[240] Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ niraye katamehi catūhi sabyāpajjhena kāyakammena sabyāpajjhena
vacīkammena sabyāpajjhena manokammena sabyāpajjhāya diṭṭhiyā
imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ niraye. Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ sagge katamehi catūhi abyāpajjhena kāyakammena abyāpajjhena
vacīkammena abyāpajjhena manokammena abyāpajjhāya diṭṭhiyā
imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ saggeti.

[241] Idheva bhikkhave [1]- samaṇo idha dutiyo samaṇo idha
tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo suññā parappavādā
samaṇehi aññehi 2 evametaṁ bhikkhave sammā sīhanādaṁ nadatha.
Katamo ca bhikkhave [3]- samaṇo idha bhikkhave bhikkhu tiṇṇaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano
ayaṁ bhikkhave [4]- samaṇo. Katamo ca bhikkhave dutiyo samaṇo idha bhikkhave
bhikkhu tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī
hoti sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti ayaṁ
bhikkhave dutiyo samaṇo. Katamo ca bhikkhave tatiyo samaṇo idha
bhikkhave bhikkhu pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā
ayaṁ bhikkhave tatiyo samaṇo. Katamo ca bhikkhave catuttho samaṇo
1-3-4 Ma. paṭhamo. 2 Ma. aññehīti. Yu. aññeti.
Idha bhikkhave bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati ayaṁ
bhikkhave catuttho samaṇo. Idheva bhikkhave samaṇo idha dutiyo
samaṇo idha tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo suññā
parappavādā samaṇehi aññehi evametaṁ bhikkhave sammā sīhanādaṁ
nadathāti.

[242] Sappurisaṁ bhikkhave nissāya cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā
katame cattāro ariyena sīlena vaḍḍhati ariyena samādhinā
vaḍḍhati ariyāya paññāya vaḍḍhati ariyāya vimuttiyā vaḍḍhati
sappurisaṁ bhikkhave nissāya ime cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhāti.
Kammavaggo catuttho.
[1]-
-------------
Āpattibhayavaggo pañcamo

[243] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.
Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ
kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca apinu taṁ ānanda
adhikaraṇaṁ vūpasantanti. Kuto taṁ bhante adhikaraṇaṁ vūpasamissati
1 Ma. tassudadānaṁ
saṅkhittavitthārasoṇakāyanasikkhāpadaṁ ariyamaggo bojjhaṅgaṁ
sāvajjañceva abyāpajjhaṁ samaṇo ca sapapurisānisaṁsoti.
Āyasmato bhante anuruddhassa vāhiyo nāma saddhivihāriko 1 kevalakappaṁ
saṅghabhedāya ṭhito tatthāyasmā anuruddho na ekavācikampi bhaṇitabbaṁ
maññatīti. Kadā panānanda anuruddho saṅghamajjhe adhikaraṇesu
voyuñjati nanu ānanda yānikānici adhikaraṇāni uppajjanti
sabbāni tāni tumhe ceva vūpasametha sārīputtamoggallānā ca cattārome
ānanda atthavase sampassamāno pāpabhikkhu saṅghabhedena nandati
katame cattāro idhānanda pāpabhikkhu dussīlo hoti pāpadhammo
asuci saṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño
abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto tassa
evaṁ hoti sace kho maṁ bhikkhū jānissanti dussīlo pāpadhammo
asuci saṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño
abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujātoti
samaggā maṁ santā nāsessanti vaggā pana maṁ na nāsessantīti
idaṁ ānanda paṭhamaṁ atthavasaṁ sampassamāno pāpabhikkhu saṅghabhedena
nandati. Puna caparaṁ ānanda pāpabhikkhu micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya
diṭṭhiyā samannāgato tassa evaṁ hoti sace kho maṁ
bhikkhū jānissanti micchādiṭṭhiko antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgatoti
samaggā maṁ santā nāsessanti vaggā pana maṁ na
nāsessantīti idaṁ ānanda dutiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno pāpabhikkhu
saṅghabhedena nandati. Puna caparaṁ ānanda pāpabhikkhu micchāājīvo hoti
1 Yu. saddhivihārī.
Micchāājīvena jīvitaṁ 1 kappeti tassa evaṁ hoti sace kho maṁ
bhikkhū jānissanti micchāājīvo micchāājīvena jīvitaṁ kappetīti
samaggā maṁ santā nāsessanti vaggā pana maṁ na nāsessantīti
idaṁ ānanda tatiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno pāpabhikkhu saṅghabhedena
nandati. Puna caparaṁ ānanda pāpabhikkhu lābhakāmo hoti sakkārakāmo
anavaññattikāmo tassa evaṁ hoti sace kho maṁ bhikkhū jānissanti
lābhakāmo sakkārakāmo anavaññattikāmoti samaggā maṁ [2]-
na sakkarissanti na garukarissanti na mānessanti na pūjessanti vaggā
pana maṁ sakkarissanti garukarissanti mānessanti pūjessantīti idaṁ
ānanda catutthaṁ atthavasaṁ sampassamāno pāpabhikkhu saṅghabhedena nandati.
Ime kho ānanda cattāro atthavase sampassamāno pāpabhikkhu
saṅghabhedena nandatīti.

