[758] Atha kho rājā pasenadikosalo aparena samayena yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadikosalo bhagavantaṁ
etadavoca kiṁ nu kho bhante hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Abyākataṁ kho etaṁ mahārāja mayā hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Kiṁ pana bhante na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti. Etampi kho
mahārāja abyākataṁ mayā na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Kiṁ nu kho bhante hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ
Maraṇāti. Abyākataṁ kho etaṁ mahārāja mayā hoti ca na
ca hoti tathāgato paraṁ māṇāti. Kiṁ pana bhante neva hoti
na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti. Etampi kho mahārāja
abyākataṁ mayā neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Kiṁ nu kho bhante hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti puṭṭho
samāno abyākataṁ kho etaṁ mahārāja mayā hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vadesi .pe. Kiṁ pana bhante neva hoti na na
hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti puṭṭho samāno etampi kho
mahārāja abyākataṁ mayā neva hoti na na hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vadesi. Ko nu kho bhante hetu ko paccayo
yenetaṁ abyākataṁ bhagavatāti.

[759] Tenahi mahārāja taññevettha paṭipucchissāmi yathā
te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi. Taṁ kiṁ maññasi mahārāja
atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo
pahoti gaṅgāya vālikaṁ gaṇetuṁ ettakā vālikā iti vā .pe.
Ettakāni vālikasatasahassāni iti vāti. No hetaṁ bhante.
Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā
yo pahoti mahāsamudde udakaṁ gaṇetuṁ ettakāni udakāḷhakāni
iti vā .pe. Ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vāti.
No hetaṁ bhante. Taṁ kissa hetu. Mahā hi 1 bhante samuddo
1 Ma. Yu. hisaddo na dissati.
Gambhīro appameyyo duppariyogāhoti.

[760] Evameva kho mahārāja yena rūpena tathāgataṁ
paññāpayamāno paññapeyya taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ
tālāvatthukataṁ anabhāvaṅgataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ. Rūpasaṅkhyā
vimutto kho mahārāja tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho
seyyathāpi mahārāja samuddo. Hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi
na upeti. Na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti hoti
ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti neva hoti
na na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti. Yāya
vedanāya. Yāya saññāya. Yehi saṅkhārehi. Yena viññāṇena
tathāgataṁ paññāpayamāno paññapeyya taṁ viññāṇaṁ tathāgatassa
pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅgataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
Viññāṇasaṅkhyā vimutto kho mahārāja tathāgato
gambhīro appameyyo duppariyogāho seyyathāpi mahārāja mahāsamuddo.
Hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti na hoti
tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti hoti ca na ca hoti
tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti neva hoti na na hoti
tathāgato paraṁ maraṇātipi na upetīti.

[761] Acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante yatra hi nāma
satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ
Saṁsandissati samessati na vihāyissati 1 yadidaṁ aggapadasmiṁ. Ekamidāhaṁ
bhante samayaṁ khemaṁ bhikkhuniṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ apucchiṁ. Sāpi
me ayyā etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṁ byākāsi
seyyathāpi bhagavā. Acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante yatra hi
nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṁ
saṁsandissati samessati na vihāyissati yadidaṁ aggapadasmiṁ.
Handadāni mayaṁ bhante gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyāti.
Yassadāni tvaṁ mahārāja kālaṁ maññasīti. Atha kho rājā pasenadikosalo
bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā
bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmīti. Paṭhamaṁ.

[762] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati
mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena āyasmā
anurādho bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṁ viharati. Atha kho
sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāyasmā anurādho tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā āyasmatā anurādhena saddhiṁ sammodiṁsu
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
Ekamantaṁ nisinnā kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṁ
anurādhaṁ etadavocuṁ yo so āvuso anurādha tathāgato uttamapuriso
paramapuriso paramapattipatto taṁ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu
1 Ma. Yu. na virodhayissati. evamuparipi.
Paññāpayamāno paññapeti hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā
na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā hoti ca na ca hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vā neva hoti na na hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vāti. Yo so āvuso tathāgato uttamapuriso
paramapuriso paramapattipatto taṁ tathāgato aññatra imehi catūhi
ṭhānehi paññāpayamāno paññapeti hoti tathāgato paraṁ maraṇāti
vā na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā hoti ca na ca
hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā neva hoti na na hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vāti.

[763] Evaṁ vutte te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṁ
anurādhaṁ etadavocuṁ so cāyaṁ bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito
thero vā pana bālo abyattoti. Atha kho te aññatitthiyā
paribbājakā āyasmantaṁ anurādhaṁ navavādena ca bālavādena ca
apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṁsu. Atha kho āyasmato anurādhassa
acirapakkantesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi sace kho maṁ
te aññatitthiyā paribbājakā uttariṁ puccheyyuṁ kathaṁ byākaramāno
nu khvāhaṁ tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ vuttavādī
ceva bhagavato assaṁ na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyaṁ
dhammassa cānudhammaṁ byākareyyaṁ na ca koci sahadhammiko vādānupāto
gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyāti.

[764] Atha kho āyasmā anurādho yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā anurādho bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ
bhante bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṁ viharāmi. Atha kho bhante
sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
mayā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho bhante
te aññatitthiyā paribbājakā maṁ etadavocuṁ yo so āvuso
anurādha tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto taṁ
tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññapeti hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vā .pe. Neva hoti na na hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vāti. Evaṁ vuttohaṁ bhante te
aññatitthiye paribbājake etadavocaṁ yo so āvuso tathāgato
uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto taṁ tathāgato aññatra
imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññapeti hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vā .pe. Neva hoti na na hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vāti. Evaṁ vutte bhante te aññatitthiyā
paribbājakā maṁ etadavocuṁ so cāyaṁ bhikkhu navo bhavissati
acirapabbajito thero vā pana bālo abyattoti. Atha kho maṁ
bhante te aññatitthiyā paribbājakā navavādena ca bālavādena
Ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṁsu. Tassa mayhaṁ bhante
acirapakkantesu tesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi sace
kho maṁ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṁ puccheyyuṁ kathaṁ
byākaramāno nu khvāhaṁ tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ vuttavādī
ceva bhagavato assaṁ na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyaṁ
dhammassa cānudhammaṁ byākareyyaṁ na ca koci sahadhammiko vādānupāto
gārayhaṁ ṭhānaṁ gaccheyyāti.

[765] Taṁ kiṁ maññasi anurādha rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti.
Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu
taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante. Vedanā niccā vā aniccā vāti .pe.
Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante.

[766] Tasmātiha anurādha yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā
paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi
Na meso attāti. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā. Yā kāci saññā. Ye
keci saṅkhārā. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ
vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ
dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evaṁ passaṁ anurādha sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi nibbindati
vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati saṅkhāresupi nibbindati
viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[767] Taṁ kiṁ maññasi anurādha rūpaṁ tathāgatoti samanupassasīti.
No hetaṁ bhante. Vedanaṁ tathāgatoti samanupassasīti. No
hetaṁ bhante. Saññaṁ tathāgatoti samanupassasīti. No hetaṁ
bhante. Saṅkhāre tathāgatoti samanupassasīti. No hetaṁ bhante.
Viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasīti. No hetaṁ bhante.