[49] Dasayime bhikkhave dhammā pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbā
sarīraṭṭhā katame dasa sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro
passāvo kāyasaṁvaro vacīsaṁvaro ājīvasaṁvaro ponebbhaviko 1 bhavasaṅkhāro
1 Po. ponabbhaviko.
Ime kho bhikkhave dasa dhammā sarīraṭṭhāti.

[50] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū pacchābhattaṁ
piṇḍapātapaṭikkantā upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnā sannipatitā bhaṇḍanajātā [1]-
vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi [2]- vitudanti. Athakho
bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi nisajja kho
bhagavā bhikkhū āmantesi kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya
sannisinnā kā capana vo antarākathā vippakatāti. Idha mayaṁ bhante
pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnā sannipatitā
bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi
vitudantā viharāmāti. Na kho panetaṁ bhikkhave tumhākaṁ paṭirūpaṁ kulaputtānaṁ
saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ yaṁ tumhe bhaṇḍanajātā
kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā
vihareyyātha dasayime bhikkhave dhammā sārāṇīyā 3 piyakaraṇā garukaraṇā
saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattanti katame dasa
idha bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati
ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati
sikkhāpadesu yampi bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti .pe. Samādāya
1 Ma. Yu. kalahajātā. 2 Po. Ma. Yu. vitudantā. 3 Ma. sāraṇiyā. sabbattha
īdisameva.
Sikkhati sikkhāpadesu ayampi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo
saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ
bhikkhave bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo ye te dhammā
ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpāssa dhammā
bahussutā honti dhatā 1 vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā
suppaṭividdhā yampi bhikkhave bhikkhu bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā
suppaṭividdhā ayampi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya
avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu
kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko yampi bhikkhave
bhikkhu kalyāṇamitto [2]- kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ayampi
dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā
ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi
dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ
yampi bhikkhave bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato
khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ ayampi dhammo sārāṇīyo
piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya
saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni
kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya
samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ yampi bhikkhave bhikkhu yāni
1 Ma. dhātā. 2 Ma. hoti.
Tāni sabrahmacārī uccāvacāni kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso
tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ ayampi
dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā
ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammakāmo hoti
piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye uḷārapāmujjo 1 yampi bhikkhave
bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye uḷārapāmujjo 1
ayampi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya
avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu
āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ
upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu
yampi bhikkhave bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu ayampi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo
saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ
bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilāna-
paccayabhesajjaparikkhārena yampi bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti
itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena ayampi dhammo
sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya
saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu satimā hoti paramena
satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā
1 Ma. pāmojjo. sabbatthāpi evaṁ ñātabbaṁ.
Yampi bhikkhave bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato
cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā ayampi dhammo sārāṇīyo
piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya
saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā
yampi bhikkhave bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya
samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā ayampi
dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā
ekībhāvāya saṁvattati. Ime kho bhikkhave dasa dhammā sārāṇīyā
piyakaraṇā garukaraṇā saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya
saṁvattantīti.
Akkosavaggo pañcamo.
Tassuddānaṁ
vivādā dve [1]- mūlāni kusinārā pavesane
sakkā mahāli dhammā ca 2 sarīraṭṭhā ca bhaṇḍanāti.
Ānisaṁsapaṇṇāsako paṭhamo.
---------
1 Ma. Yu. etthantare casaddo dissati 2 Ma. sakko mahāli abhiṇhaṁ.
Dutiyapaṇṇāsako
sacittavaggo paṭhamo

[51] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ virahati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti.
Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca no
ce bhikkhave bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti atha sacittapariyāyakusalā
bhavissāmāti 1 evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṁ.
Kathañca bhikkhave bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti seyyathāpi
bhikkhave itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse
vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ
paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva
rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati no ca tattha passati
rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo lābhā
vata me parisuddhaṁ vata meti evameva kho bhikkhave bhikkhuno paccavekkhaṇā
bahukārā hoti 2 kusalesu dhammesu abhijjhālu nu kho bahulaṁ
viharāmi anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi byāpannacitto nu
kho bahulaṁ viharāmi abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi thīnamiddhapariyuṭṭhito
nu kho bahulaṁ viharāmi vigatathīnamiddho nu kho bahulaṁ
1 Ma. Yu. sabbattha sacittapariyāyakusalo bhavissāmīti. 2 Po. bhikkhu paccavekkhamāno
bahukāro hoti.