[244] Cattārīmāni bhikkhave āpattibhayāni katamāni cattāri
seyyathāpi bhikkhave coraṁ āgucāriṁ gahetvā rañño dasseyyuṁ ayante
deva coro āgucārī imassa devo daṇḍaṁ paṇetūti tamenaṁ rājā
evaṁ vadeyya gacchatha bho imaṁ purisaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ
gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathiyā
rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā
dakkhiṇato nagarassa sīsaṁ chindathāti tamenaṁ rañño purisā daḷhāya
1 Ma. jīvikaṁ. 2 Ma. Yu. santā.
Rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena
paṇavena rathiyā rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena
nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṁ chindeyyuṁ tatraññatarassa
thalaṭṭhassa purisassa evamassa pāpakaṁ vata bho ayaṁ puriso kammaṁ
akāsi gārayhaṁ sīsacchejjaṁ yatra hi nāma rañño purisā daḷhāya
rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā
kharassarena paṇavena rathiyā rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena
dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṁ chindissanti so
vatassāyaṁ 1 evarūpaṁ pāpakammaṁ na kareyya 2 sīsacchejjanti evameva kho
bhikkhave yassakassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā evaṁ tibbā bhayasaññā
paccupaṭṭhitā hoti pārājikesu dhammesu tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ anāpanno
vā pārājikaṁ dhammaṁ na āpajjissati āpanno vā pārājikaṁ dhammaṁ
yathādhammaṁ paṭikarissati. Seyyathāpi bhikkhave puriso kāḷakaṁ 3 vatthaṁ paridhāya
kese pakiritvā musalaṁ khandhe āropetvā mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā
evaṁ vadeyya ahaṁ bhante pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ mosallaṁ yena
me āyasmanto attamanā honti taṁ karomīti tatraññatarassa
thalaṭṭhassa purisassa evamassa pāpakaṁ vata bho ayaṁ puriso kammaṁ
akāsi gārayhaṁ mosallaṁ yatra hi nāma kāḷakaṁ vatthaṁ paridhāya kese
pakiritvā musalaṁ khandhe āropetvā mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā evaṁ
vakkhati ahaṁ bhante pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ mosallaṁ yena me
1 Ma. Yu. vatassāhaṁ. 2 Ma. Yu. kareyyaṁ. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. kāḷavatthaṁ.
Āyasmanto attamanā honti taṁ karomīti so vatassāyaṁ evarūpaṁ
pāpakammaṁ na kareyya gārayhaṁ mosallanti evameva kho bhikkhave
yassakassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā evaṁ tibbā bhayasaññā
paccupaṭṭhitā hoti saṅghādisesesu dhammesu tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ
anāpanno vā saṅghādisesaṁ dhammaṁ na āpajjissati āpanno vā saṅghādisesaṁ
dhammaṁ yathādhammaṁ paṭikarissati. Seyyathāpi bhikkhave puriso kāḷakaṁ vatthaṁ
paridhāya kese pakiritvā assapuṭaṁ 1 khandhe āropetvā mahājanakāyaṁ
upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya ahaṁ bhante pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ
assapuṭaṁ yena me āyasmanto attamanā honti taṁ karomīti
tatraññatarassa thalaṭṭhassa purisassa evamassa pāpakaṁ vata bho ayaṁ
puriso kammaṁ akāsi gārayhaṁ assapuṭaṁ yatra hi nāma kāḷakaṁ vatthaṁ
paridhāya kese pakiritvā assapuṭaṁ khandhe āropetvā mahājanakāyaṁ
upasaṅkamitvā evaṁ vakkhati ahaṁ bhante pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ
assapuṭaṁ yena me āyasmanto attamanā honti taṁ karomīti
so vatassāyaṁ evarūpaṁ pāpakammaṁ na kareyya assapuṭanti evameva
kho bhikkhave yassakassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā evaṁ tibbā
bhayasaññā paccupaṭṭhitā hoti pācittiyesu dhammesu tassetaṁ
pāṭikaṅkhaṁ anāpanno vā pācittiyaṁ dhammaṁ na āpajjissati āpanno
vā pācittiyaṁ dhammaṁ yathādhammaṁ paṭikarissati. Seyyathāpi bhikkhave
1 Ma. bhasmapuṭaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Puriso kāḷakaṁ vatthaṁ paridhāya kese pakiritvā mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā
evaṁ vadeyya ahaṁ bhante pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ upavajjaṁ
yena me āyasmanto attamanā honti taṁ karomīti tatraññatarassa
thalaṭṭhassa purisassa evamassa pāpakaṁ vata bho ayaṁ puriso
kammaṁ akāsi gārayhaṁ upavajjaṁ yatra hi nāma kāḷakaṁ vatthaṁ paridhāya
kese pakiritvā mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vakkhati ahaṁ bhante
pāpakammaṁ akāsiṁ gārayhaṁ upavajjaṁ yena me āyasmanto attamanā
honti taṁ karomīti so vatassāyaṁ evarūpaṁ pāpakammaṁ na kareyya
gārayhaṁ upavajjanti evameva kho bhikkhave yassakassaci bhikkhussa vā
bhikkhuniyā vā evaṁ tibbā bhayasaññā paccupaṭṭhitā hoti pāṭidesanīyesu
dhammesu tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ anāpanno vā pāṭidesanīyaṁ 1
dhammaṁ na āpajjissati āpanno vā pāṭidesanīyaṁ 2 dhammaṁ yathādhammaṁ
paṭikarissati. Imāni kho bhikkhave cattāri āpattibhayānīti.

