[361] Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ .pe. Api nu taṁ
anupādāya uppajjeyyuṁ saññojanābhinivesavinibandhāti. No hetaṁ
bhante. Vedanā .pe. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
api nu taṁ anupādāya uppajjeyyuṁ saññojanābhinivesavinibandhāti.
No hetaṁ bhante. Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ
itthattāyāti pajānātīti.
[362] Sāvatthī. Kismiṁ nu kho bhikkhave sati kiṁ upādāya
kiṁ abhinivissa uppajjanti saññojanābhinivesavinibandhājjhosānāti.
Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā .pe. Rūpe kho bhikkhave sati
rūpaṁ upādāya rūpaṁ abhinivissa uppajjanti saññojanābhinivesavinibandhājjhosānā.
Vedanāya sati. Saññāya sati. Saṅkhāresu
sati. Viññāṇe sati viññāṇaṁ upādāya viññāṇaṁ abhinivissa
uppajjanti saññojanābhinivesavinibandhājjhosānā.
[363] Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
Vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ .pe. Api nu taṁ
anupādāya uppajjeyyuṁ saññojanābhinivesavinibandhājjhosānāti.
No hetaṁ bhante. Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti.
[364] Sāvatthī. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā .pe. Bhagavantaṁ etadavoca sādhu
me bhante bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu yamahaṁ bhagavato dhammaṁ
sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyanti.
Taṁ kiṁ maññasi ānanda rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante. Vedanā .pe. Saññā. Saṅkhārā.
Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ
mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.
[365] Tasmā tihānanda yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ
vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama
Nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Yā kāci vedanā. Yā kāci saññā.
Ye keci saṅkhārā. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā
paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Evaṁ passaṁ ānanda sutavā ariyasāvako
rūpasmiṁpi nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati
saṅkhāresupi nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ
virajjati virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ
hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ
itthattāyāti pajānātīti.
Diṭṭhivaggo samatto.
Tassuddānaṁ bhavati
ajjhattikaṁ etaṁ mama eso attā nocamesiyā
micchāsakkāyāttānu dve bhinivesā apare 1 duve
ānandena pūrito vaggoti.
Cullapaṇṇāsako samatto.
--------
1 Yu. ānandenāti.
Tassa vagguddānaṁ
anto 1 dhammakathikāvijjā kukkuḷaṁ diṭṭhipañcamaṁ
tatiyo paññāsako vutto nipāto tena pavuccati.
Khandhavaggassa nipātake tipaññāsakaṁ samattaṁ.
Khandhasaṁyuttaṁ niṭṭhitaṁ.
-------------
1 Yu. antaṁ vijjā samudayaṁ.
Rādhasaṁyuttaṁ
-------
paṭhamavaggo paṭhamo
[366] Sāvatthī. Atha kho āyasmā rādho yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā rādho bhagavantaṁ etadavoca māro
māroti bhante 1 vuccati kittāvatā nu kho bhante māroti vuccatīti.
Rūpe kho rādha sati māro vā assa māretā vā yo vā pana
miyyati tasmā tiha tvaṁ rādha rūpaṁ māroti passa māretāti
passa miyyatīti passa rogoti passa gaṇḍoti passa sallanti
passa aghanti passa aghabhūtanti passa ye naṁ evaṁ passanti
te sammā passanti vedanāya sati. Saññāya sati. Saṅkhāresu
sati. Viññāṇe sati māro vā assa māretā vā yo vā
pana miyyati tasmā tiha tvaṁ rādha viññāṇaṁ māroti passa
māretāti passa miyyatīti passa rogoti 2 passa gaṇḍoti
passa sallanti passa aghanti passa aghabhūtanti passa ye
naṁ evaṁ passanti te sammā passantīti. Sammādassanaṁ pana
bhante kimatthiyanti. Sammādassanaṁ kho rādha nibbidatthaṁ. Nibbidā
pana bhante kimatthiyāti. Nibbidā kho rādha virāgatthā.
1 Yu. bhante vuccatīti natthi. 2 Po. Yu. sabbavāresu rāgoti dissati.
Virāgo pana bhante kimatthiyoti. Virāgo kho rādha vimuttattho.
Vimutti pana bhante kimatthiyāti. Vimutti kho rādha nibbānatthā.
Nibbānaṁ pana bhante kimatthiyanti. Accasarā 1 rādha pañhaṁ nāsakkhi
pañhassa pariyantaṁ gahetuṁ. Nibbānogadhaṁ hi rādha brahmacariyaṁ
vussati [2]- nibbānapariyosānanti.
[367] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Atha kho āyasmā rādho yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā rādho bhagavantaṁ etadavoca satto
sattoti bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante sattoti
vuccatīti. Rūpe kho rādha yo chando yo rāgo yā nandi yā
taṇhā tatra satto tatra visatto tasmā sattoti vuccati.
Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu. Viññāṇe yo chando
yo rāgo yā nandi yā taṇhā tatra satto tatra visatto
tasmā sattoti vuccati. Seyyathāpi rādha kumārakā vā kumārikāyo 3
vā paṁsvāgārakehi kīḷantā 4 yāvakīvañca tesu paṁsvāgārakesu
avītarāgā honti avītacchandā avītapemā avītapipāsā avītapariḷāhā
avītataṇhā tāvatāni paṁsvāgārakāni ālayanti keḷāyanti 5
1 Sī. Ma. accayāsi. A. accasā. 2 Ma. Yu. nibbānaparāyananti dissati.
3 Yu. kumāriyo. 4 Ma. Yu. kiḷanti. 5 Sī. allīyanti. A. kīḷāyanti.
Dhanāyanti mamāyanti yato ca kho rādha kumārakā vā kumārikāyo
vā tesu paṁsvāgārakesu vītarāgā honti vītacchandā vītapemā
vītapipāsā vītapariḷāhā vītataṇhā atha kho tāni paṁsvāgārakāni
hatthehi ca pādehi ca vikiranti vidhamanti viddhaṁsenti vikīḷanikaṁ 1
karonti. Evameva kho rādha tumhepi rūpaṁ vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha
vikīḷanikaṁ karotha taṇhakkhayāya paṭipajjatha vedanaṁ vikiratha vidhamatha
viddhaṁsetha vikīḷanikaṁ karotha taṇhakkhayāya paṭipajjatha saññaṁ.
Saṅkhāre vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷanikaṁ karotha taṇhakkhayāya
paṭipajjatha viññāṇaṁ vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷanikaṁ karotha
taṇhakkhayāya paṭipajjatha. Taṇhakkhayo hi rādha nibbānanti.
[368] Sāvatthī. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā rādho
bhagavantaṁ etadavoca bhavanetti bhavanettīti 2 bhante vuccati katamā
nu kho bhante bhavanetti katamo bhavanettinirodhoti. Rūpe kho
rādha yo chando yo rāgo yā nandi yā taṇhā ye upāyupādānā
cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā. Ayaṁ vuccati bhavanetti
tesaṁ nirodhā 3 bhavanettinirodho. Vedanāya yo chando .pe.
Saññāya. Saṅkhāresu. Yo chando. Viññāṇe yo chando
yo rāgo yā nandi yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso
1 Ma. vikīḷaniyaṁ. 2 Ma. bhavanettinirodho bhavanettinirodhotīti pāṭhadvayaṁ dissati.
3 Ma. nirodho.
Adhiṭṭhānābhinivesānusayā. Ayaṁ vuccati bhavanetti tesaṁ nirodhā
bhavanettinirodhoti.
[369] Sāvatthī. Atha kho āyasmā rādho yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ rādhaṁ bhagavā etadavoca
pariññeyye ca rādha dhamme desessāmi pariññañca 1 pariññātāviñca
puggalaṁ taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ
bhanteti kho āyasmā rādho bhagavato paccassosi. Bhagavā
etadavoca katame ca rādha pariññeyyā dhammā. Rūpaṁ kho rādha
pariññeyyo dhammo vedanā pariññeyyo dhammo saññā
pariññeyyo dhammo saṅkhārā pariññeyyo dhammo viññāṇaṁ
pariññeyyo dhammo. Ime vuccanti rādha pariññeyyā dhammā.
Katamā ca rādha pariññā. Yo kho 2 rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo.
Ayaṁ vuccati rādha pariññā. Katamo ca rādha pariññātāvī puggalo.
Arahātissa vacanīyaṁ svāyaṁ 3 āyasmā evaṁnāmo evaṁgotto. Ayaṁ
vuccati rādha pariññātāvī puggaloti.
[370] Sāvatthī. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ rādhaṁ
bhagavā etadavoca pañcime rādha upādānakkhandhā. Katame
pañca. Seyyathīdaṁ 4 . Rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho
saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandho. Ye
1 Ma. Yu. pariññātāviṁ puggalañca. Po. pariññābhāviñca.
2 Ma. Yu. rādhāti dissati. 3 Po. Ma. yvāyaṁ. Yu. yoyaṁ.
4 Ma. seyyathīdanti natthi.
Hi keci rādha samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṁ pañcannaṁ
upādānakkhandhānaṁ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ
nappajānanti namete rādha samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu
vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā na ca
pana te āyasmanto sāmaññatthaṁ vā brāhmaññatthaṁ vā diṭṭheva
dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.