[29] Yāvatā bhikkhave kāsikosalā yāvatā rañño pasenadissa
kosalassa vijitaṁ rājā tattha pasenadi kosalo aggamakkhāyati
1 Ma. saṅkhittena bhāsitāsu mahāpañhāsu. 2 Ma. Yu. ayaṁ saddo natthi. 3 Ma. naṁ.
Raññopi kho bhikkhave pasenadissa kosalassa attheva aññathattaṁ atthi
vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi nibbindati
tasmiṁ nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ yāvatā bhikkhave
candimasuriyā pariharanti disā bhanti virocamānā tāva sahassadhāloko
tasmiṁ sahassadhāloke sahassaṁ candānaṁ sahassaṁ suriyānaṁ sahassaṁ
sinerupabbatarājānaṁ sahassaṁ jambūdīpānaṁ sahassaṁ amaragoyānānaṁ
sahassaṁ uttarakurūnaṁ sahassaṁ pubbavidehānaṁ cattāri mahāsamuddasahassāni
cattāri mahārājasahassāni sahassaṁ cātummahārājikānaṁ
sahassaṁ tāvatiṁsānaṁ sahassaṁ yāmānaṁ sahassaṁ tusitānaṁ [1]- sahassaṁ
brahmalokānaṁ yāvatā bhikkhave sahassalokadhātu mahābrahmā tattha
aggamakkhāyati mahābrahmunopi kho bhikkhave attheva aññathattaṁ
atthi vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi
nibbindati tasmiṁ nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ.
Hoti so bhikkhave samayo yaṁ ayaṁ loko saṁvaṭṭati saṁvaṭṭamāne
bhikkhave loke yebhuyyena sattā ābhassaravattanikā bhavanti te tattha
honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhe carā subhaṭṭhāyino ciraṁ
dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti saṁvaṭṭamāne bhikkhave loke ābhassarā devā
aggamakkhāyati ābhassarānaṁpi kho bhikkhave devānaṁ attheva aññathattaṁ
atthi vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi
1 Po. sahassaṁ nimmānaratīnaṁ sahassaṁ paranimmitavasavattīnaṁ.
Nibbindati tasmiṁ nibbindanto agge virajjati pageva hīnasminti.
Dasayimāni bhikkhave kasiṇāyatanāni katamāni dasa paṭhavīkasiṇameko
sañjānāti uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ āpokasiṇameko
sañjānāti ... Tejokasiṇameko sañjānāti ... Vāyokasiṇameko
sañjānāti ... Nīlakasiṇameko sañjānāti ... Pītakasiṇameko sañjānāti ...
Lohitakasiṇameko sañjānāti ... Odātakasiṇameko sañjānāti ...
Ākāsakasiṇameko sañjānāti ... Viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhaṁ
adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ imāni kho bhikkhave dasa kasiṇāyatanāni
etadaggaṁ bhikkhave imesaṁ dasannaṁ kasiṇāyatanānaṁ yadidaṁ viññāṇakasiṇameko
sañjānāti uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ
evaṁsaññinopi kho bhikkhave santi sattā evaṁsaññīnaṁpi kho bhikkhave
sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave
sutavā ariyasāvako tasmiṁpi nibbindati tasmiṁ nibbindanto agge
virajjati pageva hīnasmiṁ. Aṭṭhimāni bhikkhave abhibhāyatanāni katamāni
aṭṭha ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni
suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī
hoti idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā
rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya
jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ
arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni
Tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ
ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni
suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī
hoti idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko
bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni
seyyathāpi nāma ummārapupphaṁ 1 nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ
seyyathāpi vāpana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ
nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ evamevaṁ 2 ajjhattaṁ arūpasaññī eko
bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ
pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni
passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni seyyathāpi
nāma kaṇṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ seyyathā
vāpana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ
pītanibhāsaṁ evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā
rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ chaṭṭhaṁ
abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni
lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni seyyathāpi nāma
1 Po. Ma. Yu. ummāpupphaṁ. 2 Po. Ma. evameva.
Bandhajīvakapupphaṁ 1 lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ
seyyathā vāpana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ
lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ evamevaṁ ajjhattaṁ
arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni
lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti
evaṁsaññī hoti idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī
eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni
odātanibhāsāni seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā
odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā seyyathā vāpana taṁ
vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ
odātanibhāsaṁ evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā
rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ
aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ imāni kho bhikkhave aṭṭha abhibhāyatanāni etadaggaṁ
bhikkhave imesaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ yadidaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī
eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni
odātanibhāsāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī
hoti evaṁsaññinopi kho bhikkhave santi sattā evaṁsaññīnaṁpi
kho bhikkhave sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo
1 Ma. Yu. bandhujīvakapupphaṁ.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi nibbindati tasmiṁ
nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ. Catasso imā bhikkhave
paṭipadā katamā catasso dukkhā paṭipadā dandhābhiññā dukkhā
paṭipadā khippābhiññā sukhā paṭipadā dandhābhiññā sukhā paṭipadā
khippābhiññā imā kho bhikkhave catasso paṭipadā etadaggaṁ
bhikkhave imāsaṁ catunnaṁ paṭipadānaṁ yadidaṁ sukhā paṭipadā khippābhiññā
evaṁpaṭipannāpi kho bhikkhave santi sattā evaṁpaṭipannānaṁpi kho
bhikkhave sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo evaṁ
passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi nibbindati tasmiṁ
nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ. Catasso imā bhikkhave
saññā katamā catasso parittameko sañjānāti mahaggatameko
sañjānāti appamāṇameko sañjānāti natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanameko
sañjānāti imā kho bhikkhave catasso saññā
etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ catunnaṁ saññānaṁ yadidaṁ natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanameko sañjānāti evaṁsaññinopi kho bhikkhave santi
sattā evaṁsaññīnaṁpi kho bhikkhave sattānaṁ attheva aññathattaṁ
atthi vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi
nibbindati tasmiṁ nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ.
Etadaggaṁ bhikkhave bāhirakānaṁ diṭṭhigatānaṁ yadidaṁ no cassaṁ no
ca me siyā na bhavissāmi na me bhavissatīti evaṁdiṭṭhino
Bhikkhave etaṁ pāṭikaṅkhaṁ yā cāyaṁ tassa 1 bhave appaṭikulyatā sā
cassa na bhavissati yā cāyaṁ tassa bhavanirodhe paṭikulyatā sā
cassa na bhavissatīti evaṁdiṭṭhinopi kho bhikkhave santi sattā evaṁ
diṭṭhīnaṁpi kho bhikkhave sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo
evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi nibbindati tasmiṁ
nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ. Santi bhikkhave eke
samaṇabrāhmaṇā paramayakkhavisuddhiṁ 2 paññapenti etadaggaṁ bhikkhave
paramayakkhavisuddhiṁ paññapentānaṁ yadidaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ
samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati te
tadabhiññāya tassa sacchikiriyāya dhammaṁ desenti evaṁvādinopi kho bhikkhave
santi sattā evaṁvādīnaṁpi kho bhikkhave sattānaṁ attheva aññathattaṁ
atthi vipariṇāmo evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako tasmiṁpi
nibbindati tasmiṁ nibbindanto agge virajjati pageva hīnasmiṁ. Santi
bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti
etadaggaṁ bhikkhave paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapentānaṁ yadidaṁ
channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca aṭṭhaṅgamañca assādañca ādīnavañca
nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā anupādā vimokkho evaṁvādiṁ kho maṁ
bhikkhave evamakkhāyiṁ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena
abbhācikkhanti na samaṇo gotamo kāmānaṁ pariññaṁ paññapeti
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. Yu. paramatthavisuddhiṁ paññāpenti.
Na rūpānaṁ pariññaṁ paññapeti na vedanānaṁ pariññaṁ paññapetīti
kāmānañcāhaṁ bhikkhave pariññaṁ paññapemi rūpānañca pariññaṁ
paññapemi vedanānañca pariññaṁ paññapemi diṭṭheva dhamme
nicchāto nibbuto sītibhūto anupādā parinibbānaṁ paññapemīti.

