พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 939 (เล่ม 82)

อสัญญสัตตภูมิ สมุทยสัจจะก็ไม่ใช่เคยเกิด มัคคสัจจะก็ไม่ใช่จักเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า มัคคสัจจะไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, สมุทย-
สัจจะก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคเหล่านั้นก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี
ปุถุชนเหล่าใดจักได้มรรคปุถุชนเหล่านั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอบายภูมิ
ก็ดี มัคคสัจจะไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่สมุทยสัจจะ
เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ
มัคคสัจจะไม่ใช่จักเกิด และสมุทยสัจจะก็ไม่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นใน
ภูมินั้น.
จบ สมุทยสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี
สมุทยสัจจมูล จบ
ปุคคโลกาสวาระ จบ
อตีตานาคตวาระ ปัจจนิก จบ
อุปปาทวาระ จบ

939
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 940 (เล่ม 82)

๒. นิโรธวาระ
ปัจจุปปันนวาระ อนุโลม
ปุคคลวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี :-
[๙๑๙] ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, สมุทยสัจจะก็กำลัง
ดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งตัณหา
วิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่
สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งตัณหา
ทุกขสัจจะกำลังดับ และสมุทยสัจจะก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่า สมุทยสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, ทุกขสัจจะก็กำลังดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจะมูลี

940
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 941 (เล่ม 82)

ทุกขสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี :-
[๙๒๐] ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, มัคคสัจจะก็กำลังดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งมัคค-
วิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่
มัคจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งมัคคจิตใน
ปัญจโวการภูมิ ทุกขสัจจะกำลังดับ และมัคคสัจจะก็กำลังดับแก่บุคคล
เหล่านั้น.
ก็หรือว่า มัคตสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, ทุกขสัจจะก็กำลังดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งมัคคจิตในอรูปภูมิ มัคคสัจจะกำลังดับแก่บุคคล
เหล่านั้น แต่ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะ
แห่งมัคคจิตในปัญจโวการภูมิ มัคคสัจจะกำลังดับ และทุกขสัจจะก็กำลัง
ดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ ทุกขสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี
ทุกขสัจจมูล จบ

941
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 942 (เล่ม 82)

สมุทยสัจจะมูล
สมุทยสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี :-
[๙๒๑] สมุทยสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, มัคคสัจจะก็กำลัง
ดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่า มัคคสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใด, สมุทยสัจจะก็กำลังดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จบ สมุทยสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี
สมุทยสัจจมูล จบ
โอกาสวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี :-
[๙๒๒] ทุกขสัจจะกำลังดับในภูมิใด, สมุทยก็กำลังดับใน
ภูมินั้น ใช่ไหม ?

942
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 943 (เล่ม 82)

ในอสัญญสัตตภูมิ ทุกขสัจจะกำลังดับ ฯ ล ฯ คำที่กำหนดด้วย
บทว่า ยตฺถ ( ในภูมิใด ) เป็นเช่นเดียวกันทั้งในอุปปาทวาระ ทั้งใน
นิโรธวาระ ทั้งในอุปปาทนิโรธวาระ เหตุเครื่องกระทำให้ต่างกันย่อม
ไม่มี.
จบ ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี
ทุกขสัจจมูล จบ
โอกาสวาระ จบ
ปุคคโลกาสวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี :-
[๙๒๓] ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด ฯ ล ฯ แม้
คำที่กำหนดด้วยบทว่า ยสฺส ( ของบุคคลใด ) ยตฺถ ( ในภูมิใด )
พึงให้พิสดารเช่นเดียวกัน.
จบ ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจะมูลี
ปุคคโลกาสวาระ จบ
ปัจจุปปันนาวาระ อนุโลม จบ

943
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 944 (เล่ม 82)

ปัจจุปปันนวาระ ปัจจนิก
ปุคคลวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี :-
[๙๒๔] ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, สมุทยสัจจะ
ก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด ทุกขสัจจะ
ก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งตัณหา
วิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น
แต่ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมด
กำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่ง
มัคคจิตและผลจิตในอรูปภูมิก็ดี สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับ และ
ทุกขสัจจะก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี

944
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 945 (เล่ม 82)

ทุกขสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี :-
[๙๒๕] ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, มัคคสัจจะก็
ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งมัคคจิตในอรูปภูมิ ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่
บุคคลเหล่านั้น แต่มัคคสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, เมื่อบุคคล
เหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี
ในภังคขณะแห่งผลจิตในอรูปภูมิก็ดี ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับ และ
มัคคสัจจะก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่า มัคคสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, ทุกขสัจจะก็
ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งมัคค-
วิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี มัคคสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่
ทุกขสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลัง
เกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งผลจิต
ในอรูปภูมิก็ดี มัคคสัจจะไม่ใช่กำลังดับ และทุกขสัจจะก็ไม่กำลังดับ
แก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ ทุกขสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี
ทุกขสัจจมูล จบ

945
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 946 (เล่ม 82)

สมุทยสัจจมูล
สมุทยสัจจะมูละ มัคคสัจจมูลี :-
[๙๒๖] สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, มัคคสัจจะก็
ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งมัคคจิต สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคล
เหล่านั้น แต่มัคคสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะ
แห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งตัณหาวิปปยุตต-
จิต และมัคควิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลที่เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคล
ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี สมุทยสัจจะไม่ใช่กำลังดับ และมัคคสัจจะ
ก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่า มัคคสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, สมุทยสัจจะ
ก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในภังคขณะแห่งตัณหาของบุคคลเหล่านั้น มัคคสัจจะไม่ใช่
กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่สมุทยสัจจะกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น,
ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่ง
มัคควิปปยุตตจิตและตัณหาวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลที่เข้านิโรธสมาบัติ
อยู่ก็ดี, บุคคลที่เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี มัคคสัจจะไม่ใช่กำลังดับ
และสมุทยสัจจะก็ไม่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ สมุทยสัจจมูละ มัคคสัจจมูลี
สมุทยสัจจมูล จบ
ปุคคลวาระ จบ

946
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 947 (เล่ม 82)

โอกาสวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ ฯ ล ฯ
[๙๒๗] ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, ฯ เป ฯ
ทุกขสัจจมูล จบ
โอกาสวาระ จบ
ปุคคโลกาสวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ ฯ ล ฯ
[๙๒๘] ทุกขสัจจะไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, ฯ ล ฯ
คำที่กำหนดด้วยบทว่า ยสฺส (ของบุคคลใด) ยตฺถ (ในภูมิใด) ก็ดี
เป็นเช่นเดียวกัน อนึ่ง ไม่พึงกระทำคำว่า นิโรธสมาปนฺนานํ นี้ แม้
ในคำที่กำหนดด้วยบทว่า ยสฺส ยตฺถ.
ทุกขสัจจมูล จบ
ปุคคโลกาสวาระ จบ
ปัจจุปปันนวาระ ปัจจนิก จบ

947
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 948 (เล่ม 82)

อตีตวาระ อนุโลม
ปุคคลวาระ
ทุกขสัจจมูล
ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี :-
[๙๒๙] ทุกขสัจจะเคยดับแก่บุคคลใด, สมุทยสัจจะก็เคยดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
การปุจฉาที่เป็นอดีต ในอุปปทวาระ ทั้งที่เป็นอนุโลม ทั้งที่
เป็นปัจจนิก ท่านจำแนกไว้แล้วฉันใด แม้ในนิโรธวาระ ก็พึงจำแนก
ฉันนั้น.
จบ ทุกขสัจจมูละ สมุทยสัจจมูลี
ทุกขสัจจมูละ จบ
ปุคคลวาระ จบ
อตีตวาระ จบ

948