[356] Dvīhi bhikkhave diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā
oliyanti 2 eke atidhāvanti eke cakkhumanto ca passanti.
Kathañca bhikkhave oliyanti eke bhavārāmā bhikkhave
devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṁ bhavanirodhāya dhamme
desiyamāne cittaṁ na pakkhandati na sampasīdati na santiṭṭhati
nādhimuccati evaṁ kho bhikkhave oliyanti eke.
Kathañca bhikkhave atidhāvanti eke bhavena kho paneke
aṭṭiyamānā 3 harāyamānā jigucchamānā vibhavaṁ abhinandanti yato kira
bho attā kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti
etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yathābhavanti 4 evaṁ kho
bhikkhave atidhāvanti eke.
Kathañca bhikkhave cakkhumanto ca passanti idha bhikkhave bhikkhu
bhūtaṁ bhūtato passati bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti evaṁ kho bhikkhave cakkhumanto
1 Ma. bhavañca diṭṭhiṁ vibhavañca diṭṭhiṁ,
etaṁ dvayaṁ takkikā nissitā se,
tesaṁ na nirodhamhi na hatthi ñāṇaṁ,
yatthāyaṁ loko vīparītasaññīti.
2 Ma. olīyanti. evamupari. 3 Ma. aṭṭīyamānā.
Ca passanti.
Yo bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa ca atikkamaṁ
yathābhūtedhimuccati bhavataṇhāparikkhayā
sace 1 bhūtassa pariññāto so vītataṇho bhavābhave
bhūtassa vibhavā bhikkhu nāgacchati punabbhavanti.

[357] Tayo puggalā vipannadiṭṭhī tayo puggalā
sampannadiṭṭhiṁ.
Katame tayo puggalā vipannadiṭṭhī titthiyo ca titthiyasāvako
ca yo ca micchādiṭṭhiko ime tayo puggalā vipannadiṭṭhī.
Katame tayo puggalā sampannadiṭṭhī tathāgato ca tathāgatassa
sāvako ca yo ca sammādiṭṭhiko ime tayo puggalā
sampannadiṭṭhī.
Kodhano upanāhī ca pāpamakkhī ca yo naro
vipannadiṭṭhi māyāvī taṁ jaññā vasalo iti.
Akkodhano anupanāhī amakkhī 2 suddhataṁ gato
sampannadiṭṭhi medhāvī taṁ jaññā ariyo itīti.

[358] Tisso vipannadiṭṭhiyo tisso sampannadiṭṭhiyo.
Katamā tisso vipannadiṭṭhiyo. Etaṁ mamanti vipannadiṭṭhi
esohamasmīti vipannadiṭṭhi eso me attāti vipannadiṭṭhi imā
1 Ma. save bhūtassa pariññāto. Yu. save bhūtassa pariññā. 2 Ma. visuddho.
Tisso vipannadiṭṭhiyo.
Katamā tisso sampannadiṭṭhiyo. Netaṁ mamanti sampannadiṭṭhi
nesohamasmīti sampannadiṭṭhi na meso attāti sampannadiṭṭhi
imā tisso sampannadiṭṭhiyo.

[359] Etaṁ mamanti kā diṭṭhi kati diṭṭhiyo katamantānuggahitā
tā diṭṭhiyo esohamasmīti kā diṭṭhi kati diṭṭhiyo
katamantānuggahitā tā diṭṭhiyo eso me attāti kā diṭṭhi
kati diṭṭhiyo katamantānuggahitā tā diṭṭhiyo. Etaṁ mamanti
pubbantānudiṭṭhi aṭṭhārasa diṭṭhiyo pubbantānuggahitā tā
diṭṭhiyo esohamasmīti aparantānudiṭṭhi catucattāḷasaṁ diṭṭhiyo
aparantānuggahitā tā diṭṭhiyo eso me attāti vīsativatthukā
attānudiṭṭhi vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi sakkāyadiṭṭhippamukhāni
dvāsaṭṭhī diṭṭhigatāni pubbantāparantānuggahitā tā diṭṭhiyo.

[360] Ye keci bhikkhave mayi niṭṭhaṅgatā sabbe te
diṭṭhisampannā [1]- pañcannaṁ idha niṭṭhā pañcannaṁ idha vihāya
niṭṭhā.
Katamesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā. Sattakkhattuparamassa
kolaṅkolassa ekabījissa sakadāgāmissa yo ca diṭṭheva dhamme
arahā imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā.
1 Ma. Yu. tesaṁ diṭṭhisampannānaṁ.
Katamesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā. Antarāparinibbāyissa
upahaccaparinibbāyissa asaṅkhāraparinibbāyissa sasaṅkhāraparinibbāyissa
uddhaṁsotassa akaniṭṭhagāmino imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.
Ye keci bhikkhave mayi niṭṭhaṅgatā sabbe te diṭṭhisampannā 1
imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā imesaṁ pañcannaṁ idha
vihāya niṭṭhā.

