[618] Bhagavā kho pana anekapariyāyena musāvādaṁ garahati vigarahati
musāvādā viramathāti cāha. Atthi kho pana mayā musā bhaṇitaṁ
yāvatakaṁ vā tāvatakaṁ vā yaṁ kho pana mayā musā bhaṇitaṁ yāvatakaṁ
vā tāvatakaṁ vā taṁ na suṭṭhu taṁ na sādhu ahañceva kho pana
tappaccayā vippaṭisārī assaṁ na me taṁ pāpakammaṁ akataṁ bhavissatīti.
So iti paṭisaṅkhāya tañceva musāvādaṁ pajahati āyatiñca musāvādā
paṭivirato hoti. Evametassa pāpassa kammassa pahānaṁ hoti
evametassa pāpassa kammassa samatikkamo hoti.

[619] So pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti
adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti kāmesu micchācāraṁ
pahāya kāmesu micchācārā paṭivirato hoti musāvādaṁ pahāya
musāvādā paṭivirato hoti pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya
paṭivirato hoti pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato
hoti samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti abhijjhaṁ
Pahāya anabhijjhālu hoti byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto
hoti micchādiṭṭhiṁ pahāya sammādiṭṭhiko hoti. Sakho so
gāmaṇi ariyasāvako evaṁ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho
sampajāno paṭissato mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā
viharati tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti
uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena
pharitvā viharati. Seyyathāpi gāmaṇi balavā saṅkhadhamo
appakasireneva catuddisā viññāpeyya. Evameva kho gāmaṇi evaṁ
bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā evaṁ bahulīkatāya yaṁ pamāṇakataṁ
kammaṁ na taṁ tatrāvasissati na taṁ tatrāvatiṭṭhati. Sakho so
gāmaṇi ariyasāvako evaṁ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho
sampajāno paṭissato karuṇāsahagatena cetasā. Muditāsahagatena
cetasā. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati
tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho
tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena
pharitvā viharati. Seyyathāpi gāmaṇi balavā saṅkhadhamo
appakasireneva catuddisā viññāpeyya. Evameva kho gāmaṇi evaṁ
bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā evaṁ bahulīkatāya yaṁ pamāṇakataṁ
Kammaṁ na taṁ tatrāvasissati na taṁ tatrāvatiṭṭhatīti. Evaṁ
vutte asibandhakaputto gāmaṇī nigaṇṭhasāvako bhagavantaṁ etadavoca
abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante .pe. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti. Aṭṭhamaṁ.

[620] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nāḷandā tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā
nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane. Tena kho pana samayena
nāḷandā dubbhikkhā hoti dvīhitikā setaṭṭhikā salākāvuttā.
Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto nāḷandāyaṁ
paṭivasati mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṁ. Atha kho asibandhakaputto
gāmaṇī nigaṇṭhasāvako yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā ekamattaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho asibandhakaputtaṁ gāmaṇiṁ nigaṇṭho nāṭaputto
etadavoca ehi tvaṁ gāmaṇi samaṇassa gotamassa vādaṁ āropehi
evaṁ te kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati asibandhakaputtena
gāmaṇinā samaṇassa gotamassa evaṁmahiddhikassa evaṁmahānubhāvassa
vādo āropitoti. Kathaṁ panāhaṁ bhante samaṇassa gotamassa
evaṁmahiddhikassa evaṁmahānubhāvassa vādaṁ āropemīti 1 . Ehi tvaṁ
gāmaṇi yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama upasaṅkamitvā
samaṇaṁ gotamaṁ evaṁ vadehi nanu bhante bhagavā anekapariyāyena
1 Ma. Yu. āropessāmīti.
Kulānaṁ anudayaṁ vaṇṇeti anurakkhaṁ vaṇṇeti anukampaṁ vaṇṇetīti.
Sace te 1 gāmaṇi samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti
evaṁ gāmaṇi tathāgato anekapariyāyena kulānaṁ anudayaṁ vaṇṇeti
anurakkhaṁ vaṇṇeti anukampaṁ vaṇṇetīti. Tamenaṁ tvaṁ evaṁ
vadeyyāsi atha kiñcarahi bhante bhagavā nāḷande dubbhikkhe
dvīhitike setaṭṭhike salākāvutte mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ
cārikañcarati ucchedāya bhagavā kulānaṁ paṭipanno anayāya bhagavā
kulānaṁ paṭipanno upaghātāya bhagavā kulānaṁ paṭipannoti. Imaṁ
kho te gāmaṇi samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho
neva sakkhati uggilituṁ neva sakkhati ogilitunti.

