[823] Cakkhuñca kho bhikkhave paṭicca rūpe ca uppajjati
cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso phassapaccayā uppajjati vedayitaṁ
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho
samāno nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati tassa
rāgānusayo nānuseti. Dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na
kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati
tassa paṭighānusayo nānuseti. Adukkhamasukhāya vedanāya phuṭṭho
samāno tassā vedanāya samudayañca atthaṅgamañca assādañca
ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānāti tassa avijjānusayo
nānuseti. So vata bhikkhave sukhāya vedanāya rāgānusayaṁ pahāya
dukkhāya vedanāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā adukkhamasukhāya vedanāya
avijjānusayaṁ samūhanitvā avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā diṭṭheva
Dhamme dukkhassantakaro bhavissatīti ṭhānametaṁ vijjati. Sotañca
bhikkhave paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ ... Ghānañca
bhikkhave paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ ... Jivhañca
bhikkhave paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ ... Kāyañca
bhikkhave paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ ... Manañca
bhikkhave paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ
saṅgati phasso phassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno
nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati tassa rāgānusayo
nānuseti. Dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati
na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati tassa
paṭighānusayo nānuseti. Adukkhamasukhāya vedanāya phuṭṭho samāno
tassā vedanāya samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca
nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānāti tassa avijjānusayo nānuseti.
So vata bhikkhave sukhāya vedanāya rāgānusayaṁ pahāya dukkhāya
vedanāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā adukkhamasukhāya vedanāya
avijjānusayaṁ samūhanitvā avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā diṭṭheva
dhamme dukkhassantakaro bhavissatīti ṭhānametaṁ vijjatīti.

[824] Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi
nibbindati rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi nibbindati
Cakkhusamphassepi nibbindati vedanāyapi nibbindati taṇhāyapi nibbindati
sotasmiṁpi nibbindati saddesupi nibbindati ... Ghānasmiṁpi nibbindati
gandhesupi nibbindati ... Jivhāyapi nibbindati rasesupi nibbindati ...
Kāyasmiṁpi nibbindati phoṭṭhabbesupi nibbindati ... Manasmiṁpi nibbindati
dhammesupi nibbindati manoviññāṇepi nibbindati manosamphassepi
nibbindati vedanāyapi nibbindati taṇhāyapi nibbindati. Nibbindaṁ
virajjati virāgā vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti
khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti. Imasmiñca 1 pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne
saṭṭhimattānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsūti.
Chachakkasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
-------
1 Ma. Yu. imasmiṁ kho pana.
Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṁ 1

[825] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca mahāsaḷāyatanikaṁ vo bhikkhave desissāmi taṁ
suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evambhanteti kho te
bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[826] Bhagavā etadavoca cakkhuṁ bhikkhave ajānaṁ apassaṁ
yathābhūtaṁ rūpe ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ cakkhuviññāṇaṁ ajānaṁ apassaṁ
yathābhūtaṁ cakkhusamphassaṁ ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ yamidaṁ 2 cakkhusamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā
tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ cakkhusmiṁ sārajjati rūpesu sārajjati
cakkhuviññāṇe sārajjati cakkhusamphasse sārajjati yamidaṁ
cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi sārajjati. Tassa sārattassa saṁyuttassa
sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā
upacayaṁ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandirāgasahagatā
tatratatrābhinandinī sā cassa pavaḍḍhati. Tassa kāyikāpi darathā
pavaḍḍhanti cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti kāyikāpi santāpā
1 Ma. Yu. mahāsaḷāyatanikasuttaṁ. 2 Yu. yampidaṁ. evaṁ sabbattha ñātabbaṁ.
Pavaḍḍhanti cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti kāyikāpi pariḷāhā
pavaḍḍhanti cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti. So kāyikadukkhampi
cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.

[827] Sotaṁ bhikkhave ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ ... Ghānaṁ bhikkhave
ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ ... Jivhaṁ bhikkhave ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ ...
Kāyaṁ bhikkhave ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ ... Manaṁ bhikkhave ajānaṁ apassaṁ
yathābhūtaṁ dhamme [1]- ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ manoviññāṇaṁ [2]- apassaṁ
yathābhūtaṁ manosamphassaṁ [3]- ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ yamidaṁ
manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā
tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ manasmiṁ sārajjati dhammesu sārajjati
manoviññāṇe sārajjati manosamphasse sārajjati yamidaṁ
manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi sārajjati. Tassa sārattassa saṁyuttassa
sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā
upacayaṁ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandirāgasahagatā
tatratatrābhinandinī sā cassa pavaḍḍhati. Tassa kāyikāpi darathā
pavaḍḍhanti cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti kāyikāpi santāpā
pavaḍḍhanti cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti kāyikāpi pariḷāhā
pavaḍḍhanti cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti. So kāyikadukkhampi
cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.
1 Po. Ma. Yu. etthantare bhikkhaveti dissati. 2-3 Ma. etthantare
bhikkhaveti dissati.

[828] Cakkhuñca kho bhikkhave jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ rūpe jānaṁ
passaṁ yathābhūtaṁ cakkhuviññāṇaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ cakkhusamphassaṁ
jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ
cakkhusmiṁ na sārajjati rūpesu na sārajjati cakkhuviññāṇe na sārajjati
cakkhusamphasse na sārajjati yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi na sārajjati.
Tassa asārattassa asaṁyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino
viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā apacayaṁ gacchanti. Taṇhā
cassa ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī sā cassa
pahīyati. Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti cetasikāpi darathā pahīyanti
kāyikāpi santāpā pahīyanti cetasikāpi santāpā pahīyanti kāyikāpi
pariḷāhā pahīyanti cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti. So
kāyikasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti. Yā tathābhūtassa 1 hoti diṭṭhi
sāssa hoti sammādiṭṭhi yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa
hoti sammāsaṅkappo yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti
sammāvāyāmo yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati
yo tathābhūtassa 1 samādhi svāssa hoti sammāsamādhi. Pubbeva
kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.
Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
1 Yu. yathābhūtassa. evaṁ sabbattha ñātabbaṁ.

[829] Tassa evaṁ imaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato
cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti cattāropi
sammappadhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti cattāropi iddhipādā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti sattapi bojjhaṅgā bhāvanāparipūriṁ
gacchanti. Tassime dve dhammā yuganaddhā 1 vattanti samatho ca
vipassanā ca. So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme
abhiññā parijānāti ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme
abhiññā pajahati ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme
abhiññā bhāveti ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme
abhiññā sacchikaroti. Katame ca bhikkhave dhammā abhiññā pariññeyyā
pañcupādānakkhandhātissa vacanīyaṁ seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho
vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho
viññāṇūpādānakkhandho ime dhammā abhiññā pariññeyyā. Katame
ca bhikkhave dhammā abhiññā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca
ime dhammā abhiññā pahātabbā. Katame ca bhikkhave dhammā
abhiññā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca ime dhammā abhiññā
bhāvetabbā. Katame ca bhikkhave dhammā abhiññā sacchikātabbā
vijjā ca vimutti ca ime dhammā abhiññā sacchikātabbā.

[830] Sotaṁ bhikkhave jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ ... Ghānaṁ bhikkhave
1 Ma. Yu. yuganandhā.
Jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ ... Jivhaṁ bhikkhave jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ ...
Kāyaṁ bhikkhave jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ ... Manaṁ bhikkhave jānaṁ passaṁ
yathābhūtaṁ dhamme [1]- jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ manoviññāṇaṁ [2]- jānaṁ passaṁ
yathābhūtaṁ manosamphassaṁ [3]- jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ yamidaṁ manosamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā
tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ manasmiṁ na sārajjati dhammesu na sārajjati
manoviññāṇe na sārajjati manosamphasse na sārajjati yamidaṁ
manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi na sārajjati. Tassa asārattassa asaṁyuttassa
asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā
apacayaṁ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandirāgasahagatā
tatratatrābhinandinī sā cassa pahīyati. Tassa kāyikāpi darathā
pahīyanti cetasikāpi darathā pahīyanti kāyikāpi santāpā pahīyanti
cetasikāpi santāpā pahīyanti kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti cetasikāpi
pariḷāhā pahīyanti. So kāyikasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti.
Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi yo tathābhūtassa
saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo yo tathābhūtassa vāyāmo
svāssa hoti sammāvāyāmo yā tathābhūtassa sati sāssa hoti
sammāsati yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi.
Pubbeva kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.
1-2-3 Yu. etthantare bhikkhaveti dissati.
Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

[831] Tassa evaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato cattāropi
satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti cattāropi sammappadhānā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti pañcapi
balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti. Tassime dve dhammā yuganaddhā vattanti samatho ca
vipassanā ca. So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme
abhiññā parijānāti ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme
abhiññā pajahati ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme
abhiññā bhāveti ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme
sacchikaroti. Katame ca bhikkhave dhammā abhiññā pariññeyyā
pañcupādānakkhandhātissa vacanīyaṁ seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho
vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho
viññāṇūpādānakkhandho ime dhammā abhiññā pariññeyyā. Katame ca
bhikkhave dhammā abhiññā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca
ime dhammā abhiññā pahātabbā. Katame ca bhikkhave dhammā
abhiññā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca ime dhammā abhiññā
bhāvetabbā. Katame ca bhikkhave dhammā abhiññā sacchikātabbā
vijjā ca vimutti ca ime dhammā abhiññā sacchikātabbāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
----------
Nagaravindeyyasuttaṁ

[832] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikañcaramāno
mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nagaravindaṁ 1 nāma kosalānaṁ
brahmaṇagāmo 2 tadavasari. Assosuṁ kho nagaravindeyyakā 3 brāhmaṇa-
gahapatikā samaṇo khalu bho gotamo sakyaputto sakyaputto sakyakulā pabbajito
kosalesu cārikañcaramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ nagaravindaṁ 4
anuppatto taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁkalyāṇo kittisaddo
abbhuggato itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ
buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ
sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
pakāseti sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti. Atha
kho nagaravindeyyakā 5 brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenūpasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu
appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce bhagavato santike
nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce tuṇhībhūtā
ekamantaṁ nisīdiṁsu.
1-4 Po. nagaravindeyyaṁ nāma. 2 Ma. brāhmaṇānaṁ gāmo. 3-5 Po. nagaravindeyyā.