Viharāmi uddhato nu kho bahulaṁ viharāmi anuddhato nu kho bahulaṁ
viharāmi vicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi tiṇṇavicikiccho nu kho
bahulaṁ viharāmi kodhano nu kho bahulaṁ viharāmi akkodhano nu kho
bahulaṁ viharāmi saṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi asaṅkiliṭṭhacitto
nu kho bahulaṁ viharāmi sāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi
asāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi kusīto nu kho bahulaṁ viharāmi
āraddhaviriyo nu kho bahulaṁ viharāmi asamāhito nu kho bahulaṁ viharāmi
samāhito nu kho bahulaṁ viharāmīti. Sace bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti abhijjhālu bahulaṁ viharāmi byāpannacitto bahulaṁ viharāmi
thīnamiddhapariyuṭṭhito bahulaṁ viharāmi uddhato bahulaṁ viharāmi vicikiccho
bahulaṁ viharāmi kodhano bahulaṁ viharāmi saṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi
sāraddhakāyo bahulaṁ viharāmi kusīto bahulaṁ viharāmi asamāhito
bahulaṁ viharāmīti tena bhikkhave bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca
ussoḷhi 1 ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi
bhikkhave ādittacelo vā ādittasīso 2 vā tasseva celassa
vā sīsassa 3 vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca
ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya evameva
1 Ma. assoḷhī. ito paraṁ īdisameva. 2 Po. ādittasiro. 3 Po. sirassa.
Kho bhikkhave tena 1 bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca
appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ. Sace pana bhikkhave
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti anabhijjhālu bahulaṁ viharāmi
abyāpannacitto bahulaṁ viharāmi vigatathīnamiddho bahulaṁ viharāmi
anuddhato bahulaṁ viharāmi tiṇṇavicikiccho bahulaṁ viharāmi akkodhano
bahulaṁ viharāmi asaṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi asāraddhakāyo
bahulaṁ viharāmi āraddhaviriyo bahulaṁ viharāmi samāhito bahulaṁ
viharāmīti tena bhikkhave bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya
uttariṁ 2 āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyoti.

[52] Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso
bhikkhavoti 3 . Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto etadavoca no ce āvuso bhikkhu
paracittapariyāyakusalo hoti atha sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti
evañhi vo āvuso sikkhitabbaṁ.
Kathañcāvuso bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti seyyathāpi āvuso
itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā
parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte 4 sakaṁ mukhanimittaṁ
paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva
rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati no ce tattha passati
1 Po. tenāti natthi. Ma. Yu. tena bhikkhave bhikkhunā. 2 Ma. uttari.
3 Po. Ma. bhikkhaveti. 4 Ma. Yu. udapatte.
Rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo lābhā
vata me parisuddhaṁ vata meti evameva kho āvuso bhikkhuno paccavekkhaṇā
bahukārā hoti kusalesu dhammesu abhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi
anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi byāpannacitto nu kho bahulaṁ
viharāmi abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi thīnamiddhapariyuṭṭhito
nu kho bahulaṁ viharāmi vigatathīnamiddho nu kho bahulaṁ viharāmi uddhato
nu kho bahulaṁ viharāmi anuddhato nu kho bahulaṁ viharāmi vicikiccho
nu kho bahulaṁ viharāmi tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi
kodhano nu kho bahulaṁ viharāmi akkodhano nu kho bahulaṁ viharāmi
saṅkikiṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ
viharāmi sāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi asāraddhakāyo nu
kho bahulaṁ viharāmi kusīto nu kho bahulaṁ viharāmi āraddhaviriyo
nu kho bahulaṁ viharāmi asamāhito nu kho bahulaṁ viharāmi samāhito
nu kho bahulaṁ viharāmīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti abhijjhālu bahulaṁ viharāmi .pe. Asamāhito bahulaṁ
viharāmīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca
appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi āvuso
ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā
Nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca
appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya evameva kho āvuso
tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto
chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati
ca sampajaññañca karaṇīyaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti anabhijjhālu bahulaṁ viharāmi .pe. Samāhito bahulaṁ
viharāmīti tenāvuso bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya
uttariṁ āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyoti.

[53] Ṭhitimpahaṁ bhikkhave na vaṇṇemi 1 kusalesu dhammesu pageva
pārihāniṁ vuḍḍhiñca kho ahaṁ bhikkhave vaṇṇemi 2 kusalesu dhammesu
no ṭhitiṁ no hāniṁ.
Kathañca bhikkhave hāni hoti kusalesu dhammesu no ṭhiti no
vuḍḍhi 3 idha bhikkhave bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena
cāgena paññāya paṭibhāṇena tassa te dhammā neva tiṭṭhanti
no vaḍḍhanti hānimetaṁ bhikkhave vadāmi kusalesu dhammesu no
ṭhitiṁ no vuḍḍhiṁ evaṁ kho bhikkhave hāni hoti kusalesu dhammesu
no ṭhiti no vuḍḍhi.
Kathañca bhikkhave ṭhiti hoti kusalesu dhammesu no hāni no
vuḍḍhi idha bhikkhave bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena
cāgena paññāya paṭibhāṇena tassa te dhammā neva hāyanti no
1-2 sabbattha potthakesu vaṇṇayāmīti dissati. 3 Yu. vuddhi. sabbattha īdisameva.
Vaḍḍhanti ṭhitimetaṁ bhikkhave vadāmi kusalesu dhammesu no hāniṁ
no vuḍḍhiṁ evaṁ kho bhikkhave ṭhiti hoti kusalesu dhammesu no
hāni no vuḍḍhi 1 .
Kathañca bhikkhave vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu no ṭhiti no
hāni idha bhikkhave bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena
cāgena paññāya paṭibhāṇena tassa te dhammā neva tiṭṭhanti
no hāyanti vuḍḍhimetaṁ bhikkhave vadāmi kusalesu dhammesu no
ṭhitiṁ no hāniṁ evaṁ kho bhikkhave vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu
no ṭhiti no hāni no ce bhikkhave bhikkhu paracittapariyāyakusalo
hoti atha sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti evañhi vo bhikkhave
sikkhitabbaṁ.
Kathañca bhikkhave sacittapariyāyakusalo hoti seyyathāpi bhikkhave
itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko 2 ādāse vā
parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ
paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva rajassa
vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati no ce tattha passati rajaṁ
vā aṅgaṇaṁ vā tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo lābhā
vata me parisuddhaṁ vata meti evameva kho bhikkhave bhikkhuno
paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu abhijjhālu nu kho
bahulaṁ viharāmi anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi byāpannacitto
1 Ma. no vuḍḍhi no hāni. 2 Yu. maṇḍanakajātiyo. sabbattha īdisameva.
Nu kho bahulaṁ viharāmi abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi
thīnamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṁ viharāmi vigatathīnamiddho nu kho
bahulaṁ viharāmi uddhato nu kho bahulaṁ viharāmi anuddhato nu kho
bahulaṁ viharāmi vicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi tiṇṇavicikiccho
nu kho bahulaṁ viharāmi kodhano nu kho bahulaṁ viharāmi akkodhano
nu kho bahulaṁ viharāmi saṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi
asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi sāraddhakāyo nu kho bahulaṁ
viharāmi asāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi kusīto nu kho
bahulaṁ viharāmi āraddhaviriyo nu kho bahulaṁ viharāmi asamāhito 1
nu kho bahulaṁ viharāmi samāhito nu kho bahulaṁ viharāmīti. Sace
bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti abhijjhālu bahulaṁ viharāmi
byāpannacitto bahulaṁ viharāmi thīnamiddhapariyuṭṭhito bahulaṁ viharāmi
uddhato bahulaṁ viharāmi vicikiccho bahulaṁ viharāmi kodhano bahulaṁ
viharāmi saṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi sāraddhakāyo bahulaṁ viharāmi
kusīto bahulaṁ viharāmi asamāhito bahulaṁ viharāmīti tena bhikkhave
bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto
chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati
ca sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi bhikkhave ādittacelo vā ādittasīso
vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ
1 Ma. samāhito ... asamāhito ....
Chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca
sampajaññañca kareyya evameva kho bhikkhave tena bhikkhunā tesaṁyeva
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo
ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca
karaṇīyaṁ. Sace pana bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti
anabhijjhālu bahulaṁ viharāmi abyāpannacitto bahulaṁ viharāmi vigatathīnamiddho
bahulaṁ viharāmi tiṇṇavicikiccho bahulaṁ viharāmi akkodhano
bahulaṁ viharāmi asaṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi asāraddhakāyo bahulaṁ
viharāmi āraddhaviriyo bahulaṁ viharāmi samāhito bahulaṁ viharāmīti
tena bhikkhave bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttariṁ
āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyoti.

[54] No ce bhikkhave bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti atha
sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṁ kathañca
bhikkhave bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti seyyathāpi bhikkhave itthī vā
puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte
acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sace
tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva rajassa vā aṅgaṇassa
vā pahānāya vāyamati no ce tassa passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā
tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo lābhā vata me parisuddhaṁ
vata meti evameva kho bhikkhave bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā
Hoti kusalesu dhammesu lābhī nu khomhi ajjhattaṁ cetosamathassa
na nu khomhi lābhī ajjhattaṁ cetosamathassa lābhī nu khomhi
adhipaññādhammavipassanāya na nu khomhi lābhī adhipaññādhammavipassanāyāti
sace bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti lābhimhi
ajjhattaṁ cetosamathassa na lābhī adhipaññādhammavipassanāyāti tena
bhikkhunā ajjhattaṁ cetosamathe patiṭṭhāya adhipaññādhammavipassanāya yogo
karaṇīyo. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṁ cetosamathassa
lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya sace pana bhikkhave bhikkhu
paccavekkhamāno evaṁ jānāti lābhimhi adhipaññādhammavipassanāya na
lābhī ajjhattaṁ cetosamathassāti tena bhikkhave bhikkhunā adhipaññādhammavipassanāya
patiṭṭhāya ajjhattaṁ cetosamathe yogo karaṇīyo. So
aparena samayena lābhī ceva hoti adhipaññādhammavipassanāya lābhī
ca ajjhattaṁ cetosamathassa sace pana bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti na lābhī ajjhattaṁ cetosamathassa na lābhī
adhipaññādhammavipassanāyāti tena bhikkhave bhikkhunā tesaṁyeva kusalānaṁ dhammānaṁ
paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca
appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi bhikkhave
ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā
nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca
appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya evameva kho bhikkhave
Tena bhikkhunā tesaṁyeva kusalānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando
ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati ca
sampajaññañca karaṇīyaṁ. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṁ
cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya sace pana bhikkhave
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti lābhimhi ajjhattaṁ cetosamathassa
lābhī adhipaññādhammavipassanāyāti tena bhikkhave bhikkhunā tesuyeva
kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttariṁ āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyo.
Cīvarampahaṁ 1 bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
piṇḍapātampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
senāsanampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi gāmanigamampahaṁ
bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi janapadapadesampahaṁ
bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
puggalampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi.
Cīvarampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā
cīvaraṁ idaṁ kho me cīvaraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ cīvaraṁ na sevitabbaṁ tattha yaṁ
jaññā cīvaraṁ idaṁ kho me cīvaraṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ cīvaraṁ sevitabbaṁ
cīvarampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti
1 Ma. cīvarampāhaṁ. aparampi evaṁ ñātabbaṁ.
Yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Piṇḍapātampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā
piṇḍapātaṁ idaṁ 1 kho me piṇḍapātaṁ sevato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpo piṇḍapāto na
sevitabbo tattha yaṁ jaññā piṇḍapātaṁ idaṁ kho me piṇḍapātaṁ
sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti
evarūpo piṇḍapāto sevitabbo piṇḍapātampahaṁ bhikkhave duvidhena
vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Senāsanampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā
senāsanaṁ idaṁ kho me senāsanaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ senāsanaṁ na sevitabbaṁ tattha
yaṁ jaññā senāsanaṁ idaṁ kho me senāsanaṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ senāsanaṁ sevitabbaṁ
senāsanampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Gāmanigamampahaṁ bhikkhave
duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti kho panetaṁ vuttaṁ
kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā gāmanigamaṁ idaṁ kho me
gāmanigamaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā
1 Po. Ma. Yu. imaṁ. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.
Parihāyantīti evarūpo gāmanigamo na sevitabbo tattha yaṁ jaññā
gāmanigamaṁ idaṁ kho me gāmanigamaṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo gāmanigamo sevitabbo
gāmanigamampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti
yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Janapadapadesampahaṁ bhikkhave
duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti kho panetaṁ vuttaṁ
kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā janapadapadesaṁ idaṁ kho
me janapadapadesaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā
parihāyantīti evarūpo janapadapadeso na sevitabbo tattha yaṁ jaññā
janapadapadesaṁ idaṁ kho me janapadapadesaṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo janapadapadeso
sevitabbo janapadapadesampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi
asevitabbaṁpīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Puggalampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā puggalaṁ
idaṁ kho me puggalaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā
dhammā parihāyantīti evarūpo puggalo na sevitabbo tattha yaṁ
jaññā puggalaṁ idaṁ kho me puggalaṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo puggalo
Sevitabbo puggalampahaṁ bhikkhave duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[55] Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso
bhikkhavoti 1 . Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto etadavoca parihānadhammo puggalo
parihānadhammo puggaloti āvuso vuccati [2]- kittāvatā nu kho āvuso
parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā kittāvatā capana aparihānadhammo
puggalo vutto bhagavatāti. Dūratopi kho mayaṁ āvuso
āgaccheyyāma 3 āyasmato sārīputtassa santike etassa bhāsitassa
atthamaññātuṁ sādhu vatāyasmantaṁ yeva sārīputtaṁ paṭibhātu etassa
bhāsitassa attho āyasmato sārīputtassa sutvā bhikkhū dhāressantīti.
Tenahāvuso suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evamāvusoti
kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto
etadavoca kittāvatā nu kho āvuso parihānadhammo puggalo vutto
bhagavatā idhāvuso bhikkhu assutañceva dhammaṁ na suṇāti sutā
cassa dhammā sammohaṁ 4 gacchanti ye cassa dhammā pubbe cetaso
samphuṭṭhapubbā te cassa na 5 samudācaranti aviññātañca 6 na
vijānāti ettāvatā kho āvuso parihānadhammo puggalo vutto
bhagavatā. Kittāvatā ca panāvuso aparihānadhammo puggalo vutto
bhagavatā idhāvuso bhikkhu assutañceva dhammaṁ suṇāti sutā cassa
1 Po. Ma. bhikkhaveti. 2 Ma. aparihānadhammo puggalo aparihānadhammo puggaloti āvuso
vuccati. 3 Ma. āgacchāma. 4 Ma. Yu. sammosaṁ. 5 Yu. te ca na.
6 Ma. aviññātañceva.
Dhammā na sammohaṁ gacchanti ye cassa dhammā pubbe cetaso samphuṭṭhapubbā
te cassa samudācaranti aviññātañca vijānāti ettāvatā
kho āvuso aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā. No
ce āvuso bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti atha sacittapariyāyakusalā
bhavissāmāti evañhi vo āvuso sikkhitabbaṁ.
Kathañcāvuso bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti seyyathāpi āvuso
itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā
parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno
sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva rajassa vā aṅgaṇassa
vā pahānāya vāyamati no ce tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ
vā tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo lābhā vata me parisuddhaṁ
vata meti evameva kho āvuso bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā
hoti kusalesu dhammesu anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi saṁvijjati
