādiyitunti.
Me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Mahā
kho keṇiya bhikkhusaṅgho aḍḍhaterasāni bhikkhusatāni tvañca
brāhmaṇesu abhippasannoti. Dutiyampi kho keṇiyo jaṭilo
bhagavantaṁ etadavoca kiñcāpi bho gotama mahā bhikkhusaṅgho
aḍḍhaterasāni bhikkhusatāni ahañca brāhmaṇesu abhippasanno
adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti.
Mahā kho keṇiya bhikkhusaṅgho aḍḍhaterasāni bhikkhusatāni tvañca
brāhmaṇesu abhippasannoti. Tatiyampi kho keṇiyo jaṭilo
bhagavantaṁ etadavoca kiñcāpi bho gotama mahā bhikkhusaṅgho
aḍḍhaterasāni bhikkhusatāni ahañca brāhmaṇesu abhippasanno
adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Athakho keṇiyo jaṭilo
bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Athakho
bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū
āmantesi anujānāmi bhikkhave aṭṭha pānāni ambapānaṁ
jambupānaṁ cocapānaṁ mocapānaṁ madhupānaṁ muddikapānaṁ sālukapānaṁ
phārusakapānaṁ. Anujānāmi bhikkhave sabbaṁ phalarasaṁ ṭhapetvā dhaññaphalarasaṁ.
Anujānāmi bhikkhave sabbaṁ pattarasaṁ 1 ṭhapetvā pakkaḍākarasaṁ 2 .
Anujānāmi bhikkhave sabbaṁ puppharasaṁ ṭhapetvā madhukapuppharasaṁ.
Anujānāmi bhikkhave ucchurasanti. Athakho keṇiyo jaṭilo tassā
1 Ma. Yu. phalarasaṁ. 2 Po. sākarasaṁ. Ma. Yu. dhaññaphalarasaṁ.
Rattiyā accayena sake assame paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā
bhagavato kālaṁ ārocāpesi kālo bho gotama niṭṭhitaṁ
bhattanti. Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nīsīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Athakho keṇiyo
jaṭilo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena
sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ
onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho keṇiyaṁ
jaṭilaṁ bhagavā imāhi gāthāhi anumodi

[87] Aggihuttamukhā 1 yaññā sāvittī chandaso mukhaṁ
rājā mukhaṁ manussānaṁ nadīnaṁ sāgaro mukhaṁ
nakkhattānaṁ mukhaṁ cando ādicco tapataṁ mukhaṁ
puññaṁ ākaṅkhamānānaṁ saṅgho ve yajataṁ mukhanti.
Athakho bhagavā keṇiyaṁ jaṭilaṁ imāhi gāthāhi anumoditvā
uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[88] Athakho bhagavā āpaṇe yathābhirantaṁ viharitvā yena
kusinārā tena cārikaṁ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ
aḍḍhaterasehi bhikkhusatehi. Assosuṁ kho kosinārakā mallā
bhagavā kira kusināraṁ āgacchati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi
bhikkhusatehīti. Te saṅgaraṁ akaṁsu yo bhagavato paccuggamanaṁ
1 Po. aggihutaṁ mukhā.
Na karissati pañca satāni daṇḍoti. Tena kho pana samayena
rojo mallo āyasmato ānandassa sahāyo hoti. Athakho
bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena kusinārā tadavasari.
[1]- Kosinārakā mallā bhagavato paccuggamanaṁ akaṁsu. Athakho rojo
mallo bhagavato paccuggamanaṁ karitvā yenāyasmā ānando
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho rojaṁ mallaṁ āyasmā
ānando etadavoca uḷāraṁ kho te idaṁ āvuso roja yaṁ
tvaṁ bhagavato paccuggamanaṁ akāsīti. Nāhaṁ bhante ānanda bahukato
buddhena vā dhammena vā saṅghena vā apica ñātīhi saṅgaro
kato yo bhagavato paccuggamanaṁ na karissati pañca satāni
daṇḍoti so kho ahaṁ 2 bhante ānanda ñātīnaṁ daṇḍabhayā
evaṁ 3 bhagavato paccuggamanaṁ akāsinti. Athakho āyasmā ānando
anattamano ahosi kathaṁ hi nāma rojo mallo evaṁ vakkhatīti.
Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno
kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca ayaṁ bhante rojo
mallo abhiññāto ñātamanusso mahiddhiko kho pana evarūpānaṁ
ñātamanussānaṁ imasmiṁ dhammavinaye pasādo 4 sādhu bhante bhagavā
1 Po. Ma. Yu. athakho. 2 Yu. sa kho ahaṁ. 3 Sī. Ma. Yu. evāhaṁ. 4 Po.
dhammavinayenābhipasādo.