[621] Evaṁ bhanteti kho asibandhakaputto gāmaṇī nigaṇṭhassa
nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho asibandhakaputto gāmaṇī bhagavantaṁ etadavoca nanu
bhante bhagavā anekapariyāyena kulānaṁ anudayaṁ vaṇṇeti anurakkhaṁ
vaṇṇeti anukampaṁ vaṇṇetīti. Evaṁ gāmaṇi tathāgato anekapariyāyena
kulānaṁ anudayaṁ vaṇṇeti anurakkhaṁ vaṇṇeti anukampaṁ
vaṇṇetīti. Atha kiñcarahi bhante bhagavā nāḷande dubbhikkhe
dvīhitike setaṭṭhike salākāvutte mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ
1 Ma. Yu. kho.
Cārikaṁ carati ucchedāya bhagavā kulānaṁ paṭipanno anayāya bhagavā
kulānaṁ paṭipanno upaghātāya bhagavā kulānaṁ paṭipannoti.

[622] Ito so gāmaṇi ekanavuto kappo yamahaṁ anussarāmi
nābhijānāmi kiñci kulaṁ pakkabhikkhādānena upahatapubbaṁ. Atha
kho yāni tāni kulāni addhāni mahaddhanāni mahābhogāni pahūtajātarūparajatāni
pahūtavittūpakaraṇāni pahūtadhanadhaññāni sabbāni tāni
dānasambhūtāni ceva saccasambhūtāni ca saññamasambhūtāni ca 1 . Aṭṭha
gāmaṇi hetū aṭṭha paccayā kulānaṁ upaghātāya rājato vā kulāni
upaghātaṁ gacchanti corato vā kulāni upaghātaṁ gacchanti aggito
vā kulāni upaghātaṁ gacchanti udakato vā kulāni upaghātaṁ
gacchanti nihitaṁ vā ṭhānā 2 vigacchati 3 duppayuttā vā kammantā
vipajjanti 4 kule vā kulaṅgāroti upapajjati yo te bhoge
vikirati vidhamati viddhaṁseti aniccatāyeva aṭṭhamīti. Ime kho
gāmaṇi aṭṭha hetū aṭṭha paccayā kulānaṁ upaghātāya. Imesu
kho gāmaṇi aṭṭhasu hetūsu aṭṭhasu paccayesu saṁvijjamānesu yo
maṁ evaṁ vadeyya ucchedāya bhagavā kulānaṁ paṭipanno anayāya
bhagavā kulānaṁ paṭipanno upaghātāya bhagavā kulānaṁ paṭipannoti.
Taṁ gāmaṇi vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā
yathābhataṁ nikkhitto evaṁ nirayeti.
1 Ma. sāmaññasaṁbhūtāni ca. 2 Sī. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Sī. Yu. nādhigacchanti.
4 Yu. kammantaṁ jahanti.
Evaṁ vutte asibandhakaputto gāmaṇī bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ
bhante abhikkantaṁ bhante .pe. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti. Navamaṁ.

[623] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Tena kho pana samayena rājantepure rājaparisāya
sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi kappati samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ
paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajatanti.

[624] Tena kho pana samayena maṇicūḷako gāmaṇī tassaṁ
parisāyaṁ nisinno hoti. Atha kho maṇicūḷako gāmaṇī taṁ parisaṁ
etadavoca mā ayyā evaṁ avacuttha na kappati samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā
jātarūparajataṁ na paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ
nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatāti.
Asakkhi kho maṇicūḷako gāmaṇī taṁ parisaṁ saññāpetuṁ.

[625] Atha kho maṇicūḷako gāmaṇī yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho maṇicūḷako gāmaṇī bhagavantaṁ etadavoca idha bhante
rājantepure rājaparisāya sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā
udapādi kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ sādiyanti
Samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā
jātarūparajatanti. Evaṁ vutte ahaṁ bhante taṁ parisaṁ etadavocaṁ
mā ayyā evaṁ avacuttha na kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ
jātarūparajataṁ na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ na
paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ nikkhittamaṇisuvaṇṇā
samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatāti. Asakkhiṁ
khohaṁ bhante taṁ parisaṁ saññāpetuṁ. Kaccāhaṁ bhante evaṁ byākaramāno
vuttavādī ceva bhagavato homi na ca bhagavantaṁ abhūtena
abbhācikkhāmi dhammassa cānudhammaṁ byākaromi na ca koci
sahadhammiko vādānupāto 1 gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatīti.

[626] Taggha tvaṁ gāmaṇi evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva
me ahosi na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi dhammassa cānudhammaṁ
byākarosi na ca koci sahadhammiko vādānupāto 1 gārayhaṁ ṭhānaṁ
āgacchati. Na hi gāmaṇi kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ
na sādiyanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ na
paṭiggaṇhanti samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ nikkhittamaṇisuvaṇṇā
samaṇā sakyaputtiyā apetajātarūparajatā. Yassa kho
gāmaṇi jātarūparajataṁ kappati pañcapi tassa kāmaguṇā kappanti
yassa pañca kāmaguṇā kappanti tassapi jātarūparajataṁ kappati 2
1 Ma. Yu. vādānuvādo. evamuparipi. 2 Sī. Ma. idaṁ pāṭhattayaṁ na dissati.
Ekaṁsenetaṁ gāmaṇi dhāreyyāsi assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti.
Api cāhaṁ gāmaṇi evaṁ vadāmi tiṇaṁ tiṇatthikena
pariyesitabbaṁ dāruṁ dārutthikena pariyesitabbaṁ sakaṭaṁ sakaṭatthikena
pariyesitabbaṁ puriso purisatthikena pariyesitabbo. Na tvevāhaṁ
gāmaṇi kenaci pariyāyena jātarūparajataṁ sāditabbaṁ pariyesitabbanti
vadāmīti. Dasamaṁ.

[627] Ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu viharati uruvelakappaṁ
nāma mallānaṁ nigamo. Atha kho gandhabhako gāmaṇī 1 yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho gandhabhako gāmaṇī bhagavantaṁ
etadavoca sādhu me bhante bhagavā dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca
desetūti. Ahañce te gāmaṇi atītamaddhānaṁ ārabbha dukkhassa
samudayañca atthaṅgamañca deseyyaṁ evaṁ ahosi atītamaddhānanti.
Tatra te siyā kaṅkhā siyā vimati. Ahañce te gāmaṇi
anāgatamaddhānaṁ ārabbha dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca deseyyaṁ
evaṁ bhavissati anāgatamaddhānanti. Tatrāpi te siyā kaṅkhā
siyā vimati. Api cāhaṁ gāmaṇi idheva nisinno ettheva te
nisinnassa dukkhassa samudayañca atthaṅgamañca desessāmi taṁ
1 Ma. bhadrako gāmaṇi. Yu. bhadragako gāmaṇi.
Suṇohi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti
kho gandhabhako gāmaṇī bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca
taṁ kiṁ maññasi gāmaṇi atthi te uruvelakappe manussā yesaṁ
te vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Atthi me bhante uruvelakappe
manussā yesaṁ me vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya
vā uppajjeyyuṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Atthi pana
te gāmaṇi uruvelakappe manussā yesaṁ te vadhena vā bandhena
vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṁ sokaparidevadukkha-
domanassupāyāsāti. Atthi me bhante uruvelakappe manussā yesaṁ me
vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Ko nu kho gāmaṇi hetu
ko paccayo yena te ekaccānaṁ uruvelakappiyānaṁ manussānaṁ
vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā uppajjeyyuṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Ko vā pana gāmaṇi hetu
ko paccayo yena te ekaccānaṁ uruvelakappiyānaṁ manussānaṁ vadhena
vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Yesaṁ me bhante uruvelakappiyānaṁ
manussānaṁ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā
uppajjeyyuṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā atthi me tesu
Chandarāgo. Yesampana me bhante uruvelakappiyānaṁ manussānaṁ vadhena
vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā nuppajjeyyuṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā natthi me tesu chandarāgoti.
Iminā tvaṁ gāmaṇi dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena
pariyogāḷhena atītānāgate nayaṁ nehi yaṁ kho kiñci atītamaddhānaṁ
dukkhaṁ uppajjamānaṁ uppajji sabbantaṁ chandamūlakaṁ chandanidānaṁ
chando hi mūlaṁ dukkhassa. Yampi hi kiñci anāgatamaddhānaṁ
dukkhaṁ uppajjamānaṁ uppajjissati sabbantaṁ chandamūlakaṁ chandanidānaṁ
chando hi mūlaṁ dukkhassāti. Acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante
yāva subhāsitañcidaṁ tena bhagavatā yaṅkiñci atītamaddhānaṁ dukkhaṁ
uppajjamānaṁ uppajji sabbantaṁ chandamūlakaṁ chandanidānaṁ chando
hi mūlaṁ dukkhassāti. Yaṅkiñci anāgatamaddhānaṁ dukkhaṁ uppajjamānaṁ
uppajjissati sabbantaṁ chandamūlakaṁ chandanidānaṁ chando hi mūlaṁ
dukkhassāti. Atthi me bhante ciravāsī nāma kumāro bahi
āvasathe paṭivasati so khvāhaṁ bhante kālasseva vuṭṭhāya purisaṁ
uyyojemi gaccha bhaṇe ciravāsiṁ kumāraṁ jānāhīti. Yāvakīvañca
bhante so puriso nāgacchati tassa me hoteva aññathattaṁ mā
hevaṁ 1 ciravāsissa kumārassa kiñci ābādhayethāti 2 .