[748] Leṇañca vo bhikkhave desissāmi leṇagāmiñca maggaṁ
taṁ suṇātha. Katamañca bhikkhave leṇaṁ .pe.
1 Ma. abyābajjhañca. 2 Ma. abyābajjhagāmiñca. evamuparipi.

[749] Tāṇañca vo bhikkhave desissāmi tāṇagāmiñca maggaṁ
taṁ suṇātha. Katamañca bhikkhave tāṇaṁ .pe.

[750] Saraṇañca vo bhikkhave desissāmi saraṇagāmiñca maggaṁ
taṁ suṇātha. Katamañca bhikkhave saraṇaṁ .pe.

[751] Parāyanañca vo bhikkhave desissāmi parāyanagāmiñca maggaṁ
taṁ suṇātha. Katamañca bhikkhave parāyanaṁ. Yo bhikkhave rāgakkhayo
dosakkhayo mohakkhayo. Idaṁ vuccati bhikkhave parāyanaṁ. Katamo
ca bhikkhave parāyanagāmimaggo. Kāyagatāsati. Ayaṁ vuccati bhikkhave
parāyanagāmimaggo. Iti kho bhikkhave desitaṁ vo mayā parāyanaṁ
desito parāyanagāmimaggo. Yaṁ bhikkhave satthārā karaṇīyaṁ sāvakānaṁ
hitesinā anukampakena anukampaṁ upādāya kataṁ vo taṁ mayā.
Etāni bhikkhave rukkhamūlāni etāni suññāgārāni. Jhāyatha bhikkhave
mā pamādattha mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṁ vo
amhākaṁ anusāsanīti. (yathā asaṅkhataṁ vitthāritaṁ tathā vitthāretabbaṁ).
Dutiyo vaggo samatto.
Tassuddānaṁ
asaṅkhataṁ anataṁ anāsavaṁ saccañca pāraṁ nipuṇaṁ sududdasaṁ
ajajjarantaṁ 1 dhuvaṁ apalokinaṁ anidassanaṁ nippapañcasantaṁ.
Amataṁ paṇītañca sivañca khemaṁ taṇhakkhayo acchariyañca abbhutaṁ
anītikaṁ anītikadhammaṁ nibbānametaṁ sugatena desitaṁ.
1 Ma. ajajjaraṁ.
Abyāpajjho virāgo ca suddhi mutti anālayo
dīpaṁ leṇañca tāṇañca saraṇañca parāyananti.
Asaṅkhatasaṁyuttaṁ samattaṁ.
------
Abyākatasaṁyuttaṁ

[752] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tena kho pana samayena khemā bhikkhunī kosalesu
cārikaṁ caramānā antarā ca sāvatthiṁ antarā ca sāketaṁ toraṇavatthusmiṁ
vāsaṁ upagatā hoti. Atha kho rājā pasenadikosalo
sāketā sāvatthiṁ gacchanto antarā ca sāvatthiṁ antarā ca sāketaṁ 1
toraṇavatthusmiṁ ekarattivāsaṁ upagacchati 2 . Atha kho rājā pasenadikosalo
aññataraṁ purisaṁ āmantesi ehi tvaṁ ambho purisa toraṇavatthusmiṁ
tathārūpaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā jāna yamahaṁ ajja
payirupāseyyanti. Evaṁ devāti kho so puriso rañño pasenadikosalassa
paṭissutvā kevalakappaṁ toraṇavatthuṁ 3 āhiṇḍanto nāddasa
tathārūpaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā yaṁ rājā pasenadikosalo
payirupāseyya.

[753] Addasā kho so puriso khemaṁ bhikkhuniṁ toraṇavatthusmiṁ
vāsaṁ upagataṁ disvāna yena rājā pasenadikosalo tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā rājānaṁ pasenadikosalaṁ etadavoca natthi kho deva
toraṇavatthusmiṁ tathārūpo samaṇo vā brāhmaṇo vā yaṁ devo
payirupāseyya. Atthi ca kho deva khemā nāma bhikkhunī tassa
bhagavato sāvikā arahato sammāsambuddhassa. Tassā kho pana
1 Ma. Yu. antarā ca sāketaṁ antarā ca sāvatthiṁ. 2 Ma. Yu. upagacchi.
3 Yu. toraṇavatthusmiṁ.
Ayyāya evaṁkalyāṇo kittisaddo abbhuggato paṇḍitā byattā
medhāvinī bahussutā cittakathī 1 kalyāṇapaṭibhāṇāti. Taṁ devo
payirupāsatūti.

[754] Atha kho rājā pasenadikosalo yena khemā bhikkhunī
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā khemaṁ bhikkhuniṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadikosalo khemaṁ bhikkhuniṁ
etadavoca kiṁ nu kho ayye hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Abyākataṁ kho etaṁ mahārāja bhagavatā hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Kiṁ panayye na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti. Etampi kho mahārāja
abyākataṁ bhagavatā na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti. Kiṁ nu
kho ayye hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.
Abyākataṁ kho etaṁ mahārāja bhagavatā hoti ca na ca hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti. Kiṁ panayye neva hoti na na hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti. Etampi kho mahārāja abyākataṁ bhagavatā neva
hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti.

[755] Kiṁ nu kho ayye hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti
puṭṭhā samānā abyākataṁ kho etaṁ mahārāja bhagavatā hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vadesi. Kiṁ panayye na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti
iti puṭṭhā samānā etampi kho mahārāja abyākataṁ bhagavatā na
hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vadesi. Kiṁ nu kho ayye hoti
1 Ma. cittakathā.
Ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti puṭṭhā samānā
abyākataṁ kho etaṁ mahārāja bhagavatā hoti ca na ca hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vadesi. Kiṁ panayye neva hoti na na
hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti puṭṭhā samānā etampi kho
mahārāja abyākataṁ bhagavatā neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ
maraṇāti vadesi. Ko nu kho ayye hetu ko paccayo yenetaṁ
abyākataṁ bhagavatāti.

[756] Tenahi mahārāja taññevettha paṭipucchissāmi yathā te
khameyya tathā naṁ byākareyyāsi. Taṁ kiṁ maññasi mahārāja atthi te
koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya
vālikaṁ gaṇetuṁ ettakā vālikā iti vā ettakāni vālikasatāni
iti vā ettakāni vālikasahassāni iti vā ettakāni vālikasatasahassāni
iti vāti. No hetaṁ ayye. Atthi pana te koci gaṇako
vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṁ
gaṇetuṁ ettakāni udakāḷhakāni iti vā ettakāni udakāḷhakasatāni
iti vā ettakāni udakāḷhakasahassāni iti vā ettakāni
udakāḷhakasatasahassāni iti vāti. No hetaṁ ayye. Taṁ kissa
hetu. Mahayye samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāhoti 1 .

[757] Evameva kho mahārāja yena rūpena tathāgataṁ
1 duppariyogāḷhoti vā pāṭho.
Paññāpayamāno paññapeyya 1 taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ
tālāvatthukataṁ anabhāvaṅgataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ. Rūpasaṅkhyā vimutto
kho mahārāja tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho seyyathāpi
mahārāja 2 mahāsamuddo. Hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti
na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti hoti ca na ca
hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti neva hoti na na hoti
tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti. Yāya vedanāya tathāgataṁ
paññāpayamāno paññapeyya sā vedanā tathāgatassa pahīnā
ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā.
Vedanāsaṅkhyā vimutto kho mahārāja tathāgato gambhīro appameyyo
duppariyogāho seyyathāpi mahārāja mahāsamuddo. Hoti tathāgato
paraṁ maraṇātipi na upeti na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na
upeti hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti
neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti.
Yāya saññāya tathāgataṁ .pe. Yehi saṅkhārehi tathāgataṁ paññāpayamāno
paññapeyya te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā. Saṅkhārasaṅkhyā
vimutto kho mahārāja tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho
seyyathāpi mahārāja mahāsamuddo. Hoti tathāgato paraṁ
maraṇātipi na upeti na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na
1 Ma. Yu. paññāpeyya. evamuparipi. 2 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. evamuparipi.
Upeti hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti
neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti. Yena
viññāṇena tathāgataṁ paññāpayamāno paññapeyya taṁ viññāṇaṁ
tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅgataṁ āyatiṁ
anuppādadhammaṁ. Viññāṇasaṅkhyā vimutto kho mahārāja tathāgato
gambhīro appameyyo duppariyogāho seyyathāpi mahārāja
mahāsamuddo. Hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti na
hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti hoti ca na ca
hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upeti neva hoti na na
hoti tathāgato paraṁ maraṇātipi na upetīti. Atha kho rājā
pasenadikosalo khemāya bhikkhuniyā bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
uṭṭhāyāsanā khemaṁ bhikkhuniṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.