[245] Sikkhānisaṁsamidaṁ bhikkhave brahmacariyaṁ vussati paññuttaraṁ
vimuttisāraṁ satādhipateyyaṁ. Kathañca bhikkhave sikkhānisaṁsaṁ hoti idha
bhikkhave mayā sāvakānaṁ abhisamācārikā sikkhā paññattā appasannānaṁ
pasādāya pasannānaṁ bhiyyobhāvāya yathā yathā bhikkhave mayā sāvakānaṁ
abhisamācārikā sikkhā paññattā appasannānaṁ pasādāya pasannānaṁ
bhiyyobhāvāya tathā tathā so tassā sikkhāya akhaṇḍakārī hoti
1-2 Yu. pāṭidesanīyakaṁ.
Acchiddakārī asabalakārī akammāsakārī samādāya sikkhati sikkhāpadesu
puna caparaṁ bhikkhave mayā sāvakānaṁ ādibrahmacariyakā sikkhā paññattā
sabbaso sammādukkhakkhayāya yathā yathā bhikkhave mayā sāvakānaṁ
ādibrahmacariyakā sikkhā paññattā sabbaso sammādukkhakkhayāya tathā
tathā so tassā sikkhāya akhaṇḍakārī hoti acchiddakārī asabalakārī
akammāsakārī samādāya sikkhati sikkhāpadesu evaṁ kho bhikkhave
sikkhānisaṁsaṁ hoti. Kathañca bhikkhave paññuttaraṁ hoti idha bhikkhave
mayā sāvakānaṁ dhammā desitā sabbaso sammādukkhakkhayāya yathā yathā
bhikkhave mayā sāvakānaṁ dhammā desitā sabbaso sammādukkhakkhayāya
tathā tathā 1 sabbe te dhammā paññāya samavekkhitā honti evaṁ
kho bhikkhave paññuttaraṁ hoti. Kathañca bhikkhave vimuttisāraṁ hoti
idha bhikkhave mayā sāvakānaṁ dhammā desitā sabbaso sammādukkhakkhayāya
yathā yathā bhikkhave mayā sāvakānaṁ dhammā desitā sabbaso sammādukkhakkhayāya
tathā tathā 2 sabbe te dhammā vimuttiyā phusitā honti evaṁ
kho bhikkhave vimuttisāraṁ hoti. Kathañca bhikkhave satādhipateyyaṁ hoti
iti aparipūraṁ vā abhisamācārikaṁ sikkhaṁ paripūressāmi paripūraṁ vā
abhisamācārikaṁ sikkhaṁ tattha tattha paññāya anuggahessāmīti ajjhattaṁyeva
sati supaṭṭhitā hoti iti aparipūraṁ vā ādibrahmacariyakaṁ sikkhaṁ
paripūressāmi paripūraṁ vā ādibrahmacariyakaṁ sikkhaṁ tattha tattha paññāya
anuggahessāmīti ajjhattaṁyeva sati supaṭṭhitā hoti iti asamavekkhitaṁ
1-2 Ma. Yu. tathā tathāssa te. sabbeti pāṭho natthi.
Vā dhammaṁ tattha tattha paññāya samavekkhissāmi samavekkhitaṁ vā dhammaṁ
tattha tattha paññāya anuggahessāmīti ajjhattaṁyeva sati supaṭṭhitā
hoti iti aphusitaṁ vā dhammaṁ vimuttiyā phusissāmi phusitaṁ vā dhammaṁ
