ก็หรือว่าจิตปราศจากโมหะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิต
ปราศจากโมหะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตหดหู่ของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตหดหู่ของบุคคล
นั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตหดหู่ของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด จิตหดหู่ของ
บุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตฟุ้งซ่านของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตฟุ้งซ่านของ
บุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตฟุ้งซ่านของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตฟุ้งซ่าน
ของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตเป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตเป็น
มหัคคตะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตเป็นมหัคคตะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตเป็น
มหัคคตะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่
เป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิต
ไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

สอุตตรจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, สอุตตรจิตของ
บุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าสอุตตรจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, สอุตตรจิต
ของบุคคลนั้นก็กำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
อนุตตรจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อนุตตรจิตของ
บุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าอนุตตรจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อนุตตรจิต
ของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่หลุด
พ้นของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่า จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด จิตไม่
หลุดพ้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
กุศลจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, กุศลจิตของบุคคล
นั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่า กุศลจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, กุศลจิตของ
บุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
อกุศลจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อกุศลจิตของ
บุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า อกุศลจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อกุศลจิต
ของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
อัพยากตจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อัพยากตจิต
ของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่า อัพยากตจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อัพยากต-
จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ,
สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่า สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จัก
เกิด, สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ
ใช่ไหม ?
( ตั้งแต่นี้จนถึง สรณจิตและอรณจิตในทุกมาติกาก็พึงยกขึ้น
แสดงตามอุบายนี้ )
อรณจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อรณจิตของบุคคล
นั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่า อรณจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อรณจิตของ
บุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
มิสสกวารุทเทส จบ
อุทเทสวาระ จบ

นิทเทสวาระ
ปุคคลวาระนิทเทส
อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-
[๔๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคล
นั้นจักดับ จักไม่เกิด ใช่ไหม ?
ในอุปปาทักขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่
กำลังดับ จักดับไม่ใช่จักเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกจาก
นี้ จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ จักดับด้วยเกิดด้วย
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จักไม่เกิด จิตของบุคคลนั้นกำลัง
เกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
ใช่.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักไม่
ดับจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักไม่ดับจักเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิดกำลังดับ ใช่ไหม ?
ไม่มี.

อุปปาทุปปันนวาระ :-
[๔๕] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้ว
ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว นี้จิตของ
บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่า
นั้นเกิดแล้วด้วยกำลังเกิดด้วย.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้ว
ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่
จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย
ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.

นิโรธุปปันนวาระ :-
[๔๖] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?
ในอุปปาทักขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่
จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคล
เหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้ว
ใช่ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่
จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดี
บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ
ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใด ไม่ใช่จักเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้น
ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
ใช่.

อุปปาทวาระ :-
[๔๗] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด
ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดี บุคคลผู้
เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของ
บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคล
เหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิด
ใช่ไหม ?
เคยเกิด.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลัง
เกิด ใช่ไหม ?
ไม่มี.
จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด

แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักไม่เกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคล
นอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดด้วย จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้
เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด แต่จิตของ
บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคล
เหล่านั้นจักเกิดด้วย กำลังเกิดด้วย.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด
ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิด
อยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิต
ของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่า
นั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิด ใช่ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น ไม่ใช่
จักเกิดแต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต
จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่
จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยเกิด
ด้วย จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่
ไหม ?
ใช่.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด
ใช่ไหม ?
ไม่มี.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
เคยเกิด ใช่ไหม ?
เคยเกิด.
นิโรธวาระ :-
[๔๘] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับ
ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของ
บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่า
นั้นเคยดับด้วย กำลังดับด้วย.
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ
ใช่ไหม ?
เคยดับ.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลัง
ดับ ใช่ไหม ?
ไม่มี.
จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับ แต่
จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคล
นอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับด้วย จักดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่
ไหม ?
ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ แต่จิตของ