[70] Yasmiṁ bhikkhave samaye rājāno adhammikā honti
rājayuttāpi tasmiṁ samaye adhammikā honti rājayuttesu bhikkhave
adhammikesu brāhmaṇagahapatikāpi tasmiṁ samaye adhammikā honti
brāhmaṇagahapatikesu adhammikesu negamajānapadāpi tasmiṁ samaye adhammikā
honti negamajānapadesu adhammikesu visamaṁ candimasuriyā parivattanti visamaṁ
candimasuriyesu parivattantesu visamaṁ nakkhattāni tārakarūpāni parivattanti
visamaṁ nakkhattesu tārakarūpesu parivattantesu visamaṁ rantindivā parivattanti
visamaṁ rattindivesu parivattantesu visamaṁ māsaḍḍhamāsā parivattanti
visamaṁ māsaḍḍhamāsesu parivattantesu visamaṁ utusaṁvaccharā parivattanti
visamaṁ utusaṁvaccharesu parivattantesu visamaṁ vātā vāyanti visamaṁ vātesu
vāyantesu visamā apañjasā parivattanti visamesu apañjasesu
parivattantesu devatā parikupitā bhavanti devatāsu parikupitāsu devo
na sammā dhāraṁ anuppavecchati deve na sammā dhāraṁ anuppavecchante
visamapākīni 1 sassāni bhavanti visamapākīni bhikkhave sassāni manussā
1 Ma. visamapākāni.
Paribhuñjantā appāyukā ca honti dubbaṇṇā ca dubbalā ca
bahvābādhā ca. Yasmiṁ bhikkhave samaye rājāno dhammikā honti
rājayuttāpi tasmiṁ samaye dhammikā honti rājayuttesu dhammikesu
brāhmaṇagahapatikāpi tasmiṁ samaye dhammikā honti brāhmaṇagahapatikesu
dhammikesu negamajānapadāpi tasmiṁ samaye dhammikā honti negamajānapadesu
dhammikesu samaṁ candimasuriyā parivattanti samaṁ candimasuriyesu
parivattantesu samaṁ nakkhattāni tārakarūpāni parivattanti samaṁ nakkhattesu
tārakarūpesu parivattantesu samaṁ rattindivā parivattanti samaṁ rattindivesu
parivattantesu samaṁ māsaḍḍhamāsā parivattanti samaṁ māsaḍḍhamāsesu
parivattantesu samaṁ utusaṁvaccharā parivattanti samaṁ utusaṁvaccharesu
parivattantesu samaṁ vātā vāyanti samaṁ vātesu vāyantesu samā 1
pañjasā parivattanti samesu pañjasesu parivattantesu devatā aparikupitā
bhavanti devatāsu aparikupitāsu devo sammā dhāraṁ anuppavecchati
deve sammā dhāraṁ anuppavecchante samapākīni sassāni bhavanti
samapākīni bhikkhave sassāni manussā paribhuñjantā dīghāyukā ca honti
vaṇṇavanto ca balavanto ca appābādhā cāti.
Gunnañce taramānānaṁ jimhaṁ gacchati puṅgavo
sabbā tā jimhaṁ gacchanti nette jimhaṁ gate sati
evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
so ce adhammaṁ carati pageva itarā pajā
1 Po. Yu. samaṁ.
Sabbaṁ raṭṭhaṁ dukkhaṁ seti rājā ce hotyadhammiko.
Gunnañce taramānānaṁ ujuṁ gacchati puṅgavo
sabbā tā ujuṁ gacchanti nette ujuṁ gate sati
evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
so ce 1 dhammaṁ carati pageva itarā pajā
sabbaṁ raṭṭhaṁ sukhaṁ seti rājā ce hoti dhammikoti.
Pattakammavaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
pattakammaṁ annanātho sabrahmanirayā rūpena pañcamaṁ
sarāgāhinā devadatto padhānaṁ dhammikena cāti.
---------------
Apaṇṇakavaggo tatiyo

[71] Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṁ
paṭipanno hoti yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāya
katamehi catūhi idha bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti bahussuto hoti
āraddhaviriyo hoti paññavā hoti imehi kho bhikkhave catūhi
dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṁ paṭipanno hoti yoni
cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāyāti.

[72] Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṁ
paṭipanno hoti yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāya
1 Ma. sace. Yu. ceva.
Katamehi catūhi nekkhammavitakkena abyāpādavitakkena avihiṁsāvitakkena
sammādiṭṭhiyā imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu
apaṇṇakapaṭipadaṁ paṭipanno hoti yoni cassa āraddhā hoti
āsavānaṁ khayāyāti.

