คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๒๐๘] ๗. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม และเนวเสก-
ขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอเสกขธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. อธิปติปัจจัย ฯลฯ ๑๑. อาเสวนปัจจัย
[๑๒๐๙] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อธิปติปัจจัย, เพราะ อนันตรปัจจัย, เพราะ สมนันตรปัจจัย, เพราะ
สหชาตปัจจัย, เพราะ อัญญมัญญปัจจัย, เพราะ นิสสยปัจจัย, เพราะ
อุปนิสสยปัจจัย, เพราะ ปุเรชาตปัจจัย, เพราะ อาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ฯลฯ
[๑๒๑๐] ๒. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๓. เสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม
ขึ้นเกิด ฯลฯ
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม ฯลฯ

[๑๒๑๑] ๔. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรมและเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๒. กัมมปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
[๑๒๑๒] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
กัมมปัจจัย, เพราะวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ
เพราะ อาหารปัจจัย, เพราะ อินทริยปัจจัย, เพราะ ฌานปัจจัย,
เพราะ มัคคปัจจัย, เพราะ สัมปยุตตปัจจัย, เพราะ วิปปยุตตปัจจัย,
เพราะ อัตถิปัจจัย, เพราะ นิตถิปัจจัย, เพราะ วิคตปัจจัย, เพราะ
อวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๒๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ในสมนันตร-
ปัจจัย มี ๗ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี
๗ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ ใน
ปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๔ วาระ ในกัมมปัจจัย มี

๑๗ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๑๗ วาระ ใน
อินทริยปัจจัย ในฌานปัจจัย ในมัคคปัจจัย แต่ละปัจจัยมี ๑๗ วาระ ในสัม-
ปยุตตปัจจัย มี ๗ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๑๗
วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๗ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ ในอวิคตปัจจัย
มี ๑๗ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมนัย จบ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๒๑๔] ๑. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวเสก-
ขานาเสกขธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย
อาศัยหทยวัตถุ.
ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตะ ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ.

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ อาศัย
หทยวัตถุ
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์
ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทยวัตถุ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
๑. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะนอารัมมณปัจจัย ฯลฯ
๓. นอธิปติปัจจัย
[๑๒๑๕] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม ฯลฯ เพราะน-
อธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกข-
ธรรม.
๒. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม ฯลฯ เพราะ
นอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกข-
ธรรม.
๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะนอธิปติปัจจัย พึงใส่ให้เต็ม

คือ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
จักขายตนะ ฯลฯ
๔. เสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะนอธิปติปัจจัย
๕. อเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
[๑๒๐๖] ๖. เสกขธรรมอาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขานา-
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกข-
ธรรมและหทยวัตถุ.
๗. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม และเนวเสก-
ขานาเสกขธรรม ฯลฯ เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกข-
ธรรมและหทยวัตถุ.
๔. นอนันตรปัจจัย ฯลฯ ๑๐. นอาเสวนปัจจัย
[๑๒๑๗] เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญ-

ปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย เพราะ
นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๗ วาระ.
เพราะนอาเสวนปัจจัย ฯลฯ
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๒๑๘] ๑. เสกขธรรมอาศัยเสกขธรรม ฯลฯ เพราะนกัมม-
ปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม.
๒. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
เนวเสกขานาเสกขธรรม.
พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
เจตนาที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๓. เสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๔. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขา-
นาเสกขธรรม ฯลฯ เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม
และหทยวัตถุ.

๑๒. นวิปากปัจจัย
[๑๒๑๙] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม ฯลฯ เพราะนวิ-
ปากปัจจัย ในเสกขมูลกะ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๓)
๔. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะนวิปากปัจจัย ในเนวเสกขานาเสกขมูลกะ มี
๓ วาระ (วาระที่ ๔-๖)
๗. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขา-
นาเสกขธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย ในปัจจัยสงเคราะห์ แห่ง
เสกขธรรมทั้งหลาย มี ๓ วาระ (รวมนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ)
๑๓. นอาหารปัจจัย ฯลฯ ๒๐. โนวิคตปัจจัย
[๑๒๒๐] เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกข-
ธรรม ฯลฯ เพราะนอาหารปัจจัย, เพราะนอินทริยปัจจัย, เพราะ
นฌานปัจจัย, เพราะนมัคคปัจจัย, เพราะนสัมปยุตตปัจจัย, เพราะ
นวิปปยุตตปัจจัย, เพราะโนนัตถิปัจจัย, เพราะโนวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๒๒๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตรปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ

ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในนอาเสวน-
ปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย
มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิตตปัจจัย
มี ๕ วาระ
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๒๒๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ. . .
ในนอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอนันตรปัจจัย ในนสมนันตรปัจจัย ในน-
อัญญมัญญปัจจัย ในนอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัยมี ๕ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย
มี ๗ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๗ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๗ วาระ
ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ใน
โนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมปัจจนียนัย จบ

ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๒๒๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...ใน
อนันตรปัจจัย ในสมนันตรปัจจัย ในสหชาตปัจจัย ในอัญญมัญญปัจจัย แต่ละ
ปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลม จบ
ปัจจยวาระ จบ
นิสสวาระ เหมือนกับปัจจยวาระ.

สังสัฏฐวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๒๒๔] ๑. เสกขธรรม เจือกับเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
เหตุปัจจัย
๒. อเสกขธรรม เจือกับอเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอเสกขธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม เจือกับเนวเสกขานา
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ ขันธ์
๒ ฯลฯ.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. อารัมมณปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
[๑๒๒๕] เสกขธรรม เจือกับเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย เกิดขึ้น เพราะปุเรชาต-
ปัจจัย (ทุกปัจจัยมี ๓ วาระ)
เพราะอาเสวนปัจจัย พึงกระทำเป็น ๒ วาระ ฯลฯ
เพราะอวิคตปัจจัย.