[30] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo
uyyodhikāya nivatto hoti jitasaṅgāmo laddhādhippāyo athakho rājā
pasenadi kosalo yenārāmo tena pāyāsi yāvatikā yānassa bhūmi
yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti.
Athakho rājā pasenadi kosalo yena te bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca kahaṁ nu kho bhante bhagavā etarahi
viharati arahaṁ sammāsambuddho dassanakāmā hi mayaṁ bhante bhagavantaṁ
arahantaṁ sammāsambuddhanti. Eso mahārāja vihāro saṁvutadvāro
tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā
ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi vivarissati te bhagavā dvāranti. Athakho
rājā pasenadi kosalo yena so vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo
upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ
ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ. Athakho rājā pasenadi kosalo
vihāraṁ pavisitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni
Mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati nāmañca sāveti
rājāhaṁ bhante pasenadi kosalo rājāhaṁ bhante pasenadi kosaloti.
Kampana tvaṁ mahārāja atthavasaṁ sampassamāno imasmiṁ sarīre evarūpaṁ
paramanipaccakāraṁ karosi mettūpahāraṁ upadaṁsesīti. Kataññutaṁ kho
ahaṁ bhante kataveditaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi bhagavā hi bhante bahujanahitāya
paṭipanno bahujanasukhāya bahujanahitāya ariyañāye patiṭṭhāpitā yadidaṁ
kalyāṇadhammatāya kusaladhammatāya yampi bhante bhagavā bahujanahitāya
paṭipanno bahujanasukhāya bahujanahitāya ariyañāye patiṭṭhāpitā yadidaṁ
kalyāṇadhammatāya kusaladhammatāya idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ
sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi mettūpahāraṁ
upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā sīlavā buddhasīlo ariyasīlo
kusalasīlo kusalasīlena samannāgato yampi bhante bhagavā sīlavā buddhasīlo
ariyasīlo kusalasīlo kusalasīlena samannāgato idampi kho ahaṁ bhante
atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi mettūpahāraṁ
upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā dīgharattaṁ āraññako
araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati yampi bhante bhagavā
dīgharattaṁ āraññako araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati
idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā
Santuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena
yampi bhante bhagavā santuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccaya-
bhesajjaparikkhārena idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati
evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ
bhante bhagavā āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo
anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa yampi bhante bhagavā āhuneyyo
pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa
idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā
yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā seyyathīdaṁ appicchakathā
santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā
paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā evarūpāya kathāya
nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī yampi bhante bhagavā yāyaṁ kathā
abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā seyyathīdaṁ appicchakathā .pe.
Vimuttiñāṇadassanakathā evarūpāya kathāya nikāmalābhī akicchalābhī
akasiralābhī idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ
paramanipaccakāraṁ karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā
catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī
akasiralābhī yampi bhante bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
Diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī idampi kho
ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi
jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe
anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ
evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī
evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ
evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī
evamāyupariyanto so tato cuto idhuppannoti iti sākāraṁ sauddesaṁ
anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati yampi bhante bhagavā anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe.
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati
idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Puna caparaṁ bhante bhagavā
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāti ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena
Samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā
ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa
bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime
vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā
manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā
sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ
lokaṁ upapannāti iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe
sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti yampi bhante bhagavā
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena .pe. Yathākammūpage
satte pajānāti idampi kho ahaṁ bhante atthavasaṁ sampassamāno
bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
Puna caparaṁ bhante bhagavā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati
yampi bhante bhagavā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
.pe. Sacchikatvā upasampajja viharati idampi kho ahaṁ bhante
atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi
mettūpahāraṁ upadaṁsemi. Handadāni mayaṁ bhante gacchāma bahukiccā
mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ mahārāja kālaṁ maññasīti.
Athakho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
Padakkhiṇaṁ katvā pakkāmīti.
Mahāvaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
sīhādhimuttikāyena cundo 1 kasiṇena ca
kālī dve mahāpañhā kosalehi apare dveti.
------------
Upālivaggo catuttho

