[189] Bhagavā etadavoca idha bhikkhave bhikkhu parivīmaṁsamāno
parivīmaṁsati yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati
jarāmaraṇaṁ idaṁ nu kho dukkhaṁ kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ
kiṁpabhavaṁ kismiṁ sati jarāmaraṇaṁ hoti kismiṁ asati jarāmaraṇaṁ na
hotīti. So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ
nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati jarāmaraṇaṁ idaṁ kho dukkhaṁ
jātinidānaṁ jātisamudayaṁ jātijātikaṁ jātippabhavaṁ jātiyā sati
jarāmaraṇaṁ hoti jātiyā asati jarāmaraṇaṁ na hotīti. So
jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca pajānāti jarāmaraṇanirodhañca
1 Yu. taṁ.
Pajānāti yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā
tañca pajānāti tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṁ
vuccati bhikkhave bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno
jarāmaraṇanirodhāya.

[190] Athāparaṁ parivīmaṁsamāno parivīmaṁsati jāti panāyaṁ kiṁnidānā
kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā kismiṁ sati jāti hoti kismiṁ
asati jāti na hotīti. So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti jāti
bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā bhave sati jāti hoti
bhave asati jāti na hotīti. So jātiñca pajānāti jātisamudayañca
pajānāti jātinirodhañca pajānāti yā ca jātinirodhasāruppagāminī
paṭipadā tañca pajānāti tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī.
Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno
jātinirodhāya.

[191] Athāparaṁ parivīmaṁsamāno parivīmaṁsati bhavo panāyaṁ
kiṁnidāno .pe. Upādānaṁ panidaṁ kiṁnidānaṁ ... Taṇhā panāyaṁ
kiṁnidānā ... Vedanā panāyaṁ kiṁnidānā ... Phasso panāyaṁ kiṁnidāno ...
Saḷāyatanaṁ panidaṁ kiṁnidānaṁ ... Nāmarūpaṁ panidaṁ kiṁnidānaṁ ... Viññāṇaṁ
panidaṁ kiṁnidānaṁ ... Saṅkhārā panime kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā
kiṁpabhavā kismiṁ sati saṅkhārā honti kismiṁ asati saṅkhārā na
hontīti. So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti saṅkhārā avijjānidānā
Avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā avijjāya
sati saṅkhārā honti avijjāya asati saṅkhārā na hontīti.
So saṅkhāre ca pajānāti saṅkhārasamudayañca pajānāti saṅkhāranirodhañca
pajānāti yā ca saṅkhāranirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti
tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṁ vuccati bhikkhave
bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno saṅkhāranirodhāya.
Avijjāgato [1]- bhikkhave purisapuggalo puññañce saṅkhāraṁ
abhisaṅkharoti puññūpagaṁ hoti viññāṇaṁ apuññañce saṅkhāraṁ
abhisaṅkharoti apuññūpagaṁ hoti viññāṇaṁ. Anejañce saṅkhāraṁ
abhisaṅkharoti anejūpagaṁ hoti viññāṇaṁ.

[192] Yato kho bhikkhave bhikkhuno avijjā pahīnā hoti vijjā
uppannā. So avijjāvirāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṁ
abhisaṅkharoti na apuññābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti na anejābhisaṅkhāraṁ
abhisaṅkharoti anabhisaṅkharonto anabhisañcetayanto na kiñci loke
upādiyati anupādiyaṁ na paritassati aparitassaṁ paccattaṁyeva parinibbāyati
khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānāti. So sukhañce vedanaṁ vedayati sā aniccāti pajānāti
anajjhositāti pajānāti anabhinanditāti pajānāti. Dukkhañce
vedanaṁ vedayati sā aniccāti pajānāti anajjhositāti pajānāti
anabhinanditāti pajānāti. Adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati sā
1 Ma. Yu. yaṁ.
Aniccāti pajānāti anajjhositāti pajānāti anabhinanditāti
pajānāti. So sukhañce vedanaṁ vedayati visaññutto naṁ vedayati
dukkhañce vedanaṁ vedayati visaññutto naṁ vedayati adukkhamasukhañce
vedanaṁ vedayati visaññutto naṁ vedayati. So kāyapariyantikaṁ vedanaṁ
vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti. Jīvitapariyantikaṁ
vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti
pajānāti. Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva
sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti sarīrāni avasisissantīti
pajānāti.

[193] Seyyathāpi bhikkhave puriso kumbhakārapākā uṇhaṁ kumbhaṁ
uddharitvā same bhūmibhāge patiṭṭhapeyya tatra yāyaṁ usmā sā
tattheva vūpasameyya kapallāni avasiseyyuṁ evameva kho bhikkhave
bhikkhu kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ
vedayāmīti pajānāti. Jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ
vedanaṁ vedayāmīti pajānāti. Kāyassa bhedā uddhaṁ
jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti
sarīrāni avasisissantīti pajānāti.

[194] Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave api nu kho khīṇāsavo bhikkhu
puññābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyya apuññābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyya
aneñjābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyyāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso
Vā pana saṅkhāresu asati saṅkhāranirodhā api nu kho viññāṇaṁ
paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana viññāṇe
asati viññāṇanirodhā api nu kho nāmarūpaṁ paññāyethāti. No
hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana nāmarūpe asati nāmarūpanirodhā
api nu kho saḷāyatanaṁ paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso
vā pana saḷāyatane asati saḷāyatananirodhā api nu kho phasso
paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana phasse
asati phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethāti. No hetaṁ
bhante. Sabbaso vā pana vedanāya asati vedanānirodhā api
nu kho taṇhā paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso
vā pana taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho upādānaṁ
paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana upādāne
asati upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethāti. No
hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana bhave asati bhavanirodhā api nu
kho jāti paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Sabbaso vā pana
jātiyā asati jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṁ paññāyethāti.
No hetaṁ bhante.

[195] Sādhu sādhu bhikkhave evametaṁ bhikkhave maññatha saddahatha
evametaṁ bhikkhave adhimuccatha nikkaṅkhā ettha hotha nibbicikicchā
esevanto dukkhassāti. Paṭhamaṁ.

[196] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Upādāniyesu
bhikkhave dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati
taṇhāpaccayā upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā
jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhavanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

[197] Seyyathāpi bhikkhave dasannaṁ vā kaṭṭhavāhānaṁ vīsāya vā
kaṭṭhavāhānaṁ tiṁsāya vā kaṭṭhavāhānaṁ cattārīsāya vā kaṭṭhavāhānaṁ
mahā aggikkhandho jaleyya tatra puriso kālena kālaṁ sukkhāni
ceva tiṇāni pakkhipeyya sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya sukkhāni
ca kaṭṭhāni pakkhipeyya evañhi so bhikkhave mahā aggikkhandho
tadāhāro tadupādāno ciraṁ dīghamaddhānaṁ jaleyya evameva kho
bhikkhave upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā
pavaḍḍhati taṇhāpaccayā upādānaṁ .pe. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

[198] Upādāniyesu bhikkhave dhammesu ādīnavānupassino viharato
taṇhā nirujjhati taṇhānirodhā upādānanirodho upādānanirodhā
bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti.