พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 421 (เล่ม 83)

นุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
อนาคามิมรรค ไม่ละภวราคานุสัย ที่ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อม
เพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น ย่อมไม่ละภวราคานุสัย กามราคานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย แต่บุคคลผู้มีความพร้อม
เพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่ละปฏิฆานุสัย จากที่นั้น,
บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละภวราคานุสัย ที่เวทนา ๒ ในกามธาตุ
บุคคลนั้นย่อมไม่ละภวราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย
และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลนั้น จะไม่ใช่ไม่ละกามรา-
คานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละภวราคานุสัย ที่รูปธาตุ
ที่อรูปธาตุ ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่ละภวราคานุสัย
ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉา-
นุสัย จากที่นั้น บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ไม่ละ
ภวราคานุสัย ที่เวทนา ๒ ในกามธาตุ บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
อรหัตมรรคนั้น ย่อมไม่ละภวราคานุสัย กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย
ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียง
ด้วยอรหัตมรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่ละมานานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้น
นั่นแหละ ไม่ละภวราคานุสัยในทุกขเวทนา ที่อปริยาปันนธรรม
บุคคลนั้นย่อมไม่ละภวราคานุสัย ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลาย
ที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และ

421
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 422 (เล่ม 83)

บุคคลที่ ๘ ย่อมไม่ละภวราคานุสัย ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย ในที่ทั้งปวง.
จบ กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสยมูละ ภวราคานุสยมูลี
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี :-
บุคคลใด ไม่ละกามราคานุสัย ปฎิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐา-
นุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่ใด, บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย
จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ไม่ละกามราคานุสัย
ที่ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคนั้น ย่อม
ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉา-
นุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคนั้น
จะไม่ใช่ไม่ละอวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละ
กามราคานุสัย ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่ละกามราคานุสัย
ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย และไม่ละ
อวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความ

422
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 423 (เล่ม 83)

พร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อมไม่ละกามราคา-
นุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย และ
ไม่ละอวิชชานุสัย ในที่ทั้งปวง.
ก็หรือว่า บุคคลใด ไม่ละอวิชชานุสัย จากที่ใด, บุคคลนั้น
ย่อมไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และ
วิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่ ๘ ไม่ละอวิชชานุสัย ที่เวทนา ๓ ในกามธาตุ ที่
รูปธาตุ อรูปธาตุ บุคคลที่ ๘ นั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย กาม-
ราคานุสัย ปฏิฆานุสัย และมานานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลที่ ๘ นั้น
จะไม่ใช่ไม่ละทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น บุคคลนั้น
นั่นแหละ ไม่ละอวิชชานุสัย ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อม
ไม่ละอวิชชานุสัย ไม่ละกามราคานสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐา-
นุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
อนาคามิมรรค ไม่ละอวิชชานุสัย ที่ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อม
เพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย กามราคานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น, แต่บุคคลผู้มี
ความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่ละปฏิฆานุสัย จาก
ที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละอวิชชานุสัย ที่เวทนา ๒ ในกามธาตุ

423
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 424 (เล่ม 83)

บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย
และวิจิกิจฉานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลนั้น จะไม่ใช่ไม่ละกามรา-
คานุสัย จากที่นั้น บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละกามราคานุสัย ที่รูปธาตุ
อรูปธาตุ ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย
ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฎฐานุสัย และวิจิกิจฉา-
นุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียง
ด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ไม่ละ
กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย
ในที่ทั้งปวง.
จบ กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย
วิจิกิจฉานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสยมูล จบ.
ปัญจกมูลกะ จบ.

424
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 425 (เล่ม 83)

กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูล
ฉักกมูลกะ - กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูละ อวิชชานุสย-
มูลี :-
[๑๔๑๙] บุคคลใด ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานา-
นุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย จากที่ใด, บุคคล
นั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค ไม่ละกามราคานุสัย
ที่ทุกขเวทนา บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคนั้น ย่อม
ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย
และภวราคานุสัย จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัต-
มรรคนั้น จะไม่ใช่ไม่ละอวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ
ไม่ละกามราคานุสัย ที่อปริยาปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่ละกาม-
ราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภว-
ราคานุสัย และไม่ละอวิชชานุสัย จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้น
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อม
ไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย
ภวราคานุสัย และไม่ละอวิชชานุสัย ในที่ทั้งปวง.

425
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 426 (เล่ม 83)

ก็หรือว่า บุคคลใด ไม่ละอวิชชานุสัย จากที่ใด, บุคคลนั้น
ย่อมไม่ละกามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจ-
ฉานุสัย และภวราคานุสัย จากที่นั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่ ๘ ไม่ละอวิชชานุสัย ที่เวทนา ๓ ในกามธาตุ ที่
รูปธาตุ อรูปธาตุ บุคคลที่ ๘ นั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย กาม-
ราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย และภวราคานุสัย จากที่นั้น แต่
บุคคลที่ ๘ นั้น จะไม่ใช่ไม่ละทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย จาก
ที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละไม่ละอวิชชานุสัย ที่อปริยาปันนธรรม
บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ไม่ละกามราคานุสัย ปฎิฆานุสัย
มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย เเละภวราคานุสัย จากที่นั้น
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรค ไม่ละที่ทุกขเวทนา
บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย
กามราคานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย
จากที่นั้น แต่บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอนาคามิมรรคนั้น จะไม่
ใช่ไม่ละปฎิฆานุสัย จากที่นั้น, บุคคลนั้นนั่นแหละ ไม่ละอวิชชานุสัย
ที่เวทนา ๒ ในกามธาตุ บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ปฏิฆา-
นุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย จาก
ที่นั้น แต่บุคคลนั้น จะไม่ใช่ไม่ละกามราคานุสัย จากที่นั้น, บุคคล
นั้นนั่นแหละ ไม่ละอวิชชานุสัย ที่รูปธาตุ อรูปธาตุ ที่อปริยา-
ปันนธรรม บุคคลนั้น ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ไม่ละกามราคานุสัย

426
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 427 (เล่ม 83)

ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และภวราคานุสัย
จากที่นั้น, บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วย
มรรค ๒ จำพวก และบุคคลที่ ๘ ย่อมไม่ละอวิชชานุสัย ไม่ละกาม-
ราคานุสัย ปฏิฆานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย และ
ภวราคานุสัย ในที่ทั้งปวง.
จบกามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูละ อวิชชานุสยมูลี
กามราคานุสย - ปฏิฆานุสย - มานานุสย - ทิฏฐานุสย -
วิจิกิจฉานุสย - ภวราคานุสยมูล จบ.
ฉักกมูลกะ จบ.
อุปปัตติฏฐานปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก จบ.
ปชหนวาระ จบ

427
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 428 (เล่ม 83)

ปริญญาวาระ
อุปปัตติฏฐานปุคควาระ อนุโลม
กามราคานุสยมูล
เอกมูลกะ - กามราคานุสยมูละ ปฏิฆานุสยมูลี :-
[๑๔๒๐] บุคคลใด กำหนดรู้กามราคานุสัย บุคคลนั้น ย่อม
กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า บุคคลใด กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย, บุคคลนั้น ย่อมกำหนด
รู้กามราคานุสัย ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ ปฏิฆานุสยมูลี
กามราคานุสยมูละ มานานุสยมูลี :-
บุคคลใด กำหนดรู้กามราคานุสัย, บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้
มานานุสัย ใช่ไหม ?

428
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 429 (เล่ม 83)

ย่อมกำหนดรู้กิเลสอันตั้งอยู่ในที่เดียวกันกับอนุสัยนั้น.
ก็หรือว่า บุคคลใด กำหนดรู้มานานุสัย, บุคคลนั้น ย่อมกำหนด
รู้กามราคานุสัย ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ มานานุสยมูลี
กามราคานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี :-
บุคคลใด กำหนดรู้กามราคานุสัย บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้
ทิฏฐานุสัย ฯลฯ วิจิกิจฉานุสัย ใช่ไหม ?
ไม่ใช่ ?
ก็หรือว่า บุคคลใด กำหนดรู้วิจิกิจฉานุสัย, บุคคลนั้น ย่อม
กำหนดรู้กามราคานุสัย ใช่ไหม ?
ย่อมกำหนดรู้กิเลสอันตั้งอยู่ในที่เดียวกันกับอนุสัยนั้น.
จบ กามราคานุสยมูละ ทิฏฐานุสยาทิมูลี
กามราคานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี :-
บุคคลใด กำหนดรู้กามราคานุสัย, บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้
ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชานุสัย ใช่ไหม ?
ย่อมกำหนดรู้กิเลสอันตั้งอยู่ในที่เดียวกันกับอนุสัยนั้น.

429
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 430 (เล่ม 83)

ก็หรือว่า บุคคลใด กำหนดรู้อวิชชานุสัย, บุคคลนั้น ย่อม
กำหนดรู้กามราคานุสัย ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จบ กามราคานุสยมูละ ภวราคานุสยาทิมูลี
กามราคานุสยมูล จบ
ปฏิฆานุสยมูล
ปฏิฆานุสยมูละ มานานุสยมูลี :-
[๑๔๒๑] บุคคลใด กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย, บุคคลนั้น ย่อม
กำหนดรู้กามราคานุสัย ใช่ไหม ?
กำหนดรู้กิเลสอันตั้งอยู่ในที่เดียวกันกับอนุสัยนั้น.
ก็หรือว่า บุคคลใด กำหนดรู้มานานุสัย, บุคคลนั้น ย่อม
กำหนดรู้ปฏิฆานุสัย ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จบ ปฏิฆานุสยมูละ มานานุสยมูลี

430