Tathā karotu yathā rojo mallo imasmiṁ dhammavinaye pasīdeyyāti.
Na kho taṁ ānanda dukkaraṁ tathāgatena yathā rojo mallo imasmiṁ
dhammavinaye pasīdeyyāti. Athakho bhagavā rojaṁ mallaṁ mettena
cittena pharītvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi. Athakho rojo
mallo bhagavato mettena cittena phuṭṭho seyyathāpi nāma gāvī
taruṇavacchā evameva vihārena vihāraṁ pariveṇena pariveṇaṁ
upasaṅkamitvā bhikkhū pucchati kahaṁ nu kho bhante etarahi so
bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho dassanakāmā hi mayaṁ taṁ
bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhanti. Esāvuso roja [1]- vihāro
saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno ālindaṁ
pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi vivarissati te bhagavā
dvāranti. Athakho rojo mallo yena so vihāro saṁvutadvāro
tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno ālindaṁ pavisitvā
ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭeti. Vivari bhagavā dvāraṁ. Athakho
rojo mallo vihāraṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnassa kho rojassa mallassa bhagavā
anupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ
kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Yadā bhagavā aññāsi rojaṁ mallaṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ
udaggacittaṁ pasannacittaṁ atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā
1 Po. yena.
Dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi
nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya
evameva kho rojassa mallassa tasmiṁyevāsane virajaṁ vītamalaṁ
dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti.
Athakho rojo mallo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo
tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto aparappaccayo
satthu sāsane bhagavantaṁ etadavoca sādhu bhante ayyā
mamaññeva paṭiggaṇheyyuṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ
no aññesanti. Yesaṁ kho roja sekkhena 1 ñāṇena
sekkhena dassanena dhammo diṭṭho seyyathāpi tayā tesaṁpi evaṁ
hoti aho nūna ayyā amhākaññeva paṭiggaṇheyyuṁ
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ no aññesanti tenahi
roja tava ceva paṭiggaṇhissanti aññesañcāti. Tena kho
pana samayena kusinārāyaṁ paṇītānaṁ bhattānaṁ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā
hoti. Athakho rojassa mallassa paṭipāṭiṁ alabhantassa etadahosi
yannūnāhaṁ bhattaggaṁ olokeyyaṁ yaṁ bhattagge nāssa 2 taṁ
paṭiyādeyyanti. Athakho rojo mallo bhattaggaṁ olokento dve
nāddasa ḍākañca piṭṭhakhādanīyañca. Athakho rojo mallo
yenāyasmā ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ
1 Sī. Yu. sekhena. 2 Po. Ma. Yu. nāddasaṁ.
Ānandaṁ etadavoca idha me bhante ānanda paṭipāṭiṁ alabhantassa
etadahosi yannūnāhaṁ bhattaggaṁ olokeyyaṁ yaṁ bhattagge nāssa 1
taṁ paṭiyādeyyanti so kho ahaṁ bhante ānanda bhattaggaṁ
olokento dve nāddasaṁ ḍākañca piṭṭhakhādanīyañca sacāhaṁ bhante
ānanda paṭiyādeyyaṁ ḍākañca piṭṭhakhādanīyañca paṭiggaṇheyya
me bhagavāti. Tenahi roja bhagavantaṁ paṭipucchissāmīti. Athakho
āyasmā ānando bhagavato etamatthaṁ ārocesi. Tenahi ānanda
paṭiyādetūti. Tenahi roja paṭiyādehīti. Athakho rojo mallo
tassā rattiyā accayena pahūtaṁ ḍākañca piṭṭhakhādanīyañca paṭiyādāpetvā
bhagavato upanāmesi paṭiggaṇhātu me bhante bhagavā
ḍākañca piṭṭhakhādanīyañcāti. Tenahi roja bhikkhūnaṁ dehīti.
Bhikkhū kukkuccāyantā nappaṭiggaṇhanti. Paṭiggaṇhatha bhikkhave
paribhuñjathāti. Athakho rojo mallo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ
pahūtehi ḍākehi ca piṭṭhakhādanīyehi ca sahatthā santappetvā
sampavāretvā bhagavantaṁ dhotahatthaṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rojaṁ mallaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā
samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi. Athakho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe
dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi anujānāmi bhikkhave sabbañca
ḍākaṁ sabbañca piṭṭhakhādanīyanti.