tattha tattha paññāya anuggahessāmīti ajjhattaṁyeva sati supaṭṭhitā
hoti evaṁ kho bhikkhave satādhipateyyaṁ hoti. Sikkhānisaṁsamidaṁ
bhikkhave brahmacariyaṁ vussati paññuttaraṁ vimuttisāraṁ satādhipateyyanti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[246] Catasso imā bhikkhave seyyā katamā catasso
petaseyyā kāmabhogiseyyā sīhaseyyā tathāgataseyyā. Katamā ca
bhikkhave petaseyyā yebhuyyena bhikkhave petā uttānā senti
ayaṁ vuccati bhikkhave petaseyyā. Katamā ca bhikkhave kāmabhogiseyyā
yebhuyyena bhikkhave kāmabhogī vāmena passena senti ayaṁ vuccati
bhikkhave kāmabhogiseyyā. Katamā ca bhikkhave sīhaseyyā sīho
bhikkhave migarājā dakkhiṇena passena seyyaṁ kappeti pādena pādaṁ
accādhāya antarasaṭṭhimhi 1 naṅguṭṭhaṁ anupakkhipitvā so paṭibujjhitvā
purimaṁ kāyaṁ abbhunnāmetvā pacchimaṁ kāyaṁ anuviloketi sace bhikkhave
sīho migarājā kiñci passati kāyassa vikkhittaṁ vā visaṭaṁ vā
tena bhikkhave sīho migarājā anattamano hoti sace pana bhikkhave
sīho migarājā na kiñci passati kāyassa vikkhittaṁ vā visaṭaṁ vā
1 Yu. antarāsatthīnaṁ.
Tena bhikkhave sīho migarājā attamano hoti ayaṁ vuccati bhikkhave
sīhaseyyā. Katamā ca bhikkhave tathāgataseyyā idha bhikkhave bhikkhu
vivicce kāmehi .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ
vuccati bhikkhave tathāgataseyyā. Imā kho bhikkhave catasso seyyāti.

[247] Cattārome bhikkhave thūpārahā katame cattāro tathāgato
arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho paccekabuddho thūpāraho tathāgatasāvako
thūpāraho rājā cakkavattī thūpāraho ime kho bhikkhave
cattāro thūpārahāti.

[248] Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuḍḍhiyā saṁvattanti
katame cattāro sappurisasaṁsevo saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro
dhammānudhammapaṭipatti ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññāvuḍḍhiyā
saṁvattantīti.

[249] Cattārome bhikkhave dhammā manussabhūtassa bahukārā
honti katame cattāro sappurisasaṁsevo saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro
dhammānudhammapaṭipatti ime kho bhikkhave cattāro dhammā
manussabhūtassa bahukārā hontīti.