[285] 14 Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso
bhikkhavoti. Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto etadavoca tathā tathā āvuso
bhikkhu vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato na bhaddakaṁ
maraṇaṁ hoti na bhaddikā 2 kālakiriyā kathañcāvuso bhikkhu tathā tathā
vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato na bhaddakaṁ maraṇaṁ
hoti na bhaddikā kālakiriyā idhāvuso bhikkhu kammārāmo hoti
kammarato kammārāmataṁ anuyutto bhassārāmo hoti bhassarato
bhassārāmataṁ anuyutto niddārāmo hoti niddārato niddārāmataṁ
anuyutto saṅgaṇikārāmo hoti saṅgaṇikārato saṅgaṇikārāmataṁ
anuyutto saṁsaggārāmo hoti saṁsaggarato saṁsaggārāmataṁ anuyutto
papañcārāmo hoti papañcarato papañcārāmataṁ anuyutto evaṁ kho
āvuso bhikkhu tathā tathā vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ
kappayato na bhaddakaṁ maraṇaṁ hoti na bhaddikā kālakiriyā ayaṁ
vuccatāvuso bhikkhu sakkāyābhirato na pahāsi 3 sakkāyaṁ sammā dukkhassa
antakiriyāya. Tathā tathā āvuso bhikkhu vihāraṁ kappeti yathā
yathāssa vihāraṁ kappayato bhaddakaṁ maraṇaṁ hoti bhaddikā kālakiriyā
kathañcāvuso bhikkhu tathā tathā vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ
kappayato bhaddakaṁ maraṇaṁ hoti bhaddikā kālakiriyā idhāvuso
1 Ma. nissāraṇīyoti. 2 Po. Ma. bhaddakā. sabbattha īdisameva. 3 Ma. nappajahāsi.
Bhikkhu na kammārāmo hoti na kammarato na kammārāmataṁ anuyutto na
bhassārāmo hoti na bhassarato na bhassārāmataṁ anuyutto na niddārāmo
hoti na niddārato na niddārāmataṁ anuyutto na saṅgaṇikārāmo hoti na
saṅgaṇikārato na saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto na saṁsaggārāmo hoti
na saṁsaggarato na saṁsaggārāmataṁ anuyutto na papañcārāmo hoti
na papañcarato na papañcārāmataṁ anuyutto evaṁ kho āvuso
bhikkhu tathā tathā vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato
bhaddakaṁ maraṇaṁ hoti bhaddikā kālakiriyā ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu
nibbānābhirato pahāsi 1 sakkāyaṁ sammā dukkhassa antakiriyāyāti.
Yo papañcaṁ anuyutto 2 papañcābhirato mago
virādhayi 3 so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaraṁ.
Yo ca papañcaṁ hitvāna nippapañcapade rato
ārādhayi 3 so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaranti.

[286] 15 Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi tathā
tathāvuso bhikkhu vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato
kālakiriyā anutappā hoti kathañcāvuso bhikkhu tathā tathā vihāraṁ
kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato kālakiriyā anutappā
hoti idhāvuso bhikkhu kammārāmo hoti kammarato kammārāmataṁ
anuyutto bhassārāmo hoti ... Niddārāmo hoti ... Saṅgaṇikārāmo
hoti ... Saṁsaggārāmo hoti ... Papañcārāmo hoti papañcarato
1 Ma. pajahāsi. ito paraṁ eseva nayo. 2 Ma. Yu. papañcamanuyutto. 3 Ma. virādhayī.
Papañcārāmataṁ anuyutto evaṁ kho āvuso bhikkhu tathā tathā vihāraṁ
kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato kālakiriyā anutappā
hoti ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu sakkāyābhirato na pahāsi sakkāyaṁ
sammā dukkhassa antakiriyāya. Tathā tathā āvuso bhikkhu vihāraṁ
kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato kālakiriyā ananutappā hoti
kathañcāvuso bhikkhu tathā tathā vihāraṁ kappeti yathā yathāssa
vihāraṁ kappayato kālakiriyā ananutappā hoti idhāvuso bhikkhu
na kammārāmo hoti na kammarato na kammārāmataṁ anuyutto na
bhassārāmo hoti .pe. Na niddārāmo hoti [1]- na saṅgaṇikārāmo
hoti [1]- na saṁsaggārāmo hoti .pe. Na papañcārāmo hoti na
papañcarato na papañcārāmataṁ anuyutto evaṁ kho āvuso bhikkhu
tathā tathā vihāraṁ kappeti yathā yathāssa vihāraṁ kappayato kālakiriyā
ananutappā hoti ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu nibbānābhirato pahāsi
sakkāyaṁ sammā dukkhassa antakiriyāyāti.
