พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 809 (เล่ม 82)

ใช่
ก็หรือว่า รูปธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุธาตุก็กำลังเกิดแก่
บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีรูปะเกิดได้ จักขุเกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิด รูปธาตุ
กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุธาตุไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า-
นั้น, บุคคลที่จักขุเกิดได้เหล่านั้นกำลังเกิด รูปธาตุกำลังเกิด และ
จักขุธาตุก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุธาตุมูละ รูปธาตุมูลี
จักขุธาตุมูละ มโนวิญญาณธาตุมูลี :-
[๘๑๔] จักขุธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลใด, มโนวิญญาณธาตุก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า มโนวิญญาณธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุธาตุก็
กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่มีจิตเกิดได้ จักขุเกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิด มโน-
วิญญาณธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุธาตุไม่ใช่กำลังเกิดแก่

809
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 810 (เล่ม 82)

บุคคลเหล่านั้น, บุคคลที่มีจักขุเกิดได้เหล่านั้นกำลังเกิด มโนวิญญาณ-
ธาตุกำลังเกิด และจักขุธาตุก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุธาตุมูละ มโนวิญญาณธาตุมูลี
จักขุธาตุมูละ ธัมมธาตุมูลี :-
[๘๑๕] จักขุธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลใด, ธัมมธาตุก็กำลังเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า ธัมมธาตุกำลังเกิดแก่บุคคลใด, จักขุธาตุก็กำลังเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
บุคคลที่จักขุเกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิด ธัมมธาตุกำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้น แต่จักขุธาตุไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคล
ที่มีจักขุเกิดได้เหล่านั้นกำลังเกิด ธัมมธาตุกำลังเกิด จักขุธาตุก็กำลัง
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
จบ จักขุธาตุมูละ ธัมมธาตุมูลี
จักขุธาตุมูล จบ

810
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 811 (เล่ม 82)

(อายตนยมกท่านจำแนกไว้ ฉันใด แม้ธาตุยมก ก็พึงจำแนก
ฉันนั้น พึงกระทำให้เหมือนกัน.)
ปวัตติวาระ จบ
ปริญญาวาระ
[๘๑๖] บุคคลใดกำลังรู้แจ้งจักขุธาตุ บุคคลนั้นกำลังรู้แจ้ง
โสตธาตุ ใช่ไหม ?
ใช่.
ธาตุยมก จบบริบูรณ์ โดยย่อ.
ปริญญาวาระ จบ
ธาตุยมก ที่ ๔ จบ

811
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 812 (เล่ม 82)

อรรถกถาธาตุยมก
บัดนี้ เป็นการวรรณนาธาตุยมก ที่ท่านรวบรวมแสดงไว้แล้วใน
ลำดับอายตนยมกด้วยอำนาจธาตุ ในธรรมมีกุศลเป็นต้น ที่ท่านแสดง
ไว้แล้วในมูลยมกเหล่านั้นนั่นแหละ. พึงทราบการกำหนดพระบาลีตาม
นัยที่ท่านกล่าวไว้แล้วในอายตนยมกนั้นนั่นเทียว. ก็ในธาตุยมกแม้นี้
มหาวาระ ๓ มีปัณณัตติวาระเป็นต้น และอันตรวาระที่เหลือ กับประ-
เภททั้งหลาย มีประเภทแห่งกาลเป็นต้น ย่อมเป็นเช่นเดียวกันกับที่มา
แล้วในอายตนยมกนั่นเทียว. อีกอย่างหนึ่ง ในธาตุยมกนี้ ท่านกล่าว
รูปธาตุภายในและภายนอกเทียว แล้วจึงกล่าววิญญาณตามลำดับ
เพื่อง่ายแก่การถามยมก. ก็ยมกที่มากกว่าอายตนยมก การถามที่ทวีคูณ
ด้วยยมก และอรรถที่ทวีคูณด้วยการถาม ย่อมมีในธาตุยมกนี้ เพราะ
ธาตุทั้งหลายมีมาก. การวินิจฉัย อรรถกถาแห่งยมกทั้งหลายที่ได้อยู่ใน
ยมกทั้งหลาย มีจักขุธาตุมูลกั้นเป็นต้นเหล่านั้น พึงทราบตามนัยที่กล่าว
แล้วในอายตนยมกนั่นเทียว. ก็คติแห่งอรรถในธาตุยมกนี้ ย่อมเป็น
เช่นเดียวกันกับด้วยอายตนะนั้นนั่นเทียว. อนึ่ง แม้พระบาลีท่านก็ย่อ
ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้นนั่นเทียว. ปริญญาวาระพึงทราบว่า เป็นวาระ
ตามปกตินั่นเทียว ดังนี้.
อรรถกถาธาตุยมก จบ

812
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 813 (เล่ม 82)

สัจจยมกที่ ๕
ปัณณัตติวาระ
สัจจะ ๔ คือ :-
๑. ทุกขสัจจะ
๒. สมุทยสัจจะ
๓. นิโรธสัจจะ
๔. มัคคสัจจะ
อุทเทสวาระ
ปทโสธนวาระ อนุโลม
[๘๑๗] ธรรมที่ชื่อว่าทุกข์ ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าทุกขสัจจะ, ชื่อว่าทุกข์ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสมุทัย, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ, ชื่อว่าสมุทัย ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่านิโรธ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่านิโรธสัจจะ, ชื่อว่านิโรธ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามรรค, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามัคคสัจจะ, ชื่อว่ามรรค ใช่ไหม ?
ปทโสธนวาระ อนุโลม จบ

813
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 814 (เล่ม 82)

ปทโสธนวาระ ปัจจนิก
[๘๑๘] ธรรมที่ไม่ชื่อว่าทุกข์, ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ, ไม่ชื่อว่าทุกข์ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสมุทัย, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ, ไม่ชื่อว่าสมุทัย ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่านิโรธ, ไม่ชื่อว่านิโรธ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ, ไม่ชื่อว่าโรธ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามรรค, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ, ไม่ชื่อว่ามรรค ใช่ไหม ?
ปทโสธนวาระ ปัจจนิก จบ

814
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 815 (เล่ม 82)

ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม
[๘๑๙] ธรรมที่ชื่อว่าทุกข์, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าทุกข์, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าทุกข์, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสมุทัย, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสมุทัย, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสมุทัย, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่านิโรธ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่านิโรธ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?

815
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 816 (เล่ม 82)

ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่านิโรธ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามรรค, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามรรค, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามรรค, ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัจจะ, ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม จบ

816
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 817 (เล่ม 82)

ปทโสธนมูลจักกวาระ ปัจจนิก
[๘๒๐] ธรรมที่ไม่ชื่อว่าทุกข์, ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าทุกข์, ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าทุกข์, ไม้ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสมุทัย, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสมุทัย, