มี ๑๐ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๗ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๐ วาระ
ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย
มี ๒ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหาร-
ปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๑๐ วาระ
ในมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย
มี ๑๐ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ใน
วิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ.
[๑๓๐๘] เพราะนเหตุปัจจัย นอารัมมณปัจจัย ในสหชาตปัจจัย
มี ๓ วาระ . . . ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓
วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๓ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปปยุตต-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
[๑๓๐๙] เพราะนเหตุปัจจัย นอารัมมณปัจจัย นอธิปติปัจจัย
นอนันตรปัจจัย นสมนันตรปัจจัย นอัญญมัญญปัจจัย ในสหชาตปัจจัย มี
๓ วาระ. . . ในนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย
มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๓ วาระ ใน
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๓
วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
พึงนับเหมือนนเหตุมูลกนัย ในกุสลติกะ.
พึงแจกวิปากติกะให้พิสดาร เหมือนที่แจกปัจจนียานุโลมปัฏฐาน ใน
กุสลติกะ.
ปัจจนียานุโลม จบ
ปฏิจจวาระ จบ

สหชาตวาระ
อนุโลมนัย
[๑๓๑๐] วิปากธรรม เกิดร่วมกับวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ เกิดร่วมกับขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากเกิดขึ้น, ขันธ์ ๑ เกิดร่วม
กับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น, ขันธ์ ๒ เกิดร่วมกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ฯลฯ
ในเหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ . . . ในอวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
ในนเหตุปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ. . . ฯลฯ ใน
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจนียานุโลม
เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ . . . ฯลฯ ในอวิคต-
ปัจจัย มี ๑๓ วาระ
สหชาตวาระ จบ

ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๓๑๑] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากเกิดขึ้น, ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์
๓ เกิดขึ้น, ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิด
ขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิบากขันธ์เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยวิบากขันธ์เกิดขึ้น.
๓. วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
วิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบาก เกิดขึ้น
ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๑๒] ๔. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์
๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๕. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น.
๖. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น. เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ทั้งเป็นวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๓๑๓] ๗. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย เนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เละจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิด
ขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป
ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๘. วิปากธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ วิบากขันธ์
อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.

๙. วิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมม-
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๑๐. วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น, จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหา-
ภูตรูป เกิดขึ้น. ในปฏิสนธิขณะ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูป
อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
๑๑. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
คือ ขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น. จิตตสมุฏฐาน-
รูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๓๑๔] ๑๒. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมและเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์
๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น. ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑
ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๑๓. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรม
และเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิบากขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยวิบากขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
๑๔. วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น. จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิบากขันธ์
และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุ
เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูป อาศัยวิบาก
ขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๓๑๕] ๑๕. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมและ
เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๑๖. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์เป็นวิปากธัมมธรรมและมหา-
ภูตรูปเกิดขึ้น.
๑๗. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยวิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย
ขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๓๑๖] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ
อารมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัย
ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น. ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๑๗] ๒. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๓๑๘] ๓. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น, เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
หทยวัตถุเกิดขึ้น.

๔. วิปากธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น, โสตวิญญาณ อาศัย
โสตายตนะเกิดขึ้น. ฆานวิญญาณ อาศัยฆานายตนะเกิดขึ้น, ชิวหาวิญญาณ
อาศัย ชิวหายตนะเกิดขึ้น, กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น, วิบากขันธ์
อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น, ในปฏิสนธิขณะ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๕. วิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
[๑๓๑๙] ๖. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมและเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะ
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และจักขายตนะเกิดขึ้น โสตายตนะ ฯลฯ
ฆานายตนะ ฯลฯ ชิวหายตนะ ฯลฯ กายายตนะเกิดขึ้น ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑
ที่เป็นวิบากขันธ์และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทย-
วัตถุเกิดขึ้น. ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุ
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัทถุเกิดขึ้น.
[๑๓๒๐] ๗. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมและ
เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น.
อธิปติปัจจัย
[๑๓๒๑] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ
อธิปติปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากเกิดขึ้น มี ๓ วาระ.
อธิปติปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ไม่มี.
อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ.
[๑๓๒๒] ๗. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒
เกิดขึ้น.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
มหาภูตรูปเกิดขึ้น. ขันธ์ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
[๑๓๒๓] ๘. วิปากธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.

๙. วิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมม.
ธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๑๐. วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น. จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหา-
ภูตรูปเกิดขึ้น.
๑๑. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐาน-
รูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๓๒๔] ๑๒. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมและเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๑๓. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรม
และเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิบากขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.