Yo papañcaṁ anuyutto papañcābhirato mago
virādhayi so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaraṁ.
Yo ca papañcaṁ hitvāna nippapañcapade rato
ārādhayi so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaranti.

[287] 16 Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati suṁsumāragīre 2
1 Yu. etthantare .pe. iti atthi. 2 Ma. susumāragire.
Bhesakaḷāvane migadāye. Tena kho pana samayena nakulapitā gahapati
ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho nakulamātā gahapatānī
nakulapitaraṁ gahapatī etadavoca mā kho tvaṁ gahapati sāpekkho 1
kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa kālakiriyā garahitā ca
bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho pana te gahapati
evamassa nakulamātā gahapatānī mamaccayena na sakkhissati 2 dārake
posetuṁ gharāvāsaṁ saṇṭharitunti 3 na kho panetaṁ gahapati evaṁ daṭṭhabbaṁ
kusalāhaṁ gahapati kappāsaṁ kantituṁ veṇiṁ olikhituṁ sakkomahaṁ gahapati
tavaccayena dārake posetuṁ gharāvāsaṁ saṇṭharituṁ tasmā tiha tvaṁ
gahapati mā sāpekkho kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa
kālakiriyā garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho
pana te gahapati evamassa nakulamātā gahapatānī mamaccayena aññaṁ
bhattāraṁ 4 gamissatīti na kho panetaṁ gahapati evaṁ daṭṭhabbaṁ
tvañceva kho gahapati jānāsi ahañca yathā 5 soḷasavassāni
gahaṭṭhabrahmacariyaṁ 6 samāciṇṇaṁ tasmā tiha tvaṁ gahapati mā sāpekkho
kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa kālakiriyā garahitā ca
bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho pana te gahapati evamassa
nakulamātā gahapatānī mamaccayena na dassanakāmā bhavissati bhagavato
na dassanakāmā bhikkhusaṅghassāti na kho panetaṁ gahapati evaṁ
daṭṭhabbaṁ ahaṁ hi gahapati [7]- dassanakāmatarā ca bhavissāmi bhagavato
1 Ma. Yu. sāpe .... 2 Ma. na nakulamātā .. sakkhissati. Yu. na sakkoti.
3 Ma. sandharitunti. Yu. santharitunti. 4 Ma. Yu. gharaṁ. 5 Ma. yaṁ no.
Yu. yathā no. 6 Ma. Yu. gahaṭṭhakaṁ brahmacariyaṁ. 7 Ma. Yu. tavaccayena.
Dassanakāmatarā ca bhikkhusaṅghassa tasmā tiha tvaṁ gahapati mā
sāpekkho kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa kālakiriyā garahitā
ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho pana te gahapati
evamassa na nakulamātā gahapatānī mamaccayena sīlesu 1 paripūrakārinīti
na kho panetaṁ gahapati evaṁ daṭṭhabbaṁ yāvatā kho gahapati tassa
bhagavato sāvikā gihī odātavasanā sīlesu paripūrakāriniyo ahantāsaṁ
aññatarā yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā ayaṁ so
bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhaggesu viharati suṁsumāragīre 2 bhesakaḷāvane
migadāye taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchatu tasmā tiha tvaṁ