[73] Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato asappurisoti
veditabbo katamehi catūhi idha bhikkhave asappuriso yo hoti
parassa avaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātukaroti ko pana vādo puṭṭhassa
puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambetvā paripūraṁ vitthārena
parassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ bhikkhave asappuriso
ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave asappuriso yo hoti parassa
vaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātukaroti ko pana vādo apuṭṭhassa
puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambetvā aparipūraṁ avitthārena
parassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ bhikkhave asappuriso
ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave asappuriso yo hoti attano
avaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātukaroti ko pana vādo apuṭṭhassa
puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambetvā aparipūraṁ avitthārena
attano avaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ bhikkhave asappuriso
ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave asappuriso yo hoti attano
vaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātukaroti ko pana vādo puṭṭhassa puṭṭho
kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambetvā paripūraṁ vitthārena
Attano vaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ bhikkhave asappuriso
ayaṁ bhavanti. Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato
asappurisoti 1 veditabbo. Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato
sappurisoti 1 veditabbo katamehi catūhi idha bhikkhave sappuriso yo
hoti parassa avaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātukaroti ko pana vādo
apuṭṭhassa puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā lambetvā
aparipūraṁ avitthārena parassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ
bhikkhave sappuriso ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave sappuriso
yo hoti parassa vaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātukaroti ko pana
vādo puṭṭhassa puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā alambetvā
paripūraṁ vitthārena parassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti veditabbametaṁ
bhikkhave sappuriso ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave sappuriso
yo hoti attano avaṇṇo taṁ apuṭṭhopi pātukaroti ko pana
vādo puṭṭhassa puṭṭho kho pana pañhābhinīto ahāpetvā
alambetvā paripūraṁ vitthārena attano avaṇṇaṁ bhāsitā hoti
veditabbametaṁ bhikkhave sappuriso ayaṁ bhavanti. Puna caparaṁ bhikkhave
sappuriso yo hoti attano vaṇṇo taṁ puṭṭhopi na pātukaroti
ko pana vādo apuṭṭhassa puṭṭho kho pana pañhābhinīto hāpetvā
lambetvā aparipūraṁ avitthārena attano vaṇṇaṁ bhāsitā hoti
1 Ma. Yu. itisaddo natthi.
Veditabbametaṁ bhikkhave sappuriso ayaṁ bhavanti. Imehi kho bhikkhave
catūhi dhammehi samannāgato sappurisoti 1 veditabbo.
Seyyathāpi bhikkhave vadhukā yaññadeva rattiṁ vā divasaṁ vā ānītā
hoti tāvadevassā tibbaṁ hirottappaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sassuyāpi
sassurepi sāmikepi antamaso dāsakammakaraporisesu sā aparena samayena
saṁvāsamanvāya [2]- sassuṁpi sassuraṁpi sāmikaṁpi evamāha apetha kiṁ pana
tumhe jānāthāti evameva kho bhikkhave idhekacco bhikkhu yaññadeva
rattiṁ vā divasaṁ vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti tāvadevassa
tibbaṁ hirottappaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti bhikkhūsu bhikkhunīsu upāsakesu
upāsikāsu antamaso ārāmikasamaṇuddesesu so aparena samayena
saṁvāsamanvāya [2]- ācariyaṁpi upajjhāyaṁpi evamāha apetha kiṁ pana tumhe
jānāthāti tasmā tiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ adhunāgatavadhukasamena 3
cetasā viharissāmāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[74] Cattārīmāni bhikkhave aggāni 4 katamāni cattāri sīlaggaṁ 5
samādhaggaṁ paññaggaṁ 6 vimuttaggaṁ imāni kho bhikkhave cattāri aggānīti.

[75] Cattārīmāni bhikkhave aggāni katamāni cattāri rūpaggaṁ
vedanaggaṁ saññaggaṁ bhavaggaṁ imāni kho bhikkhave cattāri aggānīti.

[76] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kusinārāyaṁ viharati upavattane mallānaṁ
sālavane antare yamakasālānaṁ parinibbānasamaye. Tatra kho bhagavā
1 Ma. Yu. itisaddo natthi. 2 Ma. Yu. vissāsamanvāya.
3 Ma. Yu. adhunāgatavadhukāsamena. 4-5 Yu. aṅgāni ... sīlaṅgaṁ ... aṅgānīti. 6 Ma. paññāggaṁ.
Bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato
paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca siyā kho pana bhikkhave ekabhikkhussapi
kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā
paṭipadāya vā pucchatha bhikkhave mā pacchāvippaṭisārino ahuvattha
sammukhībhūto no satthā ahosi nāsakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā
paṭipucchitunti evaṁ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ. Dutiyampi kho
bhagavā bhikkhū āmantesi ... Tatiyampi kho bhagavā bhikkhū āmantesi siyā
kho pana bhikkhave ekabhikkhussapi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme
vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā pucchatha bhikkhave mā
pacchāvippaṭisārino ahuvattha sammukhībhūto no satthā ahosi nāsakkhimhā
bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitunti tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī
ahesuṁ. Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi siyā kho pana bhikkhave
satthu gāravenapi na puccheyyātha sahāyakopi bhikkhave sahāyakassa
ārocetūti evaṁ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ. Athakho āyasmā
ānando bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante evaṁ
pasanno ahaṁ bhante imasmiṁ bhikkhusaṅghe natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe
ekabhikkhussapi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā
magge vā paṭipadāya vāti. Pasādā kho tvaṁ ānanda vadesi
ñāṇamevettha ānanda tathāgatassa natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe
ekabhikkhussapi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā
Magge vā paṭipadāya vāti imesaṁ hi ānanda pañcannaṁ
bhikkhusatānaṁ yo pacchimako bhikkhu so sotāpanno avinipātadhammo
niyato sambodhiparāyanoti.

