คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๘. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
๙. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณ-
ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๒๔] ๑๐. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูต-
รูปทั้งหลาย.
[๑๓๒๕] ๑๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๑๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และ
หทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-
ธรรม และมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และ
หทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๓๒๖] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-
วัตถุ.
[๑๓๒๗] ๓. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๒๘] ๔. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๒๙] ๕. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมและ
หทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๓๓๐] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.

[๑๓๓๑] ๒. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น
เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๔. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม
ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๓๒] ๕. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๖. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
๗. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปป-
มาณธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณ-
ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ

[๑๓๓๓] ๘. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูต-
รูปทั้งหลาย.
[๑๓๓๔] ๙. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
๔. อนันตรปัจจัย ฯลฯ ๖. สหชาตปัจจัย
[๑๓๓๕] ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อนันตรปัจจัย, เพราะสมนันตรปัจจัย, เพราะสหชาตปัจจัย พึงกระทำ
มหาภูตรูปแม้ทั้งหมด.
๗. อัญญมัญญปัจจัย ฯลฯ ๑๑. อาเสวนปัจจัย
เพราะ อัญญมัญญปัจจัย, เพราะ นิสสยปัจจัย, เพราะ อุป-
นิสสยปัจจัย, เพราะ ปุเรชาตปัจจัย พึงกระทำ ๓ วาระ.
เพราะ อาเสวนปัจจัย พึงกระทำ ๓ วาระ.

๑๒. กัมมปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
เพราะ กัมมปัจจัย, เพราะ วิปากปัจจัย พึงกระทำ ๑๓ วาระ.
เพราะ อาหารปัจจัย, เพราะ อินทริยปัจจัย, เพราะ ฌานปัจจัย
เพราะ มัคคปัจจัย, เพราะ สัมปยุตตปัจจัย, เพราะ วิปปยุตตปัจจัย,
เพราะ อัตถิปัจจัย, เพราะ นัตถิปัจจัย, เพราะ วิคตปัจจัย, เพราะ
อวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๓๓๖] ในเหตุปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัยมี ๕ วาระ
ในอธิปติปัจจัยมี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัยมี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี
๕ วาระ ในสหชาตปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัยมี ๗ วาระ ใน
นิสสยปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัยมี ๕ วาระ ในปุเรชาตปัจจัยมี ๓
วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๓ วาระ ในกัมมปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในวิปากปัจจัย
มี ๑๓ วาระ ในอาหารปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอินทริยปัจจัยมี ๑๓ วาระ ใน
ฌานปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในมัคคปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัยมี ๕ วาระ
ในวิปปยุตตปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอัตถิปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในนัตถิปัจจัยมี ๕
วาระ ในวิคตปัจจัยมี ๕ วาระ ในอวิคตปัจจัยมี ๑๓ วาระ.
อนุโลมนัย จบ

ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๓๓๗] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นเหตุปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม
ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย
อาศัยหทยวัตถุ ฯลฯ
อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
พาหิรรูป ... อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์
ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๓๓๘] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม,
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย.

มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ พาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป. .. อุตุสมุฏฐาน-
รูป ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
[๑๓๓๙] ๒. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
[๑๓๔๐] ๓. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
[๑๓๔๑] ๔. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
[๑๓๔๒] ๕. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย.
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๓๔๓] ๑. ปริตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ.
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัย
หทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-
วัตถุ.
๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.

คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-
วัตถุ, กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๔๔] ๔. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคต-
ธรรม ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๕. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอธิปติปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคตธรรม ซึ่ง
เป็นวิบาก.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๖. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม
ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๔๕] ๗. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอัปปมาณธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
อัปปมาณธรรม.