gahapati mā sāpekkho kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa
kālakiriyā garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho
pana te gahapati evamassa na nakulamātā gahapatānī lābhinī
ajjhattañcetosamathassāti na kho panetaṁ gahapati evaṁ daṭṭhabbaṁ
yāvatā kho gahapati tassa bhagavato sāvikā gihī odātavasanā lābhiniyo
ajjhattañcetosamathassa ahantāsaṁ aññatarā yassa kho panassa
kaṅkhā vā vimati vā ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
bhaggesu viharati suṁsumāragīre bhesakaḷāvane migadāye taṁ bhagavantaṁ
upasaṅkamitvā pucchatu tasmā tiha tvaṁ gahapati mā sāpekkho
kālamakāsi dukkhā gahapati sāpekkhassa kālakiriyā garahitā ca bhagavatā
sāpekkhassa kālakiriyā siyā kho pana te gahapati evamassa na
1 Yu. nakulamātā .. na sīlesu .... 2 Ma. susumāratire. Yu. suṁsumāratire.
Nakulamātā gahapatānī imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā patigādhappattā
assāsappattā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā
aparappaccayā satthu sāsane viharatīti na kho panetaṁ gahapati evaṁ
daṭṭhabbaṁ yāvatā kho gahapati tassa bhagavato sāvikā gihī odātavasanā
imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā patigādhappattā assāsappattā
tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā
satthu sāsane viharantiyo 1 ahantāsaṁ aññatarā yassa kho panassa
kaṅkhā vā vimati vā ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhaggesu
viharati suṁsumāragīre bhesakaḷāvane migadāye taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā
pucchatu tasmā tiha tvaṁ gahapati mā sāpekkho kālamakāsi dukkhā
gahapati sāpekkhassa kālakiriyā garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa
kālakiriyāti. Atha kho nakulapituno gahapatissa nakulamātāya 2 gahapatāniyā
iminā ovādena ovadiyamānassa so ābādho ṭhānaso paṭippassambhi
vuṭṭhahi ca nakulapitā gahapati tamhā ābādhā tathā pahīno ca
pana nakulapituno gahapatissa so ābādho ahosi atha kho nakulapitā
gahapati gilānā vuṭṭhitova 3 aciravuṭṭhito gelaññā daṇḍamolubbha
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinnaṁ kho nakulapitaraṁ gahapatiṁ bhagavā
etadavoca lābhā te gahapati suladdhaṁ te gahapati yassa te
1 Po. Ma. viharanti. 2 Ma. Yu. nakulamātarā. 3 Ma. Yu. vasaddo natthi.
Nakulamātā gahapatānī anukampikā atthakāmā ovādikā anusāsikā
yāvatā kho gahapati mama sāvikā gihī odātavasanā sīlesu
paripūrakāriniyo nakulamātā gahapatānī tāsaṁ aññatarā yāvatā kho
gahapati mama sāvikā gihī odātavasanā lābhiniyo ajjhattañcetosamathassa
nakulamātā gahapatānī tāsaṁ aññatarā yāvatā kho gahapati
mama sāvikā gihī odātavasanā imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā
patigādhappattā assāsappattā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā
vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane viharantiyo 1 nakulamātā
gahapatānī tāsaṁ aññatarā lābhā te gahapati suladdhaṁ te gahapati
yassa te nakulamātā gahapatānī anukampikā atthakāmā ovādikā
anusāsikāti.

[288] 17 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā
vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
āsane nisīdi. Āyasmāpi kho sārīputto sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā
vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Āyasmāpi kho mahāmoggallāno