[77] Cattārīmāni bhikkhave acinteyyāni na cintetabbāni yāni
cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa katamāni cattāri
buddhānaṁ bhikkhave buddhavisayo acinteyyo na cintetabbo yaṁ cintento
ummādassa vighātassa bhāgī assa jhāyissa bhikkhave jhānavisayo
acinteyyo na cintetabbo yaṁ cintento ummādassa vighātassa
bhāgī assa kammavipāko bhikkhave acinteyyo na cintetabbo yaṁ
cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa lokacintā bhikkhave
acinteyyā na cintetabbā yaṁ cintento ummādassa vighātassa
bhāgī assa imāni kho bhikkhave cattāri acinteyyāni na cintetabbāni
yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assāti.

[78] Catasso imā bhikkhave dakkhiṇāvisuddhiyo katamā catasso
atthi bhikkhave dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato atthi
bhikkhave dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato atthi
bhikkhave dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato atthi
bhikkhave dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca. Kathañca
bhikkhave dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggahakato idha bhikkhave
dāyako hoti sīlavā kalyāṇadhammo paṭiggāhako hoti dussīlo
Pāpadhammo evaṁ kho bhikkhave dakkhiṇā dāyakato visujjhati no
paṭiggāhakato. Kathañca bhikkhave dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no
dāyakato idha bhikkhave dāyako hoti dussīlo pāpadhammo paṭiggāhako
hoti sīlavā kalyāṇadhammo evaṁ kho bhikkhave dakkhiṇā paṭiggāhakato
visujjhati no dāyakato. Kathañca bhikkhave dakkhiṇā neva dāyakato
visujjhati no paṭiggāhakato idha bhikkhave dāyako hoti dussīlo
pāpadhammo paṭiggāhakopi hoti dussīlo pāpadhammo evaṁ kho
bhikkhave dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato.
Kathañca bhikkhave dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca
idha bhikkhave dāyako hoti sīlavā kalyāṇadhammo paṭiggāhakopi hoti
sīlavā kalyāṇadhammo evaṁ kho bhikkhave dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati
paṭiggāhakato ca. Imā kho bhikkhave catasso dakkhiṇāvisuddhiyoti.

[79] Athakho āyasmā sārīputto yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho
bhante hetu ko paccayo yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā
payuttā chedagāminī hoti ko pana bhante hetu ko paccayo yena
midhekaccassa tādisāva vaṇijjā payuttā na yathādhippāyā hoti ko
nu kho bhante hetu ko paccayo yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā
payuttā yathādhippāyā hoti ko pana bhante hetu ko paccayo
Yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā payuttā parādhippāyā hotīti.
Idha sārīputta ekacco samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā
pavāreti vada 1 bhante paccayenāti so yena pavāreti taṁ na
deti so ce tato cuto itthattaṁ āgacchati so yaññadeva vaṇijjaṁ
payojeti sāssa hoti chedagāminī. Idha pana sārīputta ekacco
samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā pavāreti vada bhante
paccayenāti so yena pavāreti taṁ na yathādhippāyaṁ deti so ce
tato cuto itthattaṁ āgacchati so yaññadeva vaṇijjaṁ payojeti
sāssa hoti na yathādhippāyā. Idha pana sārīputta ekacco samaṇaṁ
vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā pavāreti vada bhante paccayenāti
so yena pavāreti taṁ yathādhippāyaṁ deti so ce tato cuto
itthattaṁ āgacchati so yaññadeva vaṇijjaṁ payojeti sāssa hoti
yathādhippāyā. Idha pana sārīputta ekacco samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā
upasaṅkamitvā pavāreti vada bhante paccayenāti so yena pavāreti
taṁ parādhippāyaṁ deti so ce tato cuto itthattaṁ āgacchati so
yaññadeva vaṇijjaṁ payojeti sāssa hoti parādhippāyā. Ayaṁ kho
sārīputta hetu ayaṁ paccayo yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā
payuttā chedagāminī hoti ayaṁ pana sārīputta hetu ayaṁ paccayo
yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā payuttā na yathādhippāyā hoti
ayaṁ kho sārīputta hetu ayaṁ paccayo yena midhekaccassa tādisāva
1 Ma. vadatu. ito paraṁ īdisameva.
Vaṇijjā payuttā yathādhippāyā hoti ayaṁ pana sārīputta hetu ayaṁ
paccayo yena midhekaccassa tādisāva vaṇijjā payuttā parādhippāyā
hotīti.