[50] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ
khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ. So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
abbhaññāsiṁ ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ime āsavāti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ
āsavasamudayoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ āsavanirodhoti
yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
abbhaññāsiṁ. Tassa me evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi
cittaṁ vimuccittha bhavāsavāpi cittaṁ vimuccittha avijjāsavāpi cittaṁ
vimuccittha vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ ahosi khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsiṁ.
Ayaṁ kho me brāhmaṇa rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā
adhigatā avijjā vihatā vijjā uppannā tamo vihato āloko
uppanno yathātaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

[51] Siyā kho pana te brāhmaṇa evamassa ajjāpi nūna
samaṇo gotamo avītarāgo avītadoso avītamoho tasmā araññavanapatthāni
pantāni senāsanāni paṭisevatīti. Na kho panetaṁ
brāhmaṇa evaṁ daṭṭhabbaṁ. Dve kho ahaṁ brāhmaṇa atthavase
sampassamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi
attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṁ sampassamāno pacchimañca janataṁ
anukampamānoti.

[52] Anukampitarūpā vatāyaṁ bhotā gotamena pacchimā janatā
yathātaṁ arahatā sammāsambuddhena. Abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ
bho gotama seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya
paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre
vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti 1 evameva 2
bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ
bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ
maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti 3 .
Bhayabheravasuttantaṁ 4 niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
1 Sī. dakkhintīti. 2 Ma. evamevaṁ. 3 Yu. saraṇagatantīti. 4 Ma. bhayabheravasuttaṁ.
Anaṅgaṇasuttaṁ

[53] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āyasmā sārīputto
bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti. Āvusoti kho te bhikkhū
āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ.

[54] Āyasmā sārīputto etadavoca cattārome āvuso
puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Katame cattāro.
Idhāvuso ekacco puggalo saṅgaṇova 1 samāno atthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti. Idha panāvuso ekacco puggalo
saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ
pajānāti. Idhāvuso ekacco puggalo anaṅgaṇova samāno
natthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti. Idha
panāvuso ekacco puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me
ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti. Tatrāvuso yvāyaṁ
puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti
yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ imesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ saṅgaṇānaṁyeva 2
sataṁ hīnapuriso akkhāyati. Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo saṅgaṇova
samāno atthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ imesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ saṅgaṇānaṁyeva sataṁ seṭṭhapuriso
1 Ma. sāṅgaṇova. 2 sāṅgaṇānaṁyeva. itoparaṁ īdisameva.
Akkhāyati. Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno
natthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ imesaṁ
dvinnaṁ puggalānaṁ anaṅgaṇānaṁyeva sataṁ hīnapuriso akkhāyati.
Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ imesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ
anaṅgaṇānaṁyeva sataṁ seṭṭhapuriso akkhāyatīti.