āyasmāpi kho mahākassapo āyasmāpi kho mahākaccāno 2 āyasmāpi
kho mahākoṭṭhiko 3 āyasmāpi kho mahācundo āyasmāpi kho mahākappino
āyasmāpi kho anuruddho āyasmāpi kho revato āyasmāpi
1 Ma. viharanti. 2 Po. Ma. kaccāyano. 3 Yu. mahākoṭṭhito.
Kho ānando sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Atha kho bhagavā bahudeva rattiṁ nisajjāya vītināmetvā uṭṭhāyāsanā
vihāraṁ pāvisi. Tepi kho āyasmanto acirapakkantassa bhagavato
uṭṭhāyāsanā yathāvihāraṁ agamaṁsu. Ye pana tattha bhikkhū navā
acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ te yāva suriyassuggamanā 1
kākacchamānā supiṁsu. Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena te bhikkhū yāva suriyassuggamanā 1 kākacchamāne supante
disvā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
āsane nisīdi nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi kahaṁ nu kho
bhikkhave sārīputto kahaṁ moggallāno 2 kahaṁ mahākassapo kahaṁ
mahākaccāno kahaṁ mahākoṭṭhiko kahaṁ mahācundo kahaṁ
mahākappino kahaṁ anuruddho kahaṁ revato kahaṁ ānando kahaṁ nu kho
te bhikkhave therā sāvakā gatāti tepi kho bhante āyasmanto
acirapakkantassa bhagavato uṭṭhāyāsanā yathāvihāraṁ agamaṁsūti tena no 3
tumhe bhikkhave therā bhikkhū navā 4 yāva suriyassuggamanā kākacchamānā
supatha taṁ kiṁ maññatha bhikkhave apinu tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā
rājā khattiyo muddhāvasitto 5 yāvadatthaṁ seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ
anuyutto viharanto yāvajīvaṁ rajjaṁ kārento janapadassa vā piyo
manāpoti no hetaṁ bhante sādhu bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhave
1 Ma. sūriyuggamanā. 2 Ma. Yu. mahāmoggallāno. 3 Po. ke nukho. Ma. kena no.
4 Po. navāti. Ma. nāgatāti. 5 Ma. muddhābhisitto.
Neva diṭṭhaṁ na sutaṁ rājā khattiyo muddhāvasitto 1 yāvadatthaṁ
seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharanto yāvajīvaṁ rajjaṁ kārento
janapadassa vā piyo manāpoti taṁ kiṁ maññatha bhikkhave apinu
tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā raṭṭhiko pettaniko 2 senāpatiko 3
gāmagāmaṇiko pūgagāmaṇiko yāvadatthaṁ seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ
anuyutto viharanto yāvajīvaṁ pūgagāmaṇikattaṁ kārento pūgassa vā piyo
manāpoti no hetaṁ bhante sādhu bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhuve
bhikkhave neva diṭṭhaṁ na sutaṁ pūgagāmaṇiko yāvadatthaṁ seyyasukhaṁ
passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharanto yāvajīvaṁ pūgagāmaṇikattaṁ [4]-
kārento pūgassa vā piyo manāpoti taṁ kiṁ maññatha bhikkhave
apinu tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā samaṇo vā brāhmaṇo vā yāvadatthaṁ
seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto indriyesu aguttadvāro bhojane
amattaññū jāgariyaṁ ananuyutto avipasasako kusalānaṁ dhammānaṁ
pubbarattāpararattaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogaṁ ananuyutto
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantoti no hetaṁ bhante sādhu
bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhave neva diṭṭhaṁ na sutaṁ samaṇo vā
brāhmaṇo vā yāvadatthaṁ seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto indriyesu
aguttadvāro bhojane amattaññū jāgariyaṁ ananuyutto avipassako
kusalānaṁ dhammānaṁ pubbarattāpararattaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogaṁ
1 Ma. muddhābhisitto. 2 Po. vettaniko. 3 Po. Yu. senāya senāpatiko
gāmagāmiko. 4 Ma. etthantare vāti dissati.
Ananuyutto āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva
dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantoti tasmā
tiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ indriyesu guttadvārā bhavissāma
bhojane mattaññuno jāgariyaṁ anuyuttā vipassakā kusalānaṁ dhammānaṁ
pubbarattāpararattaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā
viharissāmāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[289] 18 Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ carati mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ. Addasā kho bhagavā addhānamaggaṁ paṭipanno 1
aññatarasmiṁ padese macchikaṁ macchabandhaṁ macche vadhitvā 2 vikkiṇamānaṁ
disvā maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi
nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi passatha no tumhe bhikkhave
asuṁ 3 macchikaṁ macchabandhaṁ macche vadhitvā vikkiṇamānanti evaṁ bhante
taṁ kiṁ maññatha bhikkhave apinu tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā macchiko
macchabandho macche vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno tena kammena tena
ājīvena hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā yānayāyī vā
bhogabhogī vā mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti no hetaṁ bhante
sādhu bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhave neva diṭṭhaṁ na sutaṁ macchiko
macchabandho macche vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno tena kammena tena
ājīvena hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā yānayāyī vā bhogabhogī
