คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น
วิบากเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๒๘๐] ๔. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น
ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๕. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น.
[๑๒๘๑] ๖. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น, จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์
ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ พาหิรรูป . . . จิตตสมุฏ-
ฐานรูป . . .อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ.
๗. วิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย

คือ ในปฏิสนธิขณะ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๘. วิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัย
เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ วิบากขันธ์ อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูป
อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๒๘๒] ๙. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมและเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุ
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๑๐. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรมและ
เนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิบากขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยวิบากขันธ์และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
๑๑. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยวิปากธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุ-
เรชาตปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและหทยวัตถุ
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยวิบาก-
ขันธ์ และมหาภูตรูปเกิดขึ้น.

[๑๒๘๓] ๑๒. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและมหาภูตรูป
เกิดขึ้น.
นปัจฉาชาต - นอาเสวนปัจจัย
วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย
ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย.
นกัมมปัจจัย
๑. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น.
[๑๒๘๔] ๒. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิ-
ปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นเนว-
วิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น.
พาหิรรูป . . . อาหารสมุฏฐานรูป. . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ มหาภูตรูป
๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.

นวิปากปัจจัย
[๑๒๘๕] ๑. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๒. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น.
๓. วิปากธัมมธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรม
อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น, ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๒๘๖] ๔. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒
เกิดขึ้น.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูปที่
เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.

พาหิรรูป. . . อาหารสมุฏฐานรูป. . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ
กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๒๘๗] ๕. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมและเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นวิปากธัมมธรรมและมหาภูตรูป
เกิดขึ้น.
นอาหารปัจจัย
[๑๒๘๘] เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปาก-
ธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย
คือ พาหิรรูป. . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น
ฯลฯ. กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
นอินทริยปัจจัย
[๑๒๘๙] เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิปาก-
ธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนอินทริยปัจจัย
คือ พาหิรรูป . . . อาหารสมุฏฐานรูป . . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ มหา-
ภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ รูปชีวิตินทรีย์ อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.

นฌานปัจจัย
[๑๒๙๐] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ
นฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณเกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๒๙๑] ๒. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิ-
ปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนฌานปัจจัย
คือ พาหิรรูป. . . อาหารสมุฏฐานรูป . . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ
นมัคคปัจจัย
[๑๒๙๒] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ-
นมัคคปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอเหตุกวิบากเกิดขึ้น มี ๓ วาระ๑
[๑๒๙๓] ๔. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปาก
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนมัคคปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม ซึ่งเป็น
อเหตุกะเกิดขึ้น มี ๓ วาระ๒.
[๑๒๙๔] ๗. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมและเนววิปาก-
นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนมัคคปัจจัย
๑. บาลีแสดงวาระเดียว อีก ๒ วาระย่อไว้ เพราะฉะนั้น ในข้อ (๑๒๙๓) จึงเป็น ข้อ ๔.
๒. ย่อไว้นัยเดียวกับข้อ (๑๒๙๒)

คือ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากและ
หทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ มี ๓ วาระ.
[๑๒๙๕] ๑. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรม
เกิดขึ้น เพราะนสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ.
๔. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น เพราะนสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ.
๕. อาศัยเนววิปากนวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น มี ๑ วาระ.
นวิปปยุตตปัจจัย
[๑๒๙๖] ๑. วิปากธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น เพราะ
นวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบาก เกิดขึ้น, ขันธ์
๑ อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น, ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๒๙๗] ๒. วิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น
เพราะนวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิปากธัมมธรรม เกิด
ขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๒๙๘] ๓. เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยเนววิปากนวิ-
ปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวนิปากนวิปากธัมม-
ธรรมเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.

พาหิรรูป. . . อาหารสมุฏฐานรูป . . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น
ฯลฯ กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น.
[๑๒๙๙] เนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยวิปากธรรมเกิดขึ้น
เพราะโนนัตถิปัจจัย . . . เพราะโนวิคตปัจจัย . . .
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
สุทธมูลกนัย
[๑๓๐๐] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี
๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๒ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ใน
นฌานปัจจัย มี ๒ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี
๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ใน
โนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
นเหตุมูลกนัย
[๑๓๐๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . . ใน
นอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตรปัจจัย
มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในน-
อาเสวนปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี
๒ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ใน
นฌานปัจจัย มี ๒ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี
๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ
ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
[๑๓๐๒] เพราะนเหตุปัจจัย นอารัมมณปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย
มี ๓ วาระ . . . ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ
ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
นเหตุมูลกนัย จบ
แม้ในวิปากติกะนี้ พึงนับวาระเหมือนที่นับไว้แล้ว โดยวิธีสาธยายใน
กุสลติกะ.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๓๐๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ. . .ใน-
นอธิปติปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญนัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๕
วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๒ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ
ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
[๑๓๐๔] เพราะเหตุปัจจัย อารัมมณปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี
๕ วาระ. . . ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ. ในนวิปากปัจจัย
มี ๒ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
[๑๓๐๕] เพราะเหตุปัจจัย อารัมมณปัจจัย อธิปติปัจจัย ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ . . . ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ
ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
[๑๓๐๖] เพราะเหตุปัจจัย อารัมมณปัจจัย อธิปติปัจจัย อนันตร-
ปัจจัย ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ. . .ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
พึงนับเหมือนอนุโลมปัจจนียะ ในกุสลติกะ.
อนุโลมปัจจนียะ จบ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๓๐๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ. . .ใน
อนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย