คำว่า สตฺเตว แห่งบุคคลผู้จุติจากอรูปธาตุแล้วเข้าถึงกามธาตุนี้ ก็นัย
นี้แหละ.
ถามว่า เพราะเหตุไร คำว่า ความเกิดขึ้นในรูปธาตุย่อมไม่มี
ดังนี้.
ตอบว่า เพราะความไม่มีรูปาวจรฌานอันเป็นธรรมให้สำเร็จใน
การเกิดนั้นไม่มี.
จริงอยู่ บุคคลนั้นเข้าถึงธาตุนั้น เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดย
ประการทั้งปวง เพราะฉะนั้น รูปาวจรฌานของท่านจึงไม่มีอยู่ในที่นั้น
เพราะความไม่มีรูปาวจรฌานนั้น บัณฑิตพึงทราบว่า การเกิดขึ้นนั้น
รูปธาตุจึงไม่มี ดังนี้.
ในข้อว่า อรูปธาตุยา จตสฺส น กามธาตุํ นี้ ทรงประสงค์
เอาในอรูปธาตุเท่านั้น. พึงทราบเนื้อความในวิสัชนาทั้งปวง โดยนัยนี้
ดังนี้แล.
ธาตุวารกถา จบ
อรรถกถาอนุสยยมก จบ

จิตตยมกที่ ๘
ปุคคลวารุทเทส
อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-
[๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคล
นั้นจักดับ ไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้น
กำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใด ไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้น
จักไม่ดับ จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด, จิตของบุคคลนั้น
กำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?
อุปปาทุปปันนวาระ :-
[๒] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้ว
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้น
ไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
นิโรธุปปันนวาระ :-
[๓] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้น
แล้ว ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้น
ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
อุปปาทวาระ :-
[๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด
ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
เคยเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธวาระ :-
[๕] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของนั้นไม่ใช่กำลังดับ
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดเคยดับ จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลัง
ดับ ใช่ไหม ?
อุปปาทนิโรธวาระ :-
[๖] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยดับ ใช่-
ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำ-
ลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ
ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคย
เกิด ใช่ไหม ?
อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-
[๗] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลัง
ดับ ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลัง
เกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลัง
เกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-
[๘] จิตของบุคคลใดกำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้น
แล้ว ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลัง
เกิดอยู่ ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิด
ขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่
ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-
[๙] จิตของบุคคลใดกำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้น
แล้ว ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ
อยู่ ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิด
ขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใด, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่
ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปาทวาระ :-
[๑๐] จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว
ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด
ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่
เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

อตีตานาคตวาระ :-
[๑๑] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้น
แล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้น
แล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิต
ของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้น
แล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-
[๑๒] จิตที่เกิดขึ้นแล้ว, กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
จิตที่กำลังเกิดอยู่, เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตที่ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
จิตที่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-
[๑๓] จิตที่ดับแล้ว, กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?