1 Ma. addhānamaggap .... Yu. addhānamaggapaṭi-. 2 Ma. Yu. āmeṇḍitaṁ.
3 Po. Ma. Yu. amuṁ.
Vā mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti taṁ kissa hetu
te hi so bhikkhave macche vajjhe vadhāyānīte 1 pāpakena manasānupekkhati
tasmā so neva hatthiyāyī hoti na assayāyī na rathayāyī
na yānayāyī na bhogabhogī na mahantaṁ bhogakkhandhaṁ ajjhāvasati
taṁ kiṁ maññatha bhikkhave apinu tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā goghātako
gāvo vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno tena kammena tena ājīvena
hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā yānayāyī vā bhogabhogī vā
mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti no hetaṁ bhante sādhu
bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhave neva diṭṭhaṁ na sutaṁ goghātako
gāvo vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno tena kammena tena ājīvena
hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā yānayāyī vā bhogabhogī vā
mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti taṁ kissa hetu te hi
so bhikkhave gāvo vajjhe vadhāyānīte 1 pāpakena manasānupekkhati tasmā
so neva hatthiyāyī hoti na assayāyī na rathayāyī na yānayāyī
na bhogabhogī na mahantaṁ bhogakkhandhaṁ ajjhāvasati taṁ kiṁ maññatha
bhikkhave apinu tumhehi diṭṭhaṁ vā sutaṁ vā orabbhiko .pe.
Sokariko 2 sākuṇiko māgaviko mige 3 vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno
tena kammena tena ājīvena hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā
1 Po. vadhāyānite. Ma. Yu. vadhāyupanīte. ito paraṁ īdisameva. 2 Ma. Yu. sūkariko.
3 Ma. mage. ito paraṁ īdisameva.
Yānayāyī vā bhogabhogī vā mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti
no hetaṁ bhante sādhu bhikkhave mayāpi kho etaṁ bhikkhave neva
diṭṭhaṁ na sutaṁ māgaviko mige vadhitvā vadhitvā vikkiṇamāno tena
kammena tena ājīvena hatthiyāyī vā assayāyī vā rathayāyī vā
yānayāyī vā bhogabhogī vā mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ ajjhāvasantoti
taṁ kissa hetu te hi so bhikkhave mige vajjhe vadhāyānīte pāpakena
manasānupekkhati tasmā so neva hatthiyāyī hoti na assayāyī
na rathayāyī na yānayāyī na bhogabhogī na mahantaṁ bhogakkhandhaṁ
ajjhāvasati te hi so bhikkhave tiracchānagate pāṇe vajjhe
vadhāyānīte pāpakena manasānupekkhati tasmā so neva hatthiyāyī
hoti 1 na assayāyī na rathayāyī na yānayāyī na bhogabhogī na
mahantaṁ bhogakkhandhaṁ ajjhāvasati 2 ko pana vādo yaṁ manussabhūtaṁ
vajjhaṁ vadhāyānītaṁ pāpakena manasānupekkhati taṁ hi tassa 3 bhikkhave
hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjatīti.

[290] 19 Ekaṁ samayaṁ bhagavā nādike 4 viharati giñjakāvasathe 5 .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca maraṇassati bhikkhave bhāvitā
bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā
bhāvetha no tumhe bhikkhave maraṇassatinti. Evaṁ vutte aññataro
1 Ma. Yu. manasānupekkhamāno neva hatthiyāyī bhavissati. 2 Ma. Yu. ajjhāvasissati.
3 Yu. taṁ hissa. 4 Ma. nātike. 5 Po. gijjhakā ....
Bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca ahaṁpi 1 kho bhante bhāvemi maraṇassatinti
yathākathaṁ pana tvaṁ bhikkhu bhāvesi maraṇassatinti idha mayhaṁ bhante
evaṁ hoti aho vatāhaṁ rattindivaṁ jīveyyaṁ bhagavato sāsanaṁ
manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti evaṁ kho ahaṁ bhante
bhāvemi maraṇassatinti. Aññataropi kho bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
ahaṁpi kho bhante bhāvemi maraṇassatinti yathākathaṁ pana tvaṁ bhikkhu
bhāvesi maraṇassatinti idha mayhaṁ bhante evaṁ hoti aho vatāhaṁ
divasaṁ jīveyyaṁ bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ
assāti evaṁ kho ahaṁ bhante bhāvemi maraṇassatinti. Aññataropi
kho bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca ahaṁpi kho bhante bhāvemi
maraṇassatinti yathākathaṁ pana tvaṁ bhikkhu bhāvesi maraṇassatinti idha
mayhaṁ bhante evaṁ hoti aho vatāhaṁ tadantaraṁ jīveyyaṁ yadantaraṁ
ekaṁ piṇḍapātaṁ 2 bhuñjāmi bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu
vata me kataṁ assāti evaṁ kho ahaṁ bhante bhāvemi maraṇassatinti.
Aññataropi kho bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca ahaṁpi kho bhante bhāvemi
maraṇassatinti yathākathaṁ pana tvaṁ bhikkhu bhāvesi maraṇassatinti idha
mayhaṁ bhante evaṁ hoti aho vatāhaṁ tadantaraṁ jīveyyaṁ yadantaraṁ
cattāro [3]- ālope saṅkhāditvā ajjhoharāmi bhagavato sāsanaṁ manasi
kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti evaṁpi kho ahaṁ bhante
bhāvemi maraṇassatinti. Aññataropi kho bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
1 Ma. Yu. pisaddo natthi. 2 Ma. ekapiṇḍapātaṁ. 3 Ma. Yu. etthantare
pañcāti dissati.
Ahaṁpi kho bhante bhāvemi maraṇassatinti yathākathaṁ pana tvaṁ bhikkhu
bhāvesi maraṇassatinti idha mayhaṁ bhante evaṁ hoti aho vatāhaṁ
tadantaraṁ jīveyyaṁ yadantaraṁ ekaṁ ālopaṁ saṅkhāditvā ajjhoharāmi
bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti evaṁpi 1
kho ahaṁ bhante bhāvemi maraṇassatinti. Aññataropi kho bhikkhu
bhagavantaṁ etadavoca ahaṁpi kho bhante bhāvemi maraṇassatinti yathākathaṁ
pana tvaṁ bhikkhu bhāvesi maraṇassatinti idha mayhaṁ bhante evaṁ
hoti aho vatāhaṁ tadantaraṁ jīveyyaṁ yadantaraṁ assasitvā vā
passasāmi passasitvā vā assasāmi bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ
bahu vata me kataṁ assāti evaṁ kho ahaṁ bhante bhāvemi maraṇassatinti.
Evaṁ vutte bhagavā [2]- bhikkhū etadavoca yocāyaṁ 3 bhikkhave
bhikkhu evaṁ maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ rattindivaṁ jīveyyaṁ
bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti yocāyaṁ
bhikkhave bhikkhu evaṁ maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ divasaṁ jīveyyaṁ
bhagavato sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti yocāyaṁ
bhikkhave bhikkhu evaṁ maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ tadantaraṁ
jīveyyaṁ yadantaraṁ ekaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjāmi bhagavato sāsanaṁ manasi
kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti yocāyaṁ bhikkhave bhikkhu evaṁ
maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ tadantaraṁ jīveyyaṁ yadantaraṁ cattāro
pañca ālope saṅkhāditvā ajjhoharāmi bhagavato sāsanaṁ manasi
1 Ma. Yu. pisaddo natthi. 2 Ma. Yu. etthantare teti dissati. 3 Yu. yvāyaṁ.
Kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti ime vuccanti bhikkhave bhikkhū
pamattā viharanti dandhaṁ maraṇassatiṁ bhāventi āsavānaṁ khayāya.