[361] Ye keci bhikkhave mayi aveccappasannā sabbe te
sotāpannā tesaṁ sotāpannānaṁ imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā
pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.
Katamesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā. Sattakkhattuparamassa
kolaṅkolassa ekabījissa sakadāgāmissa yo ca diṭṭheva dhamme
arahā imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā.
Katamesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā. Antarāparinibbāyissa
upahaccaparinibbāyissa asaṅkhāraparinibbāyissa sasaṅkhāraparinibbāyissa
uddhaṁsotassa akaniṭṭhagāmino imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.
Ye keci bhikkhave mayi aveccappasannā sabbe te sotāpannā
tesaṁ sotāpannānaṁ imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā imesaṁ
pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhāti.
Diṭṭhikathā samattā.
------
1 Ma. Yu. tesaṁ diṭṭhisampannānaṁ.
Mahāvagge ānāpānakathā
--------

[362] Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samādhikāni
dve ñāṇasatāni uppajjanti aṭṭha paripanthe ñāṇāni aṭṭha
ca upakāre ñāṇāni aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni terasa
vodāne ñāṇāni battiṁsaṁ satokārīsu 1 ñāṇāni catuvīsati
samādhivasena ñāṇāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni aṭṭha
nibbidāñāṇāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni aṭṭha
nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.

[363] Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni aṭṭha ca upakāre
ñāṇāni. Kāmacchando samādhissa paripantho nekkhammaṁ
samādhissa upakāraṁ byāpādo samādhissa paripantho abyāpādo
samādhissa upakāraṁ thīnamiddhaṁ samādhissa paripantho ālokasaññā
samādhissa upakāraṁ uddhaccaṁ samādhissa paripantho avikkhepo
samādhissa upakāraṁ vicikicchā samādhissa paripantho dhammavavatthānaṁ
samādhissa upakāraṁ avijjā samādhissa paripantho ñāṇaṁ
samādhissa upakāraṁ arati samādhissa paripantho pāmujjaṁ
samādhissa upakāraṁ sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripantho
sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakāraṁ imāni aṭṭha
1 Ma. satokārisusa.
Panthe ñāṇāni aṭṭha ca upakāre ñāṇāni imehi soḷasahi
ākārehi udupitacittaṁ samudupitacittaṁ 1 ekatte santiṭṭhati
nīvaraṇehi visujjhati.

[364] Katame te ekattā. Nekkhammaṁ ekattaṁ abyāpādo
ekattaṁ ālokasaññā ekattaṁ avikkhepo ekattaṁ dhammavavatthānaṁ
ekattaṁ ñāṇaṁ ekattaṁ pāmujjaṁ ekattaṁ sabbe kusalā
dhammā ekattā. Katame te nīvaraṇā. Kāmacchando nīvaraṇaṁ
byāpādo nīvaraṇaṁ thīnamiddhaṁ nīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccaṁ nīvaraṇaṁ
vicikicchā nīvaraṇaṁ avijjā nīvaraṇaṁ arati nīvaraṇaṁ sabbe
akusalā dhammā nīvaraṇā.

[365] Nīvaraṇāti kenatthena nīvaraṇā. Niyyānāvaraṇaṭṭhena
nīvaraṇā. Katame te niyyānā. Nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ
tena ca nekkhammena ariyā nīyanti kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ
tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ
nappajānātīti kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ abyāpādo ariyānaṁ
niyyānaṁ tena ca abyāpādena ariyā nīyanti byāpādo
niyyānāvaraṇaṁ tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṁ
ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti byāpādo niyyānāvaraṇaṁ
ālokasaññā ariyānaṁ niyyānaṁ tāya ca ālokasaññāya ariyā
1 Sī. uddhataṁ cittaṁ pamuducittaṁ cittaṁ. Ma. uducitaṁ cittaṁ samuducitaṁ
cittaṁ. Yu. uddhataṁ cittaṁ samuducittaṁ cittaṁ.
Nīyanti thīnamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ tena ca thīnamiddhena nivutattā
ālokasaññaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti thīnamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ
avikkhepo ariyānaṁ niyyānaṁ tena ca avikkhepena ariyā nīyanti
uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ tena ca uddhaccena nivutattā
avikkhepaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ
dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ tena ca dhammavavatthānena ariyā
nīyanti vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ tāya ca vicikicchāya
nivutattā dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti vicikicchā
niyyānāvaraṇaṁ ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ tena ca ñāṇena ariyā
nīyanti avijjā niyyānāvaraṇaṁ tāya ca avijjāya nivutattā
ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti avijjā niyyānāvaraṇaṁ
pāmujjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ tena pāmujjena ariyā nīyanti arati
niyyānāvaraṇaṁ tāya ca aratiyā nivutattā pāmujjaṁ ariyānaṁ
niyyānaṁ nappajānātīti arati niyyānāvaraṇaṁ sabbepi kusalā
dhammā ariyānaṁ niyyānaṁ tehi [1]- dhammehi ariyā nīyanti sabbepi
akusalā dhammā niyyānāvaraṇā tehi ca akusalehi dhammehi
nivutattā kusale dhamme ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti sabbepi
akusalā dhammā niyyānāvaraṇā imehi ca pana nīvaraṇehi
visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato
khaṇikasamodhānā.
1 Ma. ca.