[55] Evaṁ vutte āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṁ
sārīputtaṁ etadavoca ko nu kho āvuso sārīputta hetu ko
paccayo yenimesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ saṅgaṇānaṁyeva sataṁ eko
hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyati ko panāvuso
sārīputta hetu ko paccayo yenimesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ anaṅgaṇānaṁyeva
sataṁ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyatīti.
Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ na chandaṁ
janessati na vāyamissati na viriyaṁ ārabhissati tassa aṅgaṇassa
pahānāya. So sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto
kālaṁ karissati. Seyyathāpi āvuso kaṁsapāti ābhatā
āpaṇā vā kammārakulā vā rajena ca malena ca pariyonaddhā
tamenaṁ sāmikā na ceva paribhuñjeyyuṁ na ca pariyodapeyyuṁ 1 rajāpathe
ca naṁ nikkhipeyyuṁ evañhi sā āvuso kaṁsapāti aparena samayena
1 pariyodāpeyyuntipi pāṭho.
Saṅkiliṭṭhatarā assa malaggahitāti. Evamāvusoti. Evameva kho
āvuso yvāyaṁ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ na chandaṁ
janessati na vāyamissati na viriyaṁ ārabhissati tassa aṅgaṇassa
pahānāya. So sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto
kālaṁ karissati. Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo saṅgaṇova samāno
atthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ
chandaṁ janessati vāyamissati viriyaṁ ārabhissati tassa aṅgaṇassa
pahānāya. So arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto
kālaṁ karissati. Seyyathāpi āvuso kaṁsapāti ābhatā
āpaṇā vā kammārakulā vā rajena ca malena ca pariyonaddhā
tamenaṁ sāmikā paribhuñjeyyuṁ ceva pariyodapeyyuṁ ca na ca naṁ
rajāpathe nikkhipeyyuṁ evañhi sā āvuso kaṁsapāti aparena
samayena parisuddhā 1 assa pariyodātāti. Evamāvusoti. Evameva
kho āvuso yvāyaṁ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ chandaṁ janessati
vāyamissati viriyaṁ ārabhissati tassa aṅgaṇassa pahānāya. So
arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṁ
karissati. Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno
natthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti tassetaṁ
1 Ma. parisuddhatarā.
Pāṭikaṅkhaṁ subhanimittaṁ manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā
rāgo cittaṁ anuddhaṁsessati. So sarāgo sadoso samoho
saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto kālaṁ karissati. Seyyathāpi āvuso
kaṁsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā parisuddhā pariyodātā
tamenaṁ sāmikā na ceva paribhuñjeyyuṁ na ca pariyodapeyyuṁ rajāpathe
ca naṁ nikkhipeyyuṁ evañhi sā āvuso kaṁsapāti aparena samayena
saṅkiliṭṭhā 1 assa malaggahitāti. Evamāvusoti. Evameva kho
āvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṁ
aṅgaṇanti yathābhūtaṁ nappajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ subhanimittaṁ
manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā rāgo cittaṁ anuddhaṁsessati.
So sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto
kālaṁ karissati. Tatrāvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno
natthi me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti tassetaṁ
pāṭikaṅkhaṁ subhanimittaṁ manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā
rāgo cittaṁ nānuddhaṁsessati. So arāgo adoso amoho
anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṁ karissati. Seyyathāpi āvuso
kaṁsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā parisuddhā pariyodātā
tamenaṁ sāmikā paribhuñjeyyuṁ ceva pariyodapeyyuṁ ca na ca naṁ
rajāpathe nikkhipeyyuṁ evañhi sā āvuso kaṁsapāti aparena
samayena parisuddhatarā assa pariyodātāti. Evamāvusoti.
1 Ma. saṅkiliṭṭhatarā.
Evameva kho āvuso yvāyaṁ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi
me ajjhattaṁ aṅgaṇanti yathābhūtaṁ pajānāti tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ
subhanimittaṁ na manasikarissati tassa subhanimittassa amanasikārā
rāgo cittaṁ nānuddhaṁsessati. So arāgo adoso amoho
anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṁ karissati. Ayaṁ kho āvuso
moggallāna hetu ayaṁ paccayo yenimesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ
saṅgaṇānaṁyeva sataṁ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso
akkhāyati ayaṁ kho panāvuso moggallāna hetu ayaṁ paccayo
yenimesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ anaṅgaṇānaṁyeva sataṁ eko hīnapuriso
akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyatīti.

[56] Aṅgaṇaṁ aṅgaṇanti āvuso vuccati kissa nu kho
etaṁ āvuso adhivacanaṁ yadidaṁ aṅgaṇanti. Pāpakānaṁ [1]- etaṁ āvuso
akusalānaṁ icchāvacarānaṁ adhivacanaṁ yadidaṁ aṅgaṇanti.

[57] Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati yaṁ idhekaccassa
bhikkhuno evaṁ icchā uppajjeyya āpattiñca vata āpanno
assaṁ na ca maṁ bhikkhū jāneyyuṁ āpattiṁ āpannoti. Ṭhānaṁ
kho panetaṁ āvuso vijjati yantaṁ bhikkhuṁ bhikkhū jāneyyuṁ āpattiṁ
āpannoti. Jānanti maṁ bhikkhū āpattiṁ āpannoti iti so
kupito hoti appatīto. Yo ceva kho āvuso kopo yo ca
appaccayo ubhayametaṁ aṅgaṇaṁ.
1 Ma. kho.

[58] Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati yaṁ idhekaccassa
bhikkhuno evaṁ icchā uppajjeyya āpattiñca vata āpanno
assaṁ anuraho maṁ bhikkhū codeyyuṁ no saṅghamajjheti. Ṭhānaṁ kho
panetaṁ āvuso vijjati yantaṁ bhikkhuṁ bhikkhū saṅghamajjhe codeyyuṁ
no anuraho. Saṅghamajjhe maṁ bhikkhū codenti no anurahoti iti
so kupito hoti appatīto. Yo ceva kho āvuso kopo yo
ca appaccayo ubhayametaṁ aṅgaṇaṁ.

[59] Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati yaṁ idhekaccassa
bhikkhuno evaṁ icchā uppajjeyya āpattiñca vata āpanno
assaṁ sappaṭipuggalo maṁ codeyya no appaṭipuggaloti. Ṭhānaṁ
kho panetaṁ āvuso vijjati yantaṁ bhikkhuṁ appaṭipuggalo codeyya
no sappaṭipuggalo. Appaṭipuggalo maṁ codeti no sappaṭipuggaloti
iti so kupito hoti appatīto. Yo ceva kho
āvuso kopo yo ca appaccayo ubhayametaṁ aṅgaṇaṁ.