[306] Katamā soḷasa diṭṭhiyo. Assādadiṭṭhi attānudiṭṭhi
micchādiṭṭhi sakkāyadiṭṭhi sakkāyavatthukā sassatadiṭṭhi sakkāyavatthukā
ucchedadiṭṭhi antaggāhikā diṭṭhi pubbantānudiṭṭhi
aparantānudiṭṭhi saññojanikā diṭṭhi ahanti mānavinibandhā diṭṭhi
mamanti mānavinibandhā diṭṭhi attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi lokavādapaṭisaṁyuttā
diṭṭhi bhavadiṭṭhi vibhavadiṭṭhi imā soḷasa diṭṭhiyo. [3]-

[307] Assādadiṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti
attānudiṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti micchādiṭṭhiyā
katihākārehi abhiniveso hoti sakkāyadiṭṭhiyā katihākārehi
abhiniveso hoti sakkāyavatthukāya sassatadiṭṭhiyā katihākārehi
abhiniveso hoti sakkāyavatthukāya ucchedadiṭṭhiyā katihākārehi
abhiniveso hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā katihākārehi
abhiniveso hoti pubbantānudiṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti
1 Ma. Yu. diṭṭhivipphanditaṁ. 2 Ma. Yu. diṭṭhisambādho. 3 Ma. katame tīṇi sataṁ
diṭṭhābhinivesā ....
Aparantānudiṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti saññojanikāya
diṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti ahanti mānavinibandhāya
diṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti mamanti mānavinibandhāya
diṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti attavādapaṭisaṁyuttāya
diṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti lokavādapaṭisaṁyuttāya
diṭṭhiyā katihākārehi abhiniveso hoti bhavadiṭṭhiyā
katihākārehi abhiniveso hoti vibhavadiṭṭhiyā katihākārehi
abhiniveso hoti.

[308] Assādadiṭṭhiyā pañcattiṁsāya ākārehi abhiniveso hoti
attānudiṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti micchādiṭṭhiyā
dasahākārehi abhiniveso hoti sakkāyadiṭṭhiyā vīsatiyā
ākārehi abhiniveso hoti sakkāyavatthukāya sassatadiṭṭhiyā
paṇṇarasahi ākārehi abhiniveso hoti sakkāyavatthukāya
ucchedadiṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso hoti antaggāhikāya
diṭṭhiyā paññāsāya ākārehi abhiniveso hoti pubbantānudiṭṭhiyā
aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti aparantānudiṭṭhiyā
catucattāḷīsāya ākārehi abhiniveso hoti saññojanikāya diṭṭhiyā
aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti ahanti mānavinibandhāya
diṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti mamanti
mānavinibandhāya diṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti
Attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti
lokavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā aṭṭhahi ākārehi abhiniveso hoti
bhavadiṭṭhiyā ekūnavīsatiyā ākārehi 1 abhiniveso hoti vibhavadiṭṭhiyā
ekūnavīsatiyā ākārehi 2 abhiniveso hoti.

[309] Assādadiṭṭhiyā katamehi pañcattiṁsāya ākārehi
abhiniveso hoti. Yaṁ rūpaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ
rūpassa assādoti abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na assādo
assādo na diṭṭhi aññā diṭṭhi añño assādo yā ca
diṭṭhi yo ca assādo ayaṁ vuccati assādadiṭṭhi assādadiṭṭhi
micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti tāya diṭṭhivipattiyā samannāgato puggalo
diṭṭhivipanno diṭṭhivipanno puggalo na sevitabbo na bhajitabbo
na payirupāsitabbo taṁ kissahetu diṭṭhi hissa pāpikā yā
diṭṭhi yo rāgo 3 so na diṭṭhi diṭṭhi na rāgo aññā diṭṭhi
añño rāgo yā ca diṭṭhi yo ca rāgo ayaṁ vuccati diṭṭhirāgo
tāya ca diṭṭhiyā tena ca rāgena samannāgato puggalo
diṭṭhirāgarato 4 diṭṭhirāgarate puggale dinnadānaṁ namahapphalaṁ hoti
namahānisaṁsaṁ taṁ kissahetu diṭṭhi hissa pāpikā assādadiṭṭhi
micchādiṭṭhi micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa dve ca gatiyo
nirayo vā tiracchānayoni vā micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa
1-2 Sī. Ma. Yu. ekena ākārena. 3 Ma. yo diṭṭhiyā rāgo. evamuparipi.
4 Ma. Yu. ... rāgaratto ... rāgaratte.
Yañceva kāyakammaṁ yathādiṭṭhisamattaṁ 1 samādinnaṁ yañca vacīkammaṁ
yañca manokammaṁ yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yā ca cetanā yā
ca patthanā yo ca paṇidhi ye ca saṅkhārā sabbe te dhammā
aniṭṭhāya akantāya amanāpāya ahitāya dukkhāya saṁvattanti taṁ
kissahetu diṭṭhi hissa pāpikā seyyathāpi nimbabījaṁ vā
kosātakībījaṁ vā tittakalābubījaṁ vā allāya paṭhaviyā nikkhittaṁ
yañceva paṭhavīrasaṁ upādiyati yañca āporasaṁ upādiyati sabbantaṁ
tittakatāya kaṭukatāya asāratāya 2 saṁvattati taṁ kissahetu bījaṁ
hissa pāpikaṁ evameva micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa yañceva
kāyakammaṁ yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yañca vacīkammaṁ yañca
manokammaṁ yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yā ca cetanā yā ca
patthanā yo ca paṇidhi ye ca saṅkhārā sabbe te dhammā
aniṭṭhāya akantāya amanāpāya ahitāya dukkhāya saṁvattanti taṁ
kissahetu diṭṭhi hissa pāpikā assādadiṭṭhi micchādiṭṭhi yā
diṭṭhi 3 diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ .pe. Diṭṭhābhinivesaparāmāso hoti.

[310] Yaṁ vedanaṁ paṭicca yaṁ saññaṁ paṭicca yaṁ saṅkhāre
paṭicca yaṁ viññāṇaṁ paṭicca yaṁ cakkhuṁ paṭicca yaṁ sotaṁ
paṭicca yaṁ ghānaṁ paṭicca yaṁ jivhaṁ paṭicca yaṁ kāyaṁ paṭicca
yaṁ manaṁ paṭicca yaṁ rūpe paṭicca yaṁ sadde paṭicca yaṁ gandhe
1 Sī. yathādiṭṭhisampattaṁ. 2 Ma. asātattāya. evamuparipi. 3 Ma. Yu.
micchādiṭṭhi. 4 Ma. atthi saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca atthi saññojanāni
na ca diṭṭhiyo katamāni .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo.
Paṭicca yaṁ rase paṭicca yaṁ phoṭṭhabbe paṭicca yaṁ dhamme
paṭicca yaṁ cakkhuviññāṇaṁ paṭicca yaṁ sotaviññāṇaṁ paṭicca
yaṁ ghānaviññāṇaṁ paṭicca yaṁ jivhāviññāṇaṁ paṭicca yaṁ
kāyaviññāṇaṁ paṭicca yaṁ manoviññāṇaṁ paṭicca yaṁ cakkhusamphassaṁ
paṭicca yaṁ sotasamphassaṁ paṭicca yaṁ ghānasamphassaṁ paṭicca yaṁ
jivhāsamphassaṁ paṭicca yaṁ kāyasamphassaṁ paṭicca yaṁ manosamphassaṁ
paṭicca yaṁ cakkhusamphassajaṁ vedanaṁ paṭicca yaṁ sotasamphassajaṁ
vedanaṁ paṭicca yaṁ ghānasamphassajaṁ vedanaṁ paṭicca yaṁ jivhāsamphassajaṁ
vedanaṁ paṭicca yaṁ kāyasamphassajaṁ vedanaṁ paṭicca yaṁ
manosamphassajaṁ vedanaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ manosamphassajāya
vedanāya assādoti abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi
na assādo assādo na diṭṭhi aññā diṭṭhi añño assādo
yā ca diṭṭhi yo ca assādo ayaṁ vuccati assādadiṭṭhi
assādadiṭṭhi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti tāya diṭṭhivipattiyā
samannāgato puggalo diṭṭhivipanno diṭṭhivipanno puggalo
na sevitabbo na bhajitabbo na payirupāsitabbo taṁ kissahetu
diṭṭhi hissa pāpikā yā diṭṭhi yo rāgo so na diṭṭhi
diṭṭhi na rāgo aññā diṭṭhi añño rāgo yā ca diṭṭhi
yo ca rāgo ayaṁ vuccati diṭṭhirāgo tāya ca diṭṭhiyā tena
ca rāgena samannāgato puggalo diṭṭhirāgarato diṭṭhirāgarate
Puggale dinnadānaṁ namahapphalaṁ hoti namahānisaṁsaṁ taṁ kissahetu
diṭṭhi hissa pāpikā assādadiṭṭhi micchādiṭṭhi micchādiṭṭhikassa
purisapuggalassa dve ca gatiyo nirayo vā tiracchānayoni
vā micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa yañceva kāyakammaṁ
yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yañca vacīkammaṁ yañca manokammaṁ
yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yā ca cetanā yā ca patthanā yo
ca paṇidhi ye ca saṅkhārā sabbe te dhammā aniṭṭhāya akantāya
amanāpāya ahitāya dukkhāya saṁvattanti taṁ kissahetu diṭṭhi
hissa pāpikā seyyathāpi nimbabījaṁ vā kosātakībījaṁ vā
tittakalābubījaṁ vā allāya paṭhaviyā nikkhittaṁ yañceva paṭhavīrasaṁ
upādiyati yañca āporasaṁ upādiyati sabbantaṁ tittakatāya
kaṭukatāya asāratāya saṁvattati taṁ kissahetu bījaṁ hissa pāpikaṁ
evameva micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa yañceva kāyakammaṁ
yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yañca vacīkammaṁ yañca manokammaṁ
yathādiṭṭhisamattaṁ samādinnaṁ yā ca cetanā yā ca patthanā yo
ca paṇidhi ye ca saṅkhārā sabbe te dhammā aniṭṭhāya
akantāya amanāpāya ahitāya dukkhāya saṁvattanti taṁ kissahetu
diṭṭhi hissa pāpikā assādadiṭṭhi micchādiṭṭhi yā diṭṭhi 1
diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ .pe. Diṭṭhābhinivesaparāmāso 2 hoti 3 imehi
aṭṭhārasahi ākārehi pariyuṭṭhitacittassa saṁyogo assādadiṭṭhibhūtā 4
1 Ma. micchādiṭṭhi. 2 Ma. diṭṭhābhiniveso diṭṭhiparāmāso. 3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho
natthi. 4 Ma. Yu. assādadiṭṭhibhūtā micchādiṭṭhīti ime dve pāṭhā natthi.
Micchādiṭṭhi.

[311] Atthi saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca atthi
saññojanāni na ca diṭṭhiyo. Katamāni saññojanāni ceva
diṭṭhiyo ca. Sakkāyadiṭṭhiparāmāso ceva 1 sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso
ca imāni saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca. Katamāni
saññojanāni na ca diṭṭhiyo. Kāmarāgasaññojanaṁ paṭighasaññojanaṁ
mānasaññojanaṁ vicikicchāsaññojanaṁ bhavarāgasaññojanaṁ
issāsaññojanaṁ macchariyasaññojanaṁ anusayasaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ
imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo. Assādadiṭṭhiyā 2
imehi pañcattiṁsāya ākārehi abhiniveso hoti 2 .

