[594] Idha no āvuso ko viseso ko adhippāyaso kinnānākaraṇaṁ
samaṇassa vā gotamassa amhākaṁ vā yadidaṁ dhammadesanāya
vā dhammadesanaṁ anusāsaniyā vā anusāsananti.

[595] Atha kho mayaṁ bhante tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ
bhāsitaṁ neva abhinandimha nappaṭikkosimha anabhinanditvā appaṭikkositvā
uṭṭhāyāsanā pakkamimha bhagavato santike etassa
bhāsitassa atthaṁ ājānissāmāti.

[596] Evaṁvādino bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evamassu
vacanīyā kathaṁ bhāvitā panāvuso mettā cetovimutti kiṁgatikā hoti
kimparamā kimphalā kimpariyosānā. Kathaṁ bhāvitā panāvuso karuṇā
cetovimutti kiṁgatikā hoti kimparamā kimphalā kimpariyosānā.
Kathaṁ bhāvitā panāvuso muditā cetovimutti kiṁgatikā hoti kimparamā
kimphalā kimpariyosānā. Kathaṁ bhāvitā panāvuso upekkhā cetovimutti
kiṁgatikā hoti kimparamā kimphalā kimpariyosānāti. Evaṁ
puṭṭhā bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti
uttariñca vighātaṁ āpajjissanti. Taṁ kissa hetu. Yathā taṁ
bhikkhave avisayasmiṁ. Nāhantaṁ bhikkhave passāmi sadevake loke samārake
sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṁ
pañhānaṁ veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyya aññatra tathāgatena vā
Tathāgatasāvakena vā ito vā pana sutvā.

[597] Kathaṁ bhāvitā ca bhikkhave mettā cetovimutti kiṁgatikā
hoti kimparamā kimphalā kimpariyosānā. Idha bhikkhave bhikkhu
mettāsahagataṁ satisambojjhaṅgaṁ bhāveti .pe. Mettāsahagataṁ
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ
vossaggapariṇāmiṁ. So sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaññī
vihareyyanti paṭikūlasaññī tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūle
appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī tattha viharati sace
ākaṅkhati appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyanti
paṭikūlasaññī tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūle ca appaṭikūle
ca appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī tattha viharati
sace ākaṅkhati appaṭikūlañca paṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā
upekkhako vihareyyaṁ sato sampajānoti upekkhako [1]- tattha viharati
sato sampajāno subhaṁ vā kho pana vimokkhaṁ upasampajja viharati.
Subhaparamāhaṁ bhikkhave mettācetovimuttiṁ vadāmi. Idha paññassa
bhikkhuno uttarivimuttiṁ appaṭivijjhato.

[598] Kathaṁ bhāvitā ca bhikkhave karuṇā cetovimutti kiṁgatikā hoti
kimparamā kimphalā kimpariyosānā. Idha bhikkhave bhikkhu karuṇāsahagataṁ
satisambojjhaṅgaṁ bhāveti .pe. Karuṇāsahagataṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ
bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
1 Ma. ca.
So sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyanti
paṭikūlasaññī tattha viharati .pe. Sace ākaṅkhati appaṭikūlañca paṭikūlañca
tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajānoti
upekkhako tattha viharati sato sampajāno sabbaso vā pana rūpasaññānaṁ
samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ
amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja
viharati. Ākāsānañcāyatanaparamāhaṁ bhikkhave karuṇācetovimuttiṁ
vadāmi. Idha paññassa bhikkhuno uttarivimuttiṁ appaṭivijjhato.

[599] Kathaṁ bhāvitā ca bhikkhave muditācetovimutti kiṁgatikā
hoti kimparamā kimphalā kimpariyosānā. Idha bhikkhave bhikkhu
muditāsahagataṁ satisambojjhaṅgaṁ bhāveti .pe. Muditāsahagataṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ
bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
So sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyanti
paṭikūlasaññī tattha viharati .pe. Sace ākaṅkhati appaṭikūlañca paṭikūlañca
tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajānoti
upekkhako tattha viharati sato sampajāno sabbaso vā pana ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ
upasampajja viharati. Viññāṇañcāyatanaparamāhaṁ bhikkhave muditācetovimuttiṁ
vadāmi. Idha paññassa bhikkhuno uttarivimuttiṁ
appaṭivijjhato.

[600] Kathaṁ bhāvitā ca bhikkhave upekkhācetovimutti kiṁgatikā
hoti kimparamā kimphalā kimpariyosānā. Idha bhikkhave bhikkhu
upekkhāsahagataṁ satisambojjhaṅgaṁ bhāveti .pe. Upekkhāsahagataṁ
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ
vossaggapariṇāmiṁ. So sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaññī
vihareyyanti paṭikūlasaññī tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūle
appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī tattha viharati sace
ākaṅkhati appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī
tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūle ca appaṭikūle ca
appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasañña tattha viharati sace
ākaṅkhati appaṭikūlañca paṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako
vihareyyaṁ sato sampajānoti upekkhako tattha viharati sato sampajāno
sabbaso vā pana viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati. Ākiñcaññāyatanaparamāhaṁ
bhikkhave upekkhācetovimuttiṁ vadāmi. Idha paññassa bhikkhuno
uttarivimuttiṁ appaṭivijjhatoti.

[601] Sāvatthīnidānaṁ. Atha kho sagāravo 1 brāhmaṇo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho
sagāravo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca
1 Ma. Yu. saṅgāravo. evamupari.

[602] Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo yenekadā
dīgharattaṁ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti pageva asajjhāyakatā.
Ko pana bho gotama hetu ko paccayo yenekadā dīgharattaṁ
asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti pageva sajjhāyakatāti.

[603] Yasmiṁ kho brāhmaṇa samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā
viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti na passati 1 attatthampi tasmiṁ samaye yathābhūtaṁ
nappajānāti na passati paratthampi tasmiṁ samaye yathābhūtaṁ
nappajānāti na passati ubhayatthampi tasmiṁ samaye yathābhūtaṁ
nappajānāti na passati dīgharattaṁ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti
pageva asajjhāyakatā.