[31] Athakho āyasmā upāli yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā upāli bhagavantaṁ etadavoca kati nu kho
bhante atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ pātimokkhaṁ
uddiṭṭhanti. Dasa kho upāli atthavase paṭicca tathāgatena
sāvakānaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ pātimokkhaṁ uddiṭṭhaṁ katame dasa
saṅghasuṭṭhutāya saṅghaphāsutāya dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya pesalānaṁ
bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya diṭṭhadhammikānaṁ āsavānaṁ saṁvarāya samparāyikānaṁ
āsavānaṁ paṭighātāya appasannānaṁ pasādāya pasannānaṁ bhiyyobhāvāya
saddhammaṭṭhitiyā vinayānuggahāya ime kho upāli dasa atthavase
paṭicca tathāgatena sāvakānaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ pātimokkhaṁ
uddiṭṭhanti. Kati nu kho bhante pātimokkhaṭṭhapanāti. Dasa kho upāli
pātimokkhaṭṭhapanā katame dasa pārājiko tassaṁ parisāyaṁ nisinno
1 Ma. Yu. cundena.
Hoti pārājikakathā vippakatā hoti anupasampanno tassaṁ parisāyaṁ
nisinno hoti anupasampannakathā vippakatā hoti sikkhaṁ paccakkhātako
tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti sikkhaṁ paccakkhātakakathā vippakatā
hoti paṇḍako tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti paṇḍakakathā vippakatā
hoti bhikkhunīdūsako tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti bhikkhunīdūsakakathā
vippakatā hoti ime kho upāli dasa pātimokkhaṭṭhapanāti.

