พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 492 (เล่ม 87)

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ อาศัยจักขาย-
ตนะ ฯลฯ อาศัยกายายตนะ. ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๔. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๕. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรมและ
เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นสัมมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
[๑๖๖๑] ๖. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยนิจฉัตตนิยตธรรมและ
อนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
มิจฉัตตนิยตธรรม และหทยวัตถุ.
[๑๖๖๒. ] ๗. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยสัมมัตตนิยตธรรม
และอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
สัมมัตตนิยตธรรม และหทยวัตถุ.

492
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 493 (เล่ม 87)

๔. อนันตรปัจจัย ฯลฯ ๒๐. โนวิคตปัจจัย
[๑๖๖๓] ๑. อนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอนันตรปัจจัย ฯลฯ
เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๖๖๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕
วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในน-
สมนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสย-
ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี
๑๗ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ ใน
นวิปากปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย
มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในน-
สัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย
มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๖๖๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ... ใน
นอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-

493
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 494 (เล่ม 87)

ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๗ วาระ
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๑๗ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมปัจจนียนัย จบ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๖๖๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...ใน
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลม จบ
นิสสยวาระ เหมือนกับปัจจยวาระ.

494
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 495 (เล่ม 87)

สังสัฏฐวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๖๖๗] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม เจือกับมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
[๑๖๖๘] ๒. สัมมัตตนิยตธรรม เจือกับสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒
ฯลฯ.
[๑๖๖๙] ๓. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๒. อารัมมณปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
[๑๖๗๐] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม เจือกับมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย.

495
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 496 (เล่ม 87)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๖๗๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย
มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๖๗๒] ๑. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. นอธิปติปัจจัย
[๑๖๗๓] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม เจือกับมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เจือกับขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
มิจฉัตตนิยตธรรม.

496
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 497 (เล่ม 87)

[๑๖๗๔] ๒. สัมมัตตนิยตธรรม เจือกับสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เจือกับขันธ์ทั้งหลาย ที่
เป็นสัมมัตตนิยตธรรม.
[๑๖๗๕] ๓. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิตยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๓. นปุเรชาตปัจจัย
[๑๖๗๗] สัมมัตตนิยตธรรม เจือกับสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
[๑๖๗๗] ๒. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์
์๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.

497
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 498 (เล่ม 87)

๔. นปัจฉาชาตปัจจัย
[๑๖๗๘] มิจฉัตนิยตธรรม เจือกับมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย พึงใส่ให้เต็ม. (๓ วาระ)
๕. นอาเสวนปัจจัย
[๑๖๗๙] ๑. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๖. นกัมมปัจจัย ๗. นวิปากปัจจัย
[๑๖๘๐] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม เจือกับมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย เพราะนวิปากปัจจัย ฯลฯ.
๘. นฌานปัจจัย ๙. นมัคคปัจจัย
[๑๖๘๑] ๑. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นฌานปัจจัย
คือ ปัญจวิญญาณ ฯลฯ
เพราะนมัคคปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยอนิยตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ

498
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 499 (เล่ม 87)

๑๐. นวิปปยุตตปัจจัย
[๑๖๘๒] ๑. สัมมัตตนิยตธรรม เจือกับสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
[๑๖๘๓] ๒. อนิยตธรรม เจือกับอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๖๘๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอา-
เสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๓
วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปปยุตต-
ปัจจัย มี ๒ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๖๘๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ... ในน-
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ในนปัจฉาปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย

499
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 500 (เล่ม 87)

มี ๑ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ในน
วิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมปัจจนียนัย จบ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๑๖๘๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...ใน
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลมนัย จบ
จบ สังสัฏฐาวาระ
สัมปยุตตวาระ เช่นเดียวกับสังสัฏฐวาระ.

500
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 501 (เล่ม 87)

ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๖๘๗] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่มิจฉัตตนิยต-
ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลาย ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
[๑๖๘๘] ๒. มิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิยตธรรม
ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐาน-
รูปทั้งหลาย.
[๑๖๘๙] ๓. มิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่มิจฉัตตนิยต-
ธรรม และอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมมปยุตตขันธ์
และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
[๑๖๙๐] ๔. สัมมัตตนิตตธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมมัตตนิยต-
ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

501