[312] Attānudiṭṭhiyā katamehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso
hoti. Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa
akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa
akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ
vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ vedanaṁ saññaṁ
saṅkhāre viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā
attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

[313] Kathaṁ rūpaṁ attato samanupassati. Idhekacco paṭhavīkasiṇaṁ
attato samanupassati yaṁ paṭhavīkasiṇaṁ so ahaṁ yo ahaṁ
taṁ paṭhavīkasiṇanti paṭhavīkasiṇañca attañca advayaṁ samanupassati
1 Ma. Yu. ime dve pāṭhā natthi. 2 Ma. Yu. ime cha pāṭhā natthi.
Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yā acchi 1 so vaṇṇo yo
vaṇṇo sā acchīti acchiñca vaṇṇañca advayaṁ samanupassati
evameva idhekacco paṭhavīkasiṇaṁ attato samanupassati yaṁ
paṭhavīkasiṇaṁ so ahaṁ yo ahaṁ taṁ paṭhavīkasiṇanti paṭhavīkasiṇañca
attañca advayaṁ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na
vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṁ vatthu yā ca
diṭṭhi yañca vatthu ayaṁ paṭhamā rūpavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi
micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti attānudiṭṭhikassa 2 purisapuggalassa
dve ca gatiyo .pe. Imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo
idhekacco āpokasiṇaṁ tejokasiṇaṁ vāyokasiṇaṁ nīlakasiṇaṁ pītakasiṇaṁ
lohitakasiṇaṁ odātakasiṇaṁ attato samanupassati yaṁ odātakasiṇaṁ
so ahaṁ yo ahaṁ taṁ odātakasiṇanti odātakasiṇañca attañca
advayaṁ samanupassati seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yā acchi
so vaṇṇo yo vaṇṇo sā acchīti acchiñca vaṇṇañca
advayaṁ samanupassati evameva idhekacco .pe. Odātakasiṇañca
attañca advayaṁ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi
na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṁ vatthu yā ca diṭṭhi
yañca vatthu ayaṁ paṭhamā rūpavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi
micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti .pe. Imāni saññojanāni na ca
diṭṭhiyo evaṁ rūpaṁ attato samanupassati.
1 Ma. Yu. acci. evamuparipi. 2 Ma. Yu. micchādiṭṭhikassa.

[314] Kathaṁ rūpavantaṁ attānaṁ samanupassati. Idhekacco
vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ attato samanupassati tassa evaṁ
hoti ayaṁ kho me attā so kho pana me ayaṁ attā iminā
rūpena rūpavāti rūpavantaṁ attānaṁ samanupassati seyyathāpi rukkho
chāyāsampanno assa tamenaṁ puriso evaṁ vadeyya ayaṁ rukkho
ayaṁ chāyā añño rukkho aññā chāyā so kho panāyaṁ rukkho
imāya chāyāya chāyāvāti chāyāvantaṁ rukkhaṁ samanupassati evameva
idhekacco vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ attato samanupassati
tassa evaṁ hoti ayaṁ kho me attā so kho pana me ayaṁ attā
iminā rūpena rūpavāti rūpavantaṁ attānaṁ samanupassati abhinivesaparāmāso
diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi
aññaṁ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṁ dutiyā rūpavatthukā
attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. Imāni
saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṁ rūpavantaṁ attānaṁ samanupassati.

[315] Kathaṁ attani rūpaṁ samanupassati. Idhekacco vedanaṁ
saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ attato samanupassati tassa evaṁ hoti
ayaṁ kho me attā imasmiñca pana attani idaṁ rūpanti attani
rūpaṁ samanupassati seyyathāpi pupphaṁ gandhasampannaṁ assa tamenaṁ
puriso evaṁ vadeyya idaṁ pupphaṁ ayaṁ gandho aññaṁ pupphaṁ añño
gandho so kho panāyaṁ gandho imasmiṁ puppheti pupphasmiṁ gandhaṁ
Samanupassati evameva idhekacco vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ
attato samanupassati tassa evaṁ hoti ayaṁ kho me attā
imasmiñca pana attani idaṁ rūpanti attani rūpaṁ samanupassati abhinivesaparāmāso
diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi .pe.
Ayaṁ tatiyā rūpavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi
diṭṭhivipatti .pe. Imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṁ
attani rūpaṁ samanupassati.