1 Po. Ma. Yu. nāddasaṁ.

[89] Athakho bhagavā kusinārāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena
ātumā tena cārikaṁ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi
bhikkhusatehi. Tena kho pana samayena aññataro nahāpitapubbo 1
vuḍḍhapabbajito ātumāyaṁ paṭivasati. Tassa dve dārakā
honti mañjukā paṭibhāṇeyyakā dakkhā pariyodātasippā sake
ācariyake nahāpitakamme. Assosi kho so vuḍḍhapabbajito
bhagavā kira ātumaṁ āgacchati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi
bhikkhusatehīti. Athakho so vuḍḍhapabbajito te dārake
etadavoca bhagavā kira tātā ātumaṁ āgacchati mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhaterasehi bhikkhusatehi gacchatha tumhe tātā
khurabhaṇḍaṁ ādāya nāḷiyāvāpakena anugharakaṁ anugharakaṁ āhiṇḍatha
loṇaṁpi telaṁpi taṇḍulaṁpi khādanīyaṁpi saṁharatha 2 bhagavato āgatassa
yāgupānaṁ karissāmāti. Evaṁ tātāti kho te dārakā tassa
vuḍḍhapabbajitassa paṭissuṇitvā 3 khurabhaṇḍaṁ ādāya nāḷiyāvāpakena
anugharakaṁ anugharakaṁ āhiṇḍanti loṇaṁpi telaṁpi taṇḍulaṁpi khādanīyaṁpi
saṁharantā. Manussā te dārake mañjuke paṭibhāṇeyyake passitvā
yepi na kārāpetukāmā tepi kārāpenti kārāpetvāpi bahuṁ
denti. Athakho te dārakā bahuṁ loṇaṁpi telaṁpi taṇḍulaṁpi
khādanīyaṁpi saṁhariṁsu. Athakho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 saṁharantā. 3 Po. paṭisutvā.
Yena ātumā tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā ātumāyaṁ viharati
bhūsāgāre 1 . Athakho so vuḍḍhapabbajito tassā rattiyā accayena
pahūtaṁ yāguṁ paṭiyādāpetvā bhagavato upanāmesi paṭiggaṇhātu
me bhante bhagavā yāgunti. Jānantāpi tathāgatā pucchanti
jānantāpi na pucchanti kālaṁ viditvā pucchanti kālaṁ viditvā
na pucchanti atthasañhitaṁ tathāgatā pucchanti no anatthasañhitaṁ
anatthasañhite setughāto tathāgatānaṁ. Dvīhākārehi buddhā
bhagavanto bhikkhū paṭipucchanti dhammaṁ vā desessāma sāvakānaṁ
vā sikkhāpadaṁ paññāpessāmāti. Athakho bhagavā taṁ vuḍḍhapabbajitaṁ
etadavoca kutāyaṁ 2 bhikkhu yāgūti. Athakho so vuḍḍhapabbajito
bhagavato etamatthaṁ ārocesi. Vigarahi buddho bhagavā ananucchavikaṁ 3
moghapurisa ananulomikaṁ appaṭirūpaṁ assāmaṇakaṁ akappiyaṁ
akaraṇīyaṁ kathaṁ hi nāma tvaṁ moghapurisa pabbajito akappiye
samādapessati netaṁ moghapurisa appasannānaṁ vā pasādāya .pe.
Vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi na bhikkhave
pabbajitena akappiye samādapetabbaṁ yo samādapeyya āpatti
dukkaṭassa na ca bhikkhave nahāpitapubbena khurabhaṇḍaṁ pariharitabbaṁ
yo parihareyya āpatti dukkaṭassāti.

[90] Athakho bhagavā ātumāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena
1 Po. bhūsāgārake. 2 Sī. kutoyaṁ. 3 Ma. Yu. ananucchaviyaṁ.
Sāvatthī tena cārikaṁ pakkāmi. Athakho bhagavā anupubbena
cārikaṁ caramāno yena sāvatthī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā
sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho
pana samayena sāvatthiyaṁ bahuṁ phalakhādanīyaṁ ussannaṁ hoti. Athakho
bhikkhūnaṁ etadahosi kinnu kho bhagavatā phalakhādanīyaṁ anuññātaṁ
kiṁ ananuññātanti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Anujānāmi
bhikkhave sabbaṁ phalakhādanīyanti.

[91] Tena kho pana samayena saṅghikāni bījāni puggalikāya
bhūmiyā ropiyanti puggalikāni bījāni saṅghikāya bhūmiyā ropiyanti.
Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Saṅghikāni bhikkhave bījāni
puggalikāya bhūmiyā ropitāni bhāgaṁ datvā paribhuñjitabbāni puggalikāni
bījāni saṅghikāya bhūmiyā ropitāni bhāgaṁ datvā paribhuñjitabbānīti.