Yocāyaṁ 1 bhikkhave bhikkhu evaṁ maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ tadantaraṁ
jīveyyaṁ yadantaraṁ ekaṁ ālopaṁ saṅkhāditvā ajjhoharāmi bhagavato
sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti yocāyaṁ bhikkhave
bhikkhu evaṁ maraṇassatiṁ bhāveti aho vatāhaṁ tadantaraṁ jīveyyaṁ
yadantaraṁ assasitvā vā passasāmi passasitvā vā assasāmi bhagavato
sāsanaṁ manasi kareyyaṁ bahu vata me kataṁ assāti ime vuccanti bhikkhave
bhikkhū appamattā viharanti tikkhaṁ maraṇassatiṁ bhāventi āsavānaṁ
khayāya. Tasmā tiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ appamattā
viharissāma tikkhaṁ maraṇassatiṁ bhāvessāma āsavānaṁ khayāyāti evaṁ
hi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[291] 20 Ekaṁ samayaṁ bhagavā nādike 2 viharati giñjakāvasathe.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi maraṇassati bhikkhave bhāvitā bahulīkatā
mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā kathaṁ bhāvitā
ca bhikkhave maraṇassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānā idha bhikkhave bhikkhu divase nikkhante
rattiyā paṭihitāya 3 iti paṭisañcikkhati bahukā kho me paccayā
maraṇassa ahi vā maṁ ḍaṁseyya vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya satapadī
vā maṁ ḍaṁseyya tena me assa kālakiriyā so mamassa antarāyo
1 Ma. Yu. yo ca khvāyaṁ. 2 Ma. nātike. 3 Ma. patigatāya.
Upakkhalitvā vā papateyyaṁ bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya pittaṁ
vā me kuppeyya semhaṁ vā me kuppeyya satthakā vā me vātā
kuppeyyuṁ tena me assa kālakiriyā so mamassa antarāyoti
tena bhikkhave bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ atthi nu kho me
pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ
karontassa antarāyāyāti sace bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti atthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me
assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyāti tena bhikkhave bhikkhunā
tesaṁ yeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando
ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca
sampajaññañca karaṇīyaṁ seyyathāpi bhikkhave ādittacelo vā ādittasīso
vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ
chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca
sampajaññañca kareyya evameva kho bhikkhave tena bhikkhunā tesaṁ
yeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca
vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca
sampajaññañca karaṇīyaṁ sace pana bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti natthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me
assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyāti tena bhikkhave bhikkhunā
teneva pītipāmojjena 1 vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
1 Po. Yu. pītipāmujjena. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.
Idha pana bhikkhave bhikkhu rattiyā nikkhantāya divase paṭihite iti
paṭisañcikkhati bahukā kho me paccayā maraṇassa ahi vā maṁ
ḍaṁseyya vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya satapadī vā maṁ ḍaṁseyya tena
me assa kālakiriyā so mamassa antarāyo upakkhalitvā vā
papateyyaṁ bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya pittaṁ vā me
kuppeyya semhaṁ vā me kuppeyya satthakā vā me vātā kuppeyyuṁ
tena me assa kālakiriyā so mamassa antarāyoti tena bhikkhave
bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ atthi nu kho me pāpakā akusalā
dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyāti
sace pana bhikkhave bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti atthi
me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ
karontassa antarāyāyāti tena bhikkhave bhikkhunā tesaṁ yeva pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho
ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ
seyyathāpi bhikkhave ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa
vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca
ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya evameva
kho bhikkhave tena bhikkhunā tesaṁ yeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca
Appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ sace pana bhikkhave
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti natthi me pāpakā akusalā
dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyāti
tena bhikkhave bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā
kusalesu dhammesu. Evaṁ bhāvitā kho bhikkhave
maraṇassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā
amatapariyosānāti.
Sārāṇiyādivaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
dve sārāṇīyā mettaṁ 1 bhaddakaṁ anutappiyaṁ nakulaṁ
kusalā macchaṁ 2 dve ca honti maraṇassatinā dasāti 3 .
-------
Anuttariyavaggo tatiyo

[292] 21 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati sāmagāmake
pokkharaṇiyāyaṁ. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā
abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ pokkharaṇiyaṁ obhāsetvā yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi
ekamantaṁ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṁ etadavoca tayo me bhante
dhammā bhikkhuno parihānāya saṁvattanti katame tayo kammārāmatā
1 Ma. nissāraṇīyaṁ. 2 Ma. soppamacchā ca. 3 Ma. dve honti maraṇassatīti.
Yu. cāti.
Bhassārāmatā niddārāmatā ime kho bhante tayo dhammā bhikkhuno
parihānāya saṁvattantīti. Idamavoca sā devatā. Samanuñño satthā
ahosi. Athakho sā devatā samanuñño me satthāti bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi
imaṁ bhikkhave rattiṁ aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā
kevalakappaṁ pokkharaṇiyaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi ekamantaṁ ṭhitā kho
bhikkhave sā devatā maṁ etadavoca tayo me bhante dhammā bhikkhuno
parihānāya saṁvattanti katame tayo kammārāmatā bhassārāmatā
niddārāmatā ime kho bhante tayo dhammā bhikkhuno parihānāya
saṁvattantīti. Idamavoca bhikkhave sā devatā idaṁ vatvā maṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi. Tesaṁ vo bhikkhave
alābhā tesaṁ dulladdhaṁ ye vo devatāpi jānanti 1 kusalehi dhammehi
parihāyamāne. Aparepi bhikkhave tayo parihāniye dhamme desessāmi
taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho
te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca katame ca
bhikkhave tayo parihāniyā dhammā saṅgaṇikārāmatā dovacassatā
pāpamittatā ime kho bhikkhave tayo parihāniyā dhammā ye hi
keci bhikkhave atītamaddhānaṁ parihāyiṁsu kusalehi dhammehi sabbe te
1 Po. khamanti.
Imeheva chahi dhammehi parihāyiṁsu kusalehi dhammehi ye 1 hi keci bhikkhave
anāgatamaddhānaṁ parihāyissanti kusalehi dhammehi sabbe te imeheva
chahi dhammehi parihāyissanti kusalehi dhammehi ye 1 hi keci bhikkhave
etarahi parihāyanti kusalehi dhammehi sabbe te imeheva chahi
dhammehi parihāyanti kusalehi dhammehīti.

[293] 22 Chayime bhikkhave aparihāniye dhamme desessāmi taṁ
suṇātha .pe. Katame ca bhikkhave cha aparihāniyā dhammā na kammārāmatā
na bhassārāmatā na niddārāmatā na saṅgaṇikārāmatā
sovacassatā kalyāṇamittatā ime kho bhikkhave cha aparihāniyā
dhammā ye hi keci bhikkhave atītamaddhānaṁ na parihāyiṁsu kusalehi
dhammehi sabbe te imeheva chahi dhammehi na parihāyiṁsu kusalehi
dhammehi ye 1 hi keci bhikkhave anāgatamaddhānaṁ na parihāyissanti
kusalehi dhammehi sabbe te imeheva chahi dhammehi na parihāyissanti
kusalehi dhammehi ye 1 hi keci bhikkhave etarahi na parihāyanti
kusalehi dhammehi sabba te imeheva chahi dhammehi na parihāyanti
kusalehi dhammehīti.

[294] 23 Bhayanti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ dukkhanti bhikkhave
kāmānametaṁ adhivacanaṁ rogoti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ gaṇḍoti
bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ saṅgoti bhikkhave kāmānametaṁ
adhivacanaṁ paṅkoti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ kasmā ca bhikkhave
1 Ma. yepi hi.
Bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ kāmarāgarattāyaṁ bhikkhave chandarāgavinibaddho
diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati samparāyikāpi bhayā na
parimuccati tasmā bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Kasmā ca
bhikkhave dukkhanti ... Rogoti ... Gaṇḍoti ... Saṅgoti ... Paṅkoti
kāmānametaṁ adhivacanaṁ kāmarāgarattāyaṁ bhikkhave chandarāgavinibaddho
diṭṭhadhammikāpi paṅkā na parimuccati samparāyikāpi paṅkā na
parimuccati tasmā paṅkoti kāmānametaṁ adhivacananti.
Bhayaṁ dukkhañca rogo ca 1 saṅgo paṅko ca ubhayaṁ
ete kāmā pavuccanti yattha satto 2 puthujjano
upādāne bhayaṁ disvā jātimaraṇasambhave
anupādā vimuccanti jātimaraṇasaṅkhaye
te khemappattā sukhino diṭṭhadhammābhinibbutā
sabbe verabhayātītā 3 sabbadukkhaṁ upaccagunti.