[732] Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye
rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
Upasampajja viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye phasso hoti .pe.
Avikkhepo hoti ime dhammā kusalā tasseva rūpāvacarassa
kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi
.pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye
pañcaṅgikaṁ jhānaṁ hoti vitakko vicāro pīti sukhaṁ cittassa
ekaggatā idaṁ vuccati paṭhamaṁ jhānaṁ avasesā dhammā
jhānasampayuttā. Tattha katamaṁ dutiyaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye
rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye phasso hoti
.pe. Avikkhepo hoti ime dhammā kusalā tasseva rūpāvacarassa
kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ vitakkavicārānaṁ
vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ .pe. Catutthaṁ
jhānaṁ .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ .pe. Pañcamaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti upekkhā
cittassa ekaggatā idaṁ vuccati pañcamaṁ jhānaṁ avasesā dhammā
jhānasampayuttā .pe. Idha bhikkhu yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā
maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññā-
nāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati tasmiṁ samaye phasso hoti .pe.
Avikkhepo hoti ime dhammā kusalā tasseva arūpāvacarassa
Kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ
samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa
ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati tasmiṁ
samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti upekkhā cittassa ekaggatā idaṁ
vuccati catutthaṁ jhānaṁ avasesā dhammā jhānasampayuttā.

[733] Cattāri jhānāni paṭhamaṁ jhānaṁ dutiyaṁ jhānaṁ tatiyaṁ
jhānaṁ catutthaṁ jhānaṁ.

[734] Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye
lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya
paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati dukkhāpaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ tasmiṁ samaye
phasso hoti .pe. Avikkhepo hoti ime dhammā kusalā
tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṁ
vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
dukkhāpaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ suññataṁ tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ
hoti vitakko vicāro pīti sukhaṁ cittassa ekaggatā idaṁ
vuccati paṭhamaṁ jhānaṁ avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha
katamaṁ dutiyaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ
bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā
pattiyā vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja
Viharati dukkhāpaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ tasmiṁ samaye phasso
hoti .pe. Avikkhepo hoti ime dhammā kusalā tasseva
lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṁ vitakkavicārānaṁ
vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ .pe.
Catutthaṁ jhānaṁ .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ .pe. Pañcamaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati dukkhāpaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ suññataṁ tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ
jhānaṁ hoti upekkhā cittassa ekaggatā idaṁ vuccati pañcamaṁ
jhānaṁ avasesā dhammā jhānasampayuttā.

[735] Cattāri jhānāni paṭhamaṁ jhānaṁ dutiyaṁ jhānaṁ tatiyaṁ
jhānaṁ catutthaṁ jhānaṁ.

[736] Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye
rūpāvacaraṁ jhānaṁ bhāveti kiriyaṁ neva kusalaṁ nākusalaṁ na ca kammavipākaṁ
diṭṭhadhammasukhavihāraṁ vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ
hoti vitakko vicāro pīti sukhaṁ cittassa ekaggatā idaṁ
vuccati paṭhamaṁ jhānaṁ avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha
katamaṁ dutiyaṁ jhānaṁ idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpāvacaraṁ jhānaṁ
bhāveti kiriyaṁ neva kusalaṁ nākusalaṁ na ca kammavipākaṁ diṭṭhadhammasukhavihāraṁ
vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ .pe.
Tatiyaṁ jhānaṁ .pe. Catutthaṁ jhānaṁ .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ .pe.
Pañcamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati paṭhavīkasiṇaṁ tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ
jhānaṁ hoti upekkhā cittassa ekaggatā idaṁ vuccati pañcamaṁ
jhānaṁ avasesā dhammā jhānasampayuttā .pe. Idha bhikkhu yasmiṁ samaye
arūpāvacaraṁ jhānaṁ bhāveti kiriyaṁ neva kusalaṁ nākusalaṁ na ca kammavipākaṁ
diṭṭhadhammasukhavihāraṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma
nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā .pe.
Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ
hoti upekkhā cittassa ekaggatā idaṁ vuccati catutthaṁ jhānaṁ
avasesā dhammā jhānasampayuttā.
Abhidhammabhājanīyaṁ.

[737] Cattāri jhānāni idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca
akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ
cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca
sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā ācikkhanti
upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. Catunnaṁ jhānānaṁ kati kusalā kati akusalā
Kati abyākatā .pe. Kati saraṇā kati araṇā.