nu kho me eso dhammo udāhu noti 1 abyāpannacitto nu kho
bahulaṁ viharāmi saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu noti
vigatathīnamiddho nu kho bahulaṁ viharāmi saṁvijjati nu kho me eso
dhammo udāhu noti anuddhato nu kho bahulaṁ viharāmi saṁvijjati
nu kho me eso dhammo udāhu noti tiṇṇavicikiccho nu kho
bahulaṁ viharāmi saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu noti
akkodhano nu kho bahulaṁ viharāmi saṁvijjati nu kho me eso dhammo
1 Ma. Yu. itisaddo natthi. ito paraṁ īdisameva.
Udāhu noti asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi saṁvijjati nu
kho me eso dhammo udāhu noti lābhī nu khomhi ajjhattaṁ
dhammapāmujjassa 1 saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu noti
lābhī nu khomhi ajjhattaṁ cetosamathassa saṁvijjati nu kho me eso
dhammo udāhu noti lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya
saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu noti. Sace panāvuso 2
bhikkhu paccavekkhamāno sabbepīme kusale dhamme attani na samanupassati
tenāvuso bhikkhunā sabbesaṁyeva imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya
adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ussoḷhi ca appaṭivānī
ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi āvuso ādittacelo
vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ
chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca
sampajaññañca kareyya evameva kho āvuso tena bhikkhunā sabbesaṁyeva
imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo
ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca
karaṇīyaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno ekacce kusale dhamme
attani samanupassati ekacce kusale dhamme attani na samanupassati
tenāvuso bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu
kusalesu dhammesu patiṭṭhāya ye kusale dhamme attani na samanupassati
tesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca
1 Ma. dhammapāmujjasasa. 2 Po. Ma. sace pana āvuso. Yu. panasaddo natthi.
Ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca
karaṇīyaṁ seyyathāpi āvuso ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva
celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca
ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya
evameva kho āvuso tena bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati
tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya ye kusale dhamme attani
na samanupassati tesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca
vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhi ca appaṭivānī ca sati ca
sampajaññañca karaṇīyaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno sabbepīme
kusale dhamme attani samanupassati tenāvuso bhikkhunā sabbesveva 1
imesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttariṁ āsavānaṁ khayāya yogo
karaṇīyoti.

[56] Dasayimā bhikkhave saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
honti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā katamā dasa asubhasaññā
maraṇasaññā āhāre paṭikkulasaññā sabbaloke anabhiratasaññā
aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe anattasaññā
pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā imā kho bhikkhave dasa
saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṁsā amatogadhā
amatapariyosānāti.

[57] Dasayimā bhikkhave saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
1 Yu. sabbesuyeva.
Honti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā katamā dasa
aniccasaññā anattasaññā maraṇasaññā āhāre paṭikkulasaññā
sabbaloke anabhiratasaññā aṭṭhikasaññā puḷuvakasaññā 1 vinīlakasaññā
vicchiddakasaññā uddhūmātakasaññā imā kho bhikkhave dasa
saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṁsā amatogadhā
amatapariyosānāti.

[58] Sace bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ
kiṁmūlakā āvuso sabbe dhammā kiṁsambhavā sabbe dhammā kiṁsamudayā
sabbe dhammā kiṁsamosaraṇā sabbe dhammā kiṁpamukhā sabbe dhammā
kiṁadhipateyyā sabbe dhammā kiṁuttarā sabbe dhammā kiṁsārā
sabbe dhammā kiṁogadhā sabbe dhammā kiṁpariyosānā sabbe dhammāti
evaṁ puṭṭhā tumhe bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ kinti
byākareyyāthāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā
sādhu vata bhante 2 bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa
attho bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato
paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca sace bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ kiṁmūlakā āvuso sabbe dhammā kiṁsambhavā
sabbe dhammā kiṁsamudayā sabbe dhammā kiṁsamosaraṇā sabbe dhammā
1 Yu. puḷavakasaññā. 2 Po. ayaṁ pāṭho natthi.
Kiṁpamukhā sabbe dhammā kiṁadhipateyyā sabbe dhammā kiṁuttarā
sabbe dhammā kiṁsārā sabbe dhammā kiṁogadhā sabbe dhammā
kiṁpariyosānā sabbe dhammāti evaṁ puṭṭhā tumhe bhikkhave tesaṁ
aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ evaṁ byākareyyātha chandamūlakā āvuso
sabbe dhammā manasikārasambhavā sabbe dhammā phassasamudayā sabbe
dhammā vedanāsamosaraṇā sabbe dhammā samādhipamukhā sabbe dhammā
satādhipateyyā sabbe dhammā paññuttarā sabbe dhammā vimuttisārā
sabbe dhammā amatogadhā sabbe dhammā nibbānapariyosānā
sabbe dhammāti evaṁ puṭṭhā tumhe bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ
paribbājakānaṁ evaṁ byākareyyāthāti.