พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 561 (เล่ม 83)

กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย - วิจิกิจฉา-
นุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี :-
บุคคลใด ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย
ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่ใด บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้
อวิชชานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ไม่กำหนดรู้ใน
ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคนั้น ย่อมไม่
กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิ-
กิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลนั้นผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัต-
มรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่น
แหละ ไม่กำหนดรู้ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้
กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย
และไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้น
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อม
ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฎิฆานุสัย ทิฏฐานุสัย ทิฏฐานุสัย และ
วิจิกิจฉานุสัย และไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย ในที่ทั้งปวง.
ก็หรือว่า บุคคลใด ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่ใด, บุคคลนั้น
ย่อมไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และ

561
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 562 (เล่ม 83)

วิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่ ๘ ไม่กำหนดรู้ที่เวทนา ๓ ในกามธาตุ ที่รูปธาตุ
อรูปธาตุ บุคคลที่ ๘ นั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย กามราคา-
นุสัย ปฏิฆานุสัย และมานานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลที่ ๘ นั้น จะ
ไม่ใช่ไม่กำหนดรู้ทิฏฐานุสัย และวิกิฉานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้น
นั่นแหละ ไม่กำหนดรู้ในอปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้
อวิชชานุสัย ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐา-
นุสัย แต่วิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น, บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
อนาคามิมรรคนั้น ไม่กำหนดรู้ที่ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อม
เพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย กามราคานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความ
พร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย
จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่กำหนดรู้ในเวทนา ๒ ในกามธาตุ
บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐา-
นุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลนั้นนั่นแหละ จะไม่ใช่ไม่
กำหนดรู้กามราคานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่กำหนดรู้ที่
รูปธาตุ อรูปธาตุ ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้
อวิชชานุสัย ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย
และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความ
พร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อมไม่กำหนดรู้

562
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 563 (เล่ม 83)

อวิชชานุสัย ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย
ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย ในที่ทั้งปวง.
จบ กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสยมูล จบ
ปัญจกมูลกะ จบ
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูล
ฉักกมูลกะ - กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย-
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี :-
[๑๔๙๕]๑ บุคคลใด ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย จากที่ใด,
บุคคลนั้น ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ไม่กำหนดรู้ใน
ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคนั้น ย่อมไม่
กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย
๑. ข้อนี้ ตัวเลขในฉบับบาลีข้ามเป็น ๑๔๙๕ ที่ถูกเป็น ๑๔๘๕ และข้อต่อ ๆ ไป
ก็คลาดเคลื่อนไปตาม ๆ กัน แต่จะแก้ในชั้นนี้ไม่ได้ จะทำให้ยุ่งยากแก่การ
ตรวจสอบฉบับภาษาบาลีกับภาษาไทย ฉะนั้น จึงต้องคงไว้ตามฉบับภาษาบาลี

563
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 564 (เล่ม 83)

และภวราคานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัต-
มรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่น
แหละ ไม่กำหนดรู้ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้
กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และ
ภวราคานุสัย และไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลาย
ที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคล
ที่ ๘ ย่อมไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย
วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย และไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย ในที่
ทั้งปวง.
ก็หรือว่า บุคคลใด ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย จากที่ใด, บุคคล
นั้น ย่อมไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย
วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่ ๘ ไม่กำหนดรู้ที่เวทนา ๓ ในกามธาตุ ที่รูปธาตุ
อรูปธาตุ บุคคลที่ ๘ นั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย กามราคา-
นุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย และภวราคานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคล
ที่ ๘ นั้น จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น,
บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่กำหนดรู้ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อม
ไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัยไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย
ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย จากที่นั้น บุคคลผู้มีความ

564
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 565 (เล่ม 83)

พร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรค ไม่กำหนดรู้ในทุกขเวทนา บุคคลผู้มี
ความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย
กามราคานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย
จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น
จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย จากที่นั้น บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่
กำหนดรู้ที่เวทนา ๒ ในกามธาตุ บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชา
นุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย
จากที่นั้น แต่บุคคลนั้น จะไม่ใช่ไม่กำหนดรู้กามราคานุสัย จากที่นั้น,
บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่กำหนดรู้ที่รูปธาตุ อรูปธาตุ ที่อปริยาปันน-
ธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย ไม่กำหนดรู้กามราคา-
นุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย
จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
มรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อมไม่กำหนดรู้อวิชชานุสัย ไม่
กำหนดรู้กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉา-
นุสัย และภวราคานุสัย ในที่ทั้งปวง.
จบ กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย -มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูล จบ
ฉักกมูลกะ จบ
อุปปัตติฏฐานปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก จบ
ปริญญาวาระ จบ