[32] Katīhi nu kho bhante dhammehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya
sammannitabboti. Dasahi kho upāli dhammehi samannāgato
bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo katamehi dasahi idhupāli bhikkhu
sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno
aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu
bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo ye te dhammā ādikalyāṇā
majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā
honti dhatā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā
ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti
suvibhattāni suppavattāni 1 suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso vinaye
kho pana ṭhito hoti asaṁhiro paṭibalo hoti ubho atthapaccatthike
saññāpetuṁ [2]- nijjhāpetuṁ pekkhātuṁ pasādetuṁ adhikaraṇasamuppādavūpasamakusalo
hoti adhikaraṇaṁ jānāti adhikaraṇasamudayaṁ jānāti adhikaraṇanirodhaṁ
1 sabbattha poṭṭhake supavattīnīti dissati. 2 Ma. paññāpetuṁ.
Jānāti adhikaraṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ jānāti imehi kho upāli
dasahi dhammehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabboti.

[33] Katīhi nu kho bhante dhammehi samannāgatena bhikkhunā
upasampādetabbanti. Dasahi kho upāli dhammehi samannāgatena bhikkhunā
upasampādetabbaṁ katamehi dasahi idhupāli bhikkhu sīlavā hoti
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu bahussuto hoti sutadharo
sutasannicayo ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā
pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhatā vacasā paricitā
manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā pātimokkhaṁ kho panassa
vitthārena svāgataṁ hoti suvibhattaṁ suppavattaṁ suvinicchitaṁ suttaso
anubyañjanaso paṭibalo hoti gilānaṁ upaṭṭhātuṁ vā upaṭṭhāpetuṁ vā
paṭibalo hoti anabhiratiṁ vūpakāsetuṁ vā vūpakāsāpetuṁ vā paṭibalo
hoti uppannaṁ kukkuccaṁ dhammato vinodetuṁ paṭibalo hoti uppannaṁ
diṭṭhigataṁ dhammato vivecetuṁ paṭibalo hoti adhisīle samādapetuṁ
paṭibalo hoti adhicitte samādapetuṁ paṭibalo hoti adhipaññāya
samādapetuṁ imehi kho upāli dasahi dhammehi samannāgatena bhikkhunā
upasampādetabbanti.

[34] Katīhi nu kho bhante dhammehi samannāgatena bhikkhunā
Nissayo dātabbo .pe. Sāmaṇero 1 upaṭṭhāpetabboti. Dasahi kho
upāli dhammehi samannāgatena bhikkhunā sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo
katamehi dasahi idhupāli bhikkhu sīlavā hoti .pe. Samādāya sikkhati
sikkhāpadesu bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā pātimokkhaṁ
kho panassa vitthārena svāgataṁ hoti suvibhattaṁ suppavattaṁ
suvinicchitaṁ suttaso anubyañjanaso paṭibalo hoti gilānaṁ upaṭṭhātuṁ
vā upaṭṭhāpetuṁ vā paṭibalo hoti anabhiratiṁ vūpakāsetuṁ vā
vūpakāsāpetuṁ vā paṭibalo hoti uppannaṁ kukkuccaṁ dhammato vinodetuṁ
paṭibalo hoti uppannaṁ diṭṭhigataṁ dhammato vivecetuṁ paṭibalo hoti
adhisīle 2 samādapetuṁ paṭibalo hoti adhicitte samādapetuṁ paṭibalo
hoti adhipaññāya samādapetuṁ imehi kho upāli dasahi dhammehi
samannāgatena bhikkhunā sāmaṇero 3 upaṭṭhāpetabboti.

