[1354] Kathaṁ bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhi kathaṁ
bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro
uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti
vūpasameti. Idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā
suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya
parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So satova assasati sato passasati.
(vitthāretabbaṁ). Paṭinissaggānupassī assasissāmīti sikkhati
paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati. Evaṁ bhāvito kho bhikkhave
ānāpānassatisamādhi evaṁ bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako
Ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme
ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametīti.

[1355] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā kimilāyaṁ viharati
veḷuvane. Tatra kho bhagavā āyasmantaṁ kimilaṁ āmantesi kathaṁ
bhāvito nu kho kimila ānāpānassatisamādhi kathaṁ bahulīkato mahapphalo
hoti mahānisaṁsoti. Evaṁ vutte āyasmā kimilo tuṇhī ahosi.

[1356] Dutiyampi kho bhagavā. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ
kimilaṁ āmantesi kathaṁ bhāvito nu kho kimila ānāpānassatisamādhi
kathaṁ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁsoti. Tatiyampi kho
āyasmā kimilo tuṇhī ahosi.

[1357] Evaṁ vutte āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca
etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo yaṁ bhagavā ānāpānassatisamādhiṁ
bhāseyya bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti.
Tenahānanda suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ
bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Bhagavā
etadavoca kathaṁ bhāvito ca ānanda ānāpānassatisamādhi kathaṁ
bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso. Idhānanda bhikkhu araññagato
vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ
ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So
satova assasati .pe. Paṭinissaggānupassī assasissāmīti sikkhati
Paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati. Evaṁ bhāvito kho
ānanda ānāpānassatisamādhi evaṁ bahulīkato mahapphalo hoti
mahānisaṁso.

[1358] Yasmiṁ samaye ānanda bhikkhu dīghaṁ vā assasanto dīghaṁ
assasāmīti pajānāti dīghaṁ vā passasanto dīghaṁ passasāmīti
pajānāti. Rassaṁ vā assasanto rassaṁ assasāmīti pajānāti
rassaṁ vā passasanto rassaṁ passasāmīti pajānāti. Sabbakāyapaṭisaṁvedī
assasissāmīti sikkhati sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmīti
sikkhati. Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati passambhayaṁ
kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati. Kāye kāyānupassī ānanda
bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
loke abhijjhādomassaṁ. Taṁ kissa hetu. Kāyaññatarāhaṁ ānanda
etaṁ vadāmi yadidaṁ assāsappassāsaṁ. Tasmā tihānanda kāye
kāyānupassī bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

[1359] Yasmiṁ samaye ānanda bhikkhu pītipaṭisaṁvedī assasissāmīti
sikkhati pītipaṭisaṁvedī passasissāmīti sikkhati. Sukhapaṭisaṁvedī
assasissāmīti sikkhati sukhapaṭisaṁvedī passasissāmīti sikkhati.
Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmīti sikkhati cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī
passasissāmīti sikkhati. Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati
Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati. Vedanāsu vedanānupassī
ānanda bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Taṁ kissa hetu.
Vedanāññatarāhaṁ ānanda etaṁ vadāmi yadidaṁ assāsappassāsānaṁ 1
sādhukaṁ manasikāraṁ. Tasmā tihānanda vedanāsu vedanānupassī bhikkhu
tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ.

[1360] Yasmiṁ samaye ānanda bhikkhu cittapaṭisaṁvedī assasissāmīti
sikkhati cittapaṭisaṁvedī passasissāmīti sikkhati. Abhippamodayaṁ
cittaṁ .pe. Samādahaṁ cittaṁ. Vimocayaṁ cittaṁ assasissāmīti
sikkhati vimocayaṁ cittaṁ passasissāmīti sikkhati. Citte
cittānupassī ānanda bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Taṁ kissa hetu.
Nāhaṁ ānanda muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṁ
vadāmi. Tasmā tihānanda citte cittānupassī bhikkhu
tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādosanassaṁ.

[1361] Yasmiṁ samaye ānanda bhikkhu aniccānupassī assasissāmīti
sikkhati .pe. Virāgānupassī nirodhānupassī paṭinissaggānupassī
assasissāmīti sikkhati paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati.
1 Yu. assāsapassāsaṁ.
Dhammesu dhammānupassī ānanda bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. So yantaṁ
hoti abhijjhādomanassānaṁ pahānaṁ tampaññāya disvā sādhukaṁ
ajjhupekkhitā hoti. Tasmā tihānanda dhammesu dhammānupassī
bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
loke abhijjhādomanassaṁ.

[1362] Seyyathāpi ānanda cātummahāpathe 1 mahā paṁsupuñjo
puratthimāya cepi disāya āgaccheyya sakaṭaṁ vā ratho vā upahanateva
taṁ paṁsupuñjaṁ. Pacchimāya cepi disāya āgaccheyya. Uttarāya
cepi disāya āgaccheyya. Dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya
sakaṭaṁ vā ratho vā upahanateva taṁ paṁsupuñjaṁ. Evameva kho ānanda
bhikkhu kāye kāyānupassī viharantopi upahanateva pāpake akusale
dhamme. Vedanāsu citte dhammesu dhammānupassī viharantopi
upahanateva pāpake akusale dhammeti.
Ekadhammavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
ekadhammo ca bojjhaṅgo suddhikaṁ 2 ca dve phalā
ariṭṭho kappino dīpo vesālī kimilena cāti.
-----------
1 Ma. Yu. catumahāpathe. 2 Yu. suddhakañca.
Dutiyavaggo dutiyo

[1363] Ekaṁ samayaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati
icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi icchāmahaṁ
bhikkhave temāsaṁ paṭisallīyituṁ 1 namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra
ekena piṇḍapātanīhārakenāti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū
bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṁ upasaṅkamati aññatra
ekena piṇḍapātanīhārakena.