[๑๖๓๘] ๒. สัมมัตตนิตยธรรม อาศัยสัมมัตตนิตยธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๖๓๙] ๓. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิตยธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
ปัจจัยทั้งหมด พึงให้พิสดารด้วยเหตุนี้.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๖๔๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอธิปธิปัจจัย มี ๙ วาระ ให้อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในสมนันตรปัจจัย
มี ๓ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ใน
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิลสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓
วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย
มี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาร ะ ในฌาน-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ

ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี
๓ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมนับ จบ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๖๔๑] ๑. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม
ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
พาหิรรูป ... อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้ง
หลาย ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๖๔๒] ๑. อนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ฯลฯ.

๓. นอธิปติปัจจัย
[๑๖๔๓] ๑. มิจฉัตตนิตยธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม
เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็น
มิจฉัตตนิยตธรรม.
[๑๖๔๔] ๒. สัมมัตตนิตยธรรม อาศัยสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นสัมมัตตานิยตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
สัมมัตตนิยตธรรม.
[๑๖๔๕] ๓. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัย
หทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ.
๔. นอนันตรปัจจัย
[๑๖๔๖] อนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอนันตรปัจจัย
ปัจจัยทั้งหมด พึงให้พิสดาร.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๖๔๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในน-
ฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕
วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย ที่ ๕ วาระ ใน
โนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๖๔๘] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ...ในน
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย ในนสมนันตรปัจจัย ในนอัญญ-
มัญญปัจจัย ในนอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัย มี ๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย
มี ๖ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมมปยุตตปัจจัย

มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ
ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมปัจนียนัย จบ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๖๔๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...ใน
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ในสหชาตปัจจัย
มี ๑ วาระ ฯลฯ ในวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลมนัย จบ
ปัจจยวาระ จบ
สหชาตวาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.

ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๖๕๐] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๓)
๔. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๖)
[๑๖๕๑] ๗. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม ฯลฯ เพราะเหตุ
ปัจจัย
คือ ขันธ์ และจิตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัย
หทยวัตถุ.
ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๘. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม ฯลฯ เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.

๙. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๑๐. มิจฉัตตนิยตธรรม และอนิยตธรรม อาศัย
อนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๑๑. สัมมัตตนิยตธรรม และอนิยตธรรม อาศัยอนิยต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายทีเป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
จิตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๖๕๒] ๑๒. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม
และอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม และหทยวัตถุ,
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๓. อนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม และอนิยต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย.

๑๔. มิจฉัตตนิยตธรรม และอนิยตธรรม อาศัย
มิจฉัตตนิยตธรรม และอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมิจฉัตตมิยตธรรม แลหทยวัตถุ
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๖๕๓] ๑๕. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยสัมมัตตนิยตธรรม
และอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑๕-๑๗)
เหมือนกับมิจฉัตตธรรม.
พึงนับอย่างนี้.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๖๕๔] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม เกิด
ขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ฯลฯ พึงแจกเหมือนกับปัจจัยวาระในกุสลติกะ.
เพราะ อวิคตปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๖๕๕] นเหตุปัจจัย ๑๗ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ในสมนันตร-
ปัจจัย มี ๗ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี
๗ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๗ วาระ. ในอุปนิสสย ปัจจัย มี ๗ วาระ ใน
ปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๗ วาระ ในกัมปัจจัย มี
๑๗ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๑๗ วาระ ใน

อินทริยปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในมัคคปัจจัย มี
๑๗ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๗ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๑๗ วาระ
ในอัตถิปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๗ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๗
วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๗ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมนัย จบ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๖๕๖] ๑. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัย ขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม
ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย
อาศัยหทยวัตถุ,
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ.
จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ.
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิยตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ อาศัยหทยวัตถุ.
โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทยวัตถุ.

๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๖๕๗] ๑. อนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม.
เหมือนกับ กุสลติกะ พึงกระทำเป็น ๕ วาระ.
๓. นอธิปติปัจจัย
[๑๖๕๘] ๑. มิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมเป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
มิจฉัตตนิยตธรรม.
[๑๖๕๙] ๒. สัมมัตตนิยตธรรม อาศัยสัมมัตตนิยตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
สัมมัตตนิยตธรรม.
[๑๖๖๐] ๓. อนิยตธรรม อาศัยอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิยตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