[๑๑๘๙] ๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเนวเสกขานาเสกข-
ธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย.
มหาภูตรูป ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
[๑๑๙๐] ๔. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกธรรม และ
เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นเสกขธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
[๑๑๙๑] ๕. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยอเสกธรรม และ
เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอเสกขธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
๓. นอธิปติปัจจัย
[๑๑๙๒] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม ฯลฯ เพราะน-
อธิปติปัจจัย

คือ อธิปติธรรมที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม.
๒. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม ฯลฯ เพราะน
อธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกข-
ธรรม.
๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย พึงใส่ให้เต็ม.
ปฏิสนธิก็ดี มหาภูตรูปทั้งหลายก็ดี พึงกระทำทั้งหมด.
๔. นอนันตรปัจจัย ฯลฯ ๙. นปัจฉาชาตปัจจัย
เพราะนอันนตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะน
อัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย (ทั้ง ๔ ปัจจัย มี ๕ วาระ)
เพราะนปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ เหมือนกับกุศลติกะ.
เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย ฯลฯ (มี ๙ วาระ)
๑๐. นอาเสวนปัจจัย
[๑๑๙๓] ๑. เสกขธรรมอาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะน-
อาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ซึ่งเป็นวิปาก ฯลฯ ขันธ์
๒ ฯลฯ
๒. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิด
ขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม.
๓. เสกขธรรม และเนวเสขานาเสกขธรรม อาศัย
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรมซึ่ง
เป็นวิบาก ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
๔. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม เกิดขึ้น มี ๓
วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ พึงใส่ให้เต็ม.
๘. ฯลฯ อาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกข-
ธรรม เกิดขึ้น ปัจจัยสงเคราะห์พึงใส่ให้เต็มแม้ทั้ง ๒ วาระ รวมเป็น ๙ วาระ.
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๑๙๔] ๑. ฯลฯ เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม.
๒. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นเนวเสกขนาเสกขธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
เนวเสกขานาเสกขธรรม.
พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ มหาภูตรูป
๑ ฯลฯ

๑๒. นวิปากปัจจัย
[๑๑๙๕] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะน-
วิปากปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม.
๒. เนวาเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิด
ขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม.
๓. เสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัย
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ฯลฯ
[๑๑๙๖] ๔. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย พึงใส่ให้เต็ม ปฏิสนธิไม่มี.
[๑๑๙๗] ๕. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และ
เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นเสกขธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.

๑๓. นอาหารปัจจัย ฯลฯ ๑๖. นมัคคปัจจัย
[๑๑๙๘] เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกข-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย เพราะนอินทริยปัจจัย เพราะ
นฌานปัจจัย เพราะนมัคคปัจจัย (ทุกปัจจัย มี ๑ วาระ)
๑๗. นสัมปยุตตปัจจัย
๑. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิด
ขึ้น เพราะนสัมปยุตตปัจจัย (มี ๕ วาระ)
๑๘. นวิปปยุตตปัจจัย
[๑๑๙๙] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะน-
วิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม ฯลฯ.
๒. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอเสกขธรรม ฯลฯ.
๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรมฯลฯ.
พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ.

๑๙. โนนัตถิปัจจัย ๒๐. โนวิคตปัจจัย
เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๒๐๐] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย ในนสมนันตรปัจจัย ในน-
อัญญมัญญปัจจัย ในนอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัย มี ๕ วาระ ในนปุเรชาต
ปัจจัย มี ๗ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑
วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคค-
ปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๑
๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำวนววาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๒๐๑] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ...
ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอนันตรปัจจัย ในนสมนันตรปัจจัย ในน-
อัญญมัญญปัจจัย ในนอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัย มี๕วาระ ในนปุเรชาติปัจจัย

มี ๗ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ
ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้
อนุโลมปัจจนียนัย จบ
ปัจจนียานุโลม
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๒๐๒] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ใน
อนันตรปัจจัย ในสมนันตรปัจจัย ในสหชาตปัจจัย ในอัญญมัญญปัจจัย ใน
นิสสยปัจจัย ในอุปนิสสยปัจจัย ในปุเรชาตปัจจัย ในอาเสวนปัจจัย ในกัมม-
ปัจจัย ในวิปากปัจจัย ในอาหารปัจจัย ในอินทริยปัจจัย ในฌานปัจจัย ใน
มัคคปัจจัย ในสัมปยุตตปัจจัย ในวิปปยุตตปัจจัย ในอัตถิปัจจัย ในนัตถิ
ปัจจัย ในวิคตปัจจัย ในอวิคตปัจจัย แต่ละปัจจัยมี ๑ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลมนัย จบ
ปฏิจจาวาระ จบ
สหชาตวาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.

ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๒๐๓] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๔. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระเหมือนกับปฏิจจวาระ.
[๑๒๐๔] ๗. เนวเสกขานาเสกธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย พึงใส่ให้เต็ม.
จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๘. เสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม เกิด
ขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๙. อเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม เกิด
ขึ้น เพราะปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๑๐. เสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัย
เนวเสกขานาเสกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ, จิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๑๑. อเสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกธรรม อาศัย
เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ, จิตตสมุฏฐาน-
รูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๒๐๕] ๑๒. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขานา-
เสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ทำเป็นเสกธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และ
เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นเสกขธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
๑๔. เสกขธรรม และเนวเสกนาเสกขธรรม อาศัย
เสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเสกขธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นเสกขธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.

๑๕. ฯลฯ อาศัยอเสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกข-
ธรรม มี ๓ วาระ เหมือนกับเสกขธรรม (วาระที่ ๑๕-๑๖-๑๗).
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๒๐๖] ๑. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
๒. อเสกขธรรม อาศัยอเสกขธรรม มี ๑ วาระ.
๓. เนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานา-
เสกขธรรม มี ๑ วาระ.
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ.
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๔. เสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๕. อเสกขธรรม อาศัยเนวเสกขานาเสกขธรรม ฯลฯ
เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
[๑๒๐๗] ๖. เสกขธรรม อาศัยเสกขธรรม และเนวเสกขานา-
เสกขธรรม ฯลฯ เพราะอารัมมณปัจจัย