[1664] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati
isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi
dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā. Katame dve 1 .
Yo cāyaṁ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko
anariyo anatthasañhito yo cāyaṁ attakilamathānuyogo dukkho
anariyo anatthasañhito. Etete 2 bhikkhave ubho ante anupagamma
majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī
upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati. Katamā ca
sā bhikkhave majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī
ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathīdaṁ. Sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo
sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo
sammāsati sammāsamādhi. Ayaṁ kho sā bhikkhave majjhimā
paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya
abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.

[1665] Idaṁ kho pana bhikkhave dukkhaṁ ariyasaccaṁ. Jātipi dukkhā
1 Sī. idaṁ pāṭhadvayaṁ na dissati. 2 ma ete kho.
Jarāpi dukkhā byādhīpi 1 dukkhā maraṇampi dukkhaṁ appiyehi sampayogo
dukkho piyehi vippayogo dukkho yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ
saṅkhittena pañcupādānakkhandhā 2 dukkhā. Idaṁ kho pana bhikkhave
dukkhasamudayo 3 ariyasaccaṁ. Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā
tatratatrābhinandinī. Seyyathīdaṁ. Kāmataṇhā bhavataṇhā
vibhavataṇhā. Idaṁ kho pana bhikkhave dukkhanirodho 5 ariyasaccaṁ.
Yo tassā yeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo
mutti anālayo. Idaṁ kho pana bhikkhave dukkhanirodhagāminīpaṭipadā
ariyasaccaṁ. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathīdaṁ.
Sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.

[1666] Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu
dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
udapādi āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ
pariññeyyanti me bhikkhave pubbe .pe. Pariññātanti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā
udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

[1667] Idaṁ dukkhasamudayo ariyasaccanti me bhikkhave pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi
vijjā udapādi āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayo
ariyasaccaṁ pahātabbanti me bhikkhave pubbe .pe. Pahīnanti me
1 Ma. Yu. byādhipi. 2 Po. puñcupādānakkhandhāpi. 3 Ma. Yu. dukkhasamudayaṁ.
4 Ma. Yu. dukkhanirodhaṁ. evamuparipi.
Bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi
paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

[1668] Idaṁ dukkhanirodho ariyasaccanti me bhikkhave pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi
vijjā udapādi āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodho
ariyasaccaṁ sacchikātabbanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu
cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi
āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodho ariyasaccaṁ sacchikatanti
me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ
udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

[1669] Idaṁ dukkhanirodhagāminīpaṭipadā ariyasaccanti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā
udapādi vijjā udapādi āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ
dukkhanirodhagāminīpaṭipadā ariyasaccaṁ bhāvetabbanti me bhikkhave .pe.
Bhāvitanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi
ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko
udapādi.

[1670] Yāvakīvañca me bhikkhave imesu catūsu ariyasaccesu
evantiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ na suvisuddhaṁ
ahosi neva tāvāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake
Sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddho 1 paccaññāsiṁ. Yato ca kho me bhikkhave imesu
catūsu ariyasaccesu evantiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ
suvisuddhaṁ ahosi athāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddho paccaññāsiṁ. Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi
akuppā me vimutti 2 ayamantimā jāti natthidāni punabbhavoti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti 3 .

[1671] Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato
koṇḍaññassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ
sabbantaṁ nirodhadhammanti. Pavattite ca 4 bhagavatā dhammacakke
bhummā devā saddamanussāvesuṁ etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane
migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
lokasminti. Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātummahārājikā devā
saddamanussāvesuṁ etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye
anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena
1 Ma. Yu. abhisambuddhoti. evamuparipi. 2 Yu. cetovimutti. 3 Yu. abhinanduṁ.
4 Sī. Ma. ca pana.
Vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.
Cātummahārājikānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā tāvatiṁsā devā. Yāmā
devā. Tusitā devā. Nimmānaratī devā. Paranimmitavasavattī 1
devā. Brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṁ etaṁ bhagavatā
bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ
appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā
brahmunā vā kenaci vā lokasminti.

[1672] Itiha tena khaṇena [2]- tena muhuttena yāva brahmalokā
saddo abbhuggacchi. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi
sampavedhi. Appamāṇo ca oḷāro 3 obhāso loke pāturahosi
atikkammeva 4 devānaṁ devānubhāvanti.

[1673] Atha kho bhagavā udānaṁ udānesi aññāsi vata bho
koṇḍañño aññāsi vata bho koṇḍaññoti. Iti hidaṁ āyasmato
koṇḍaññassa aññākoṇḍaññotveva nāmaṁ ahosīti.