พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 196 (เล่ม 84)

ปวัตติวาระ
ปัจจุปันน ปุคคลวาระ อนุโลม
จักขุนทริยมูล
จักขุนทริยมูละ โสตินทริยมูลี:-
[๔๘๘] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด. โสตินทรีย์ ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่โสตะเกิดไม่ได้กำลังเกิดอยู่๑ จักขุนทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่โสตินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ และมีโสตะเกิดได้กำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์
กำลังเกิด และโสตินทรีย์ ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าโสตินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้นใช่ไหม ?
๑. เป็น "อนาทรกิริยาพากยางค์" แปลว่า-เมื่อบุคคลผู้มีจักขุสามารถจะเกิดได้
แต่โสตะไม่สามารถจะเกิดได้นั้น กำลังเกิดอยู่. จักขุนทรีย์กำลังเกิด แต่โส-
ตินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิด. คือจักขุเกิด แต่โสตะเกิดอยู่, ทุกข้อพึงทราบโดย
อนุวัตรตามนัยนี้แล.

196
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 197 (เล่ม 84)

บุคคลที่มีโสตะเกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้กำลังเกิดอยู่, โสติน-
ทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น, บุคคลที่มีโสตะเกิดได้และมีจักขุเกิดได้ กำลังเกิดอยู่, โสติน-
ทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น
จบ จักขุนทริยมูละ โสตินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ ฆานินทริยมูลี:-
[๔๘๙] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด ฆานินทรีย์ ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่ฆานะเกิดไม่ได้กำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่ฆานินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ และฆานะเกิดได้ กำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์
กำลังเกิด และฆานินทรีย์ก็กำลังเกิด ก็บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าฆานินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด. จักขุนทรีย์กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่ฆานะเกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่

197
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 198 (เล่ม 84)

ฆานินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้น. บุคคลที่มีฆานะเกิดได้ และมีจักขุเกิดได้ กำลังเกิด
อยู่ ฆานินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ ฆานินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ อิตถินทริยมูลี:-
[๔๙๐] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อิตถินทรีย์ ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่อิตถีภาวะเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่
จักขุนทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อิตถินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้น บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ และมีอิตถีภาวะเกิดได้ กำลัง
เกิดอยู่ จักขุนทรีย์กำลังเกิด และอิตถินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น.
ก็หรือว่าอิตถินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีอิตถีภาวะเกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่
อิตถินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่

198
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 199 (เล่ม 84)

บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีอิตถีภาวะเกิดได้ และมีจักขุเกิดได้ กำลังเกิด
อยู่ อิตถินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ อิตถินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ ปุริสินทริยมูลี:-
[๔๙๑] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, ปุริสินทรีย์ ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่ปุริสภาวะเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่
จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่ปุริสินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้และมีปุริสภาวะเกิดได้ กำลัง
เกิดอยู่ จักขุนทรีย์กำลังเกิด และปุริสินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น.
ก็หรือว่า ปุริสินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด จักขุนทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีปุริสภาวะเกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่ ปุริ-
สินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่

199
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 200 (เล่ม 84)

บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีปุริสภาวะเกิดได้ และมีจักขุเกิดได้กำลังเกิดอยู่
ปุริสินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ ปุริสินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ ชีวิตินทริยมูลี:-
[๔๙๒] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, ชีวิตินทรีย์ ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า ชีวิตินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม?
บุคคลที่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่ ชีวิตินทรีย์กำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคล
ที่มีจักขุเกิดได้ กำลังเกิดอยู่ ชีวิตินทรีย์กำลังเกิด จักขุนทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ ชีวิตินทริยมูลี

200
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 201 (เล่ม 84)

จักขุนทริยมูละ โสมนัสสินทริยมูลี:-
[๔๙๓] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด โสมนัสสินทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่เว้นโสตะ กำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่โสมนัสสินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น. บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ มีโสมนัสสะเกิดได้ กำลังเกิดอยู่
จักขุนทรีย์กำลังเกิด โสมนัสสินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่า โสมนัสสินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์
ก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ จักขุนทริยมูละ โสมนัสสินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ อุเปกขินทริยมูลี:-
[๔๙๔] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด อุเปกขินทรีย์
ก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

201
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 202 (เล่ม 84)

บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่เว้นอุเปกขา กำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อุเปกขินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ มีอุเปกขาเกิดได้ กำลังเกิดอยู่ จักขุน-
ทรีย์กำลังเกิด และอุเปกขินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่า อุเปกขินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด. จักขุนทรีย์
ก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีอุเปกขาเกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่ อุเปก-
ขินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีอุเปกขาเกิดได้ และมีจักขุเกิดได้ กำลังเกิด
อยู่ อุเปกขินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ อุเปกขินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ สัทธินทริยมูลี:-
[๔๙๕] จักขุนทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, สัทธินทรีย์ก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

202
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 203 (เล่ม 84)

บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่เป็นอเหตุกบุคคล กำลังเกิดอยู่ จักขุน-
ทรีย์กำลังเกิด แต่สัทธินทรีย์ ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคล
ที่มีจักขุเกิดได้ และเป็นอเหตุกบุคคลกำลังเกิดอยู่ จักขุนทรีย์กำลังเกิด
แก่สัทธินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
หรือว่า สัทธินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่ก็บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่เป็นสเหตุกะ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่ สัทธิน-
ทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น, บุคคลที่เป็นสเหตุกะ และมีจักขุเกิดได้ กำลังเกิดอยู่
สัทธินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ สัทธินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ ปัญญินทริยมูลี:-
[๔๙๖] จักขุนทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลใด, ปัญญินทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ แต่เป็นญาณวิปปยุตกำลังเกิดอยู่ จักขุน-
ทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่ปัญญินทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่

203
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 204 (เล่ม 84)

บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้และเป็นญาณสัมปยุตกำลังเกิดอยู่
จักขุนทรีย์กำลังเกิด และปัญญินทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าปัญญินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ก็กำลังเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่เป็นญาณสัมปยุต ที่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่
ปัญญินทรีย์ กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่เป็นญาณสัมปยุต ที่มีจักขุเกิดได้ กำลัง
เกิดอยู่ ปัญญินทรีย์กำลังเกิด และจักขุนทรีย์ก็กำลังเกิด ก็บุคคลเหล่า
นั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ มนินทริยมูลี
จักขุนทริยมูละ มนินทริยมูลี:-
[๔๙๗] จักขุนทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลใด, มนินทรีย์ก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่ามนินทรีย์กำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุนทรีย์ก็กำลังเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

204
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๖ ภาค ๒ - หน้าที่ 205 (เล่ม 84)

บุคคลที่มีจิต๑เกิดได้ แต่จักขุเกิดไม่ได้ กำลังเกิดอยู่ มนินทรีย์
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุนทรีย์ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น. บุคคลที่มีจักขุเกิดได้ กำลังเกิดอยู่ มนินทรีย์กำลังเกิด และ
จักขุนทรีย์ก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุนทริยมูละ มนินทริยมูลี
จักขุนทริยมูล๒ จบ
๑. จิต-มโน.
๒. จักขุนทริยมูลมี ๑๐ มูลี ตามพระบาลี.

205