565
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 566 (เล่ม 83)

ปหีนวาระ
อุปปัตติฏฐานปุคคลวาระ อนุโลม
กามราคานุสยมูล
เอกมูลกะ - กามราคานุสยมูละ ปฏิฆานุสยมูลี :-
[๑๔๙๖] กามราคานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ปฏิฆานุสัย
เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า ปฏิฆานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, กามราคานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ ปฏิฆานุสยมูลี
กามราคานุสยมูละ มานานุสยมูลี :-
กามราคานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, มานานุสัย เป็นอันบุคคล
นั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?

566
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 567 (เล่ม 83)

กามราคานุสัย พระอนาคามีละได้แล้ว แต่มานานุสัย พระ-
อนาคามีนั้นยังละไม่ได้, กามราคานุสัย พระอรหันต์ละได้แล้ว และ
มานานุสัย พระอรหันต์ก็ละได้แล้ว.
ก็หรือว่า มานานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, กามราคานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ มานานุสยมูลี
กามราคานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี :-
กามราคานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว ทิฏฐานุสัย ฯลฯ วิจิ-
กิจฉานุสัย เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว กามราคานุสัย
เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
วิจิกิจฉานุสัย บุคคล ๒ จำพวกละได้แล้ว แต่กามราคานุสัย
บุคคล ๒ จำพวกเหล่านั้น ยังละไม่ได้, วิจิกิจฉานุสัย บุคคล ๒ จำพวก
ละได้แล้ว และกามราคานุสัย บุคคล ๒ จำพวกก็ละได้แล้ว.
จบ กามราคานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี

567
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 568 (เล่ม 83)

กามราคานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี :-
กามราคานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว ภวราคานุสัย ฯลฯ
อวิชชานุสัย เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
กามราคานุสัย พระอนาคามีละได้แล้ว แต่อวิชชานุสัย พระ-
อนาคามีนั้นยังละไม่ได้ กามราคานุสัย พระอรหันต์ละได้แล้ว และ
อวิชชานุสัย พระอรหันต์ก็ละได้แล้ว.
ก็หรือว่า อวิชชานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, กามราคานุสัย
เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี
กามราคานุสยมูล จบ
ปฏิฆานุสยมูล
ปฏิฆานุสยมูละ มานานุสยมูลี :-
[๑๔๙๗] ปฏิฆานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว มานานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ปฏิฆานุสัย พระอนาคามีละได้แล้ว แต่มานานุสัย พระอนาคามี
นั้นยังละไม่ได้, ปฏิฆานุสัย พระอรหันต์ละได้แล้ว และมานานุสัย

568
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 569 (เล่ม 83)

พระอรหันต์ก็ละได้แล้ว.
ก็หรือว่า มานานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ปฏิฆานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ปฏิฆานุสยมูละ มานานุสยมูลี
ปฏิฆานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี :-
ปฏิฆานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ทิฏฐานุสัย ฯลฯ วิจิกิจฉา-
นุสัย เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ปฏิฆานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
วิจิกิจฉานุสัย อันบุคคล ๒ จำพวกละได้แล้ว แต่ปฏิฆานุสัย
บุคคล ๒ จำพวกเหล่านั้นยังละไม่ได้, วิจิกิจฉานุสัย บุคคล ๒ จำพวก
ละได้แล้ว และปฏิฆานุสัย บุคคล ๒ จำพวกก็ละได้แล้ว.
จบ ปฏิฆานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี

569
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 570 (เล่ม 83)

ปฏิฆานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี :-
ปฏิฆานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชา-
นุสัย เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ปฏิฆานุสัย พระอนาคามีละได้แล้ว แต่อวิชชานุสัย พระ-
อนาคามีนั้นยังละไม่ได้, ปฏิฆานุสัย พระอรหันต์ละได้แล้ว และ
อวิชชานุสัย พระอรหันต์ก็ละได้แล้ว.
ก็หรือว่า อวิชชานุสัย อันบุคคลละได้แล้ว ปฏิฆานุสัย เป็น
อันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ปฏิฆานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี
ปฏิฆานุสยมูล จบ
มานานุสยมูล
มานานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี :-
[๑๔๙๘ ] มานานุสัย อันบุคคลใดละได้แล้ว, ทิฏฐานุสัย ฯลฯ
วิจิกิจฉานุสัย เป็นอันบุคคลนั้นละได้แล้ว ใช่ไหม ?

570