[35] Saṅghabhedo saṅghabhedoti bhante vuccati kittāvatā nu kho
bhante saṅgho bhinno hotīti. Idhupāli bhikkhū adhammaṁ dhammoti
dīpenti dhammaṁ adhammoti dīpenti avinayaṁ vinayoti dīpenti
vinayaṁ avinayoti dīpenti abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena bhāsitaṁ
lapitaṁ tathāgatenāti dīpenti bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena abhāsitaṁ
alapitaṁ tathāgatenāti dīpenti anāciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ
tathāgatenāti dīpenti āciṇṇaṁ tathāgatena anāciṇṇaṁ tathāgatenāti
dīpenti appaññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti
1 Ma. sāmaṇerotiādīni padāni na pākaṭāni honti. 2 Ma. adhisīle adhicitte
adhipaññāya samādapetuṁ. 3 Ma. nissayo dātabboti. Ma. sāmaṇerasuttaṁ puna āraddhaṁ
hoti.
Dīpenti paññattaṁ tathāgatena appaññattaṁ tathāgatenāti dīpenti
te imehi dasahi vatthūhi avakassanti pavakassanti 1 āvenikakammāni 2
karonti āvenikapātimokkhaṁ uddissanti ettāvatā kho upāli
saṅgho bhinno hotīti.

[36] Saṅghasāmaggī saṅghasāmaggīti bhante vuccati kittāvatā
nu kho bhante saṅgho samaggo hotīti. Idhupāli bhikkhū adhammaṁ
adhammoti dīpenti dhammaṁ dhammoti dīpenti avinayaṁ avinayoti
dīpenti vinayaṁ vinayoti dīpenti abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena
abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatenāti dīpenti bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena
bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatenāti dīpenti anāciṇṇaṁ tathāgatena
anāciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti āciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ
tathāgatenāti dīpenti appaññattaṁ tathāgatena appaññattaṁ
tathāgatenāti dīpenti paññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti
dīpenti te imehi dasahi vatthūhi na avakassanti na pavakassanti
na āvenikakammāni karonti na āvenikapātimokkhaṁ uddissanti
ettāvatā kho upāli saṅgho samaggo hotīti.

[37] Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca saṅghabhedo
saṅghabhedoti bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante saṅgho bhinno
1 Ma. apakassanti. Yu. avakassanti. 2 Ma. Yu. āvenikammāni.
Hotīti. Idhānanda bhikkhū adhammaṁ dhammoti dīpenti dhammaṁ
adhammoti dīpenti avinayaṁ vinayoti dīpenti vinayaṁ avinayoti
dīpenti abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatenāti
dīpenti bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatenāti
dīpenti anāciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti
āciṇṇaṁ tathāgatena anāciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti appaññattaṁ
tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti dīpenti paññattaṁ
tathāgatena appaññattaṁ tathāgatenāti dīpenti te imehi dasahi
vatthūhi avakassanti pavakassanti āvenikakammāni karonti āvenikapātimokkhaṁ
uddissanti ettāvatā kho ānanda saṅgho bhinno
hotīti.

[38] Samaggaṁ pana bhante saṅghaṁ bhetvā 1 kiṁ so pasavatīti.
Kappaṭṭhiyaṁ 2 ānanda kibbisaṁ pasavatīti. Kiṁ pana bhante kappaṭṭhiyaṁ
kibbisanti. Kappaṁ ānanda nirayamhi paccatīti.
Āpāyiko nerayiko kappaṭṭho saṅghabhedako
vaggarato adhammaṭṭho yogakkhemato dhaṁsati
saṅghaṁ samaggaṁ bhetvāna kappaṁ nirayamhi paccatīti.