[738] Siyā kusalā siyā abyākatā. Tīṇi jhānā etthuppannaṁ
sukhaṁ vedanaṁ ṭhapetvā sukhāya vedanāya sampayuttā catutthaṁ
jhānaṁ etthuppannaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ ṭhapetvā adukkhamasukhāya
vedanāya sampayuttaṁ. Siyā vipākā siyā vipākadhammadhammā siyā
nevavipākanavipākadhammadhammā siyā upādinnupādāniyā siyā
anupādinnupādāniyā siyā anupādinnānupādāniyā siyā
asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā siyā asaṅkiliṭṭhāsaṅkilesikā. Paṭhamaṁ jhānaṁ
etthuppanne vitakkavicāre ṭhapetvā savitakkasavicāraṁ tīṇi jhānā
avitakkāvicārā. Dve jhānā etthuppannaṁ pītiṁ ṭhapetvā pītisahagatā
tīṇi jhānā etthuppannaṁ sukhaṁ ṭhapetvā sukhasahagatā catutthaṁ jhānaṁ
etthuppannaṁ upekkhaṁ ṭhapetvā upekkhāsahagataṁ. Nevadassanena-
nabhāvanāyapahātabbā nevadassanenanabhāvanāyapahātabbahetukā siyā
ācayagāmino siyā apacayagāmino siyā nevāacayagāminonāpacayagāmino
siyā sekkhā siyā asekkhā siyā nevasekkhānāsekkhā
siyā mahaggatā siyā appamāṇā. Tīṇi jhānā na vattabbā
parittārammaṇātipi mahaggatārammaṇātipi siyā appamāṇārammaṇā
siyā na vattabbā appamāṇārammaṇāti catutthaṁ jhānaṁ siyā
parittārammaṇaṁ siyā mahaggatārammaṇaṁ siyā appamāṇārammaṇaṁ
siyā na vattabbaṁ parittārammaṇantipi mahaggatārammaṇantipi appamāṇārammaṇantipi.
Siyā majjhimā siyā paṇītā siyā sammattaniyatā
siyā aniyatā. Tīṇi jhānā na maggārammaṇā siyā
maggahetukā siyā maggādhipatino siyā na vattabbā maggahetukātipi
maggādhipatinotipi catutthaṁ jhānaṁ siyā maggārammaṇaṁ siyā maggahetukaṁ
siyā maggādhipati siyā na vattabbaṁ maggārammaṇantipi maggahetukantipi
maggādhipatītipi. Siyā uppannā siyā anuppannā siyā
uppādino siyā atītā siyā anāgatā siyā paccuppannā.
Tīṇi jhānā na vattabbā atītārammaṇātipi anāgatārammaṇātipi
paccuppannārammaṇātipi catutthaṁ jhānaṁ siyā atītārammaṇaṁ siyā
anāgatārammaṇaṁ siyā paccuppannārammaṇaṁ siyā na vattabbaṁ
atītārammaṇantipi anāgatārammaṇantipi paccuppannārammaṇantipi. Siyā
ajjhattā siyā bahiddhā siyā ajjhattabahiddhā. Tīṇi jhānā
bahiddhārammaṇā catutthaṁ jhānaṁ siyā ajjhattārammaṇaṁ siyā
bahiddhārammaṇaṁ siyā ajjhattabahiddhārammaṇaṁ siyā na vattabbaṁ
ajjhattārammaṇantipi bahiddhārammaṇantipi ajjhattabahiddhārammaṇantipi.
Anidassanāppaṭighā.

[739] Na hetū sahetukā hetusampayuttā na vattabbā
hetū ceva sahetukā cāti sahetukā ceva na ca hetū na vattabbā
hetū ceva hetusampayuttā cāti hetusampayuttā ceva na ca hetū na
hetū sahetukā. Sappaccayā saṅkhatā anidassanā appaṭighā
Arūpā siyā lokiyā siyā lokuttarā kenaci viññeyyā kenaci
na viññeyyā. No āsavā siyā sāsavā siyā anāsavā
āsavavippayuttā na vattabbā āsavā ceva sāsavā cāti siyā
sāsavā ceva no ca āsavā siyā na vattabbā sāsavā ceva
no ca āsavāti na vattabbā āsavā ceva āsavasampayuttā
cātipi āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi siyā āsavavippayuttasāsavā
siyā āsavavippayuttānāsavā. No saññojanā
.pe. No ganthā .pe. No oghā .pe. No yogā .pe. No
nīvaraṇā .pe. No parāmāsā .pe. Sārammaṇā no cittā
cetasikā cittasampayuttā cittasaṁsaṭṭhā cittasamuṭṭhānā cittasahabhuno
cittānuparivattino cittasaṁsaṭṭhasamuṭṭhānā cittasaṁsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno
cittasaṁsaṭṭhānānuparivattino bāhirā nupādā
siyā upādinnā siyā anupādinnā. Nupādānā .pe. No
kilesā .pe.

[740] Na dassanena pahātabbā na bhāvanāya pahātabbā
na dassanena pahātabbahetukā na bhāvanāya pahātabbahetukā.
Paṭhamaṁ jhānaṁ etthuppannaṁ vitakkaṁ ṭhapetvā savitakkaṁ tīṇi jhānā
avitakkā. Paṭhamaṁ jhānaṁ etthuppannaṁ vicāraṁ ṭhapetvā savicāraṁ
tīṇi jhānā avicārā. Dve jhānā etthuppannaṁ pītiṁ ṭhapetvā
sappītikā dve jhānā appītikā. Dve jhānā etthuppannaṁ pītiṁ
Ṭhapetvā pītisahagatā dve jhānā na pītisahagatā. Tīṇi jhānā
etthuppannaṁ sukhaṁ ṭhapetvā sukhasahagatā catutthaṁ jhānaṁ na sukhasahagataṁ.
Catutthaṁ jhānaṁ etthuppannaṁ upekkhaṁ ṭhapetvā upekkhāsahagataṁ tīṇi
jhānā na upekkhāsahagatā. Na kāmāvacarā siyā rūpāvacarā
siyā na rūpāvacarā. Tīṇi jhānā na arūpāvacarā catutthaṁ
jhānaṁ siyā arūpāvacaraṁ siyā na arūpāvacaraṁ. Siyā pariyāpannā
siyā apariyāpannā siyā niyyānikā siyā aniyyānikā siyā
niyatā siyā aniyatā siyā sauttarā siyā anuttarā araṇāti.
Pañhāpucchakaṁ.
Jhānavibhaṅgo samatto.
----------
Appamaññāvibhaṅgo

[741] Catasso appamaññāyo. Idha bhikkhu mettāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ
mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ
pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho
tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ karuṇāsahagatena cetasā
Vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
viharati. Muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā
dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṁ lokaṁ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati. Upekkhāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ
tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ
lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena
averena abyāpajjhena pharitvā viharati.