อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-
มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นถึง อกุศลธรรม
ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,
ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใด
จักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศล-
ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
[๑๗๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรม
ก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-
ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้
เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น
แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิม-
จิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็
ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.
[๑๗๑] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-
ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-
ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้นแต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจ-
ฉิมจิต อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็
ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
โอกาสวาระ ปัจจนิก :-
[๑๗๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯลฯ
ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-
[๑๗๓] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล
ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-
ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ใน
ภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใด
จักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรม
ก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-
ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-
มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรม
ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์
ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังค-
ขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรม
ก็ไม่ใช่จักเกิด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
[๑๗๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-
ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-
ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศล
กรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจัก
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศล
ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น
ในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล
ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
[๑๗๕] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-
ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-
ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี
อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากต-
ธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต
อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-
ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.

อตีตานาคตวาระ
ปุคคลวาระ อนุโลม :-
[๑๗๖] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี
บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๑ ก็ดี กุศลธรรมเคยเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคล
นอกนี้ กุศลธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
[๑๗๗] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จัก
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิด แต่อัพยากต-
ธรรมไม่ใช่จักเกิด, บุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรม
ก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
๑. อรหัตมรรคจักเกิดต่อจากโวทานจิตในอรหัตมรรควิถี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิด
แก่บุคคลนั้น, ใช่ไหม ?
ใช่.
[๑๗๘] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จัก
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคล
นอกจากนี้ อกุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคย
เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
โอกาสวาระ อนุโลม :-
[๑๗๙] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, ฯลฯ
ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-
[๑๘๐] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรม
ก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี
บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้นในภูมินั้น บุคคลนอกนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี
เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็จักเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรทก็
เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ
อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคย
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ใน
จตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็จักเกิด
กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
[๑๘๑] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-
ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น
ในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี

ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จัก
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรม
เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี
บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นใน
ภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิด
อยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
[๑๘๒] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-
ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น
ในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี
ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จัก
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรม
ก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี
บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคล
เหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมิ
นั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่
ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็จักเกิด อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-
[๑๘๓] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็
ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่มี.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่
เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เคยเกิด.
[๑๘๔] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็
ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่มี.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็
ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.
[๑๘๕] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรม
ก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่มี.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรม
ก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม.
เคยเกิด.
โอกาสวาระ ปัจจนิก :-
[๑๘๖] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ
ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-
[๑๘๗] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-
ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ
กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, แต่อกุศลธรรมจัก
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ กุศลธรรม
ก็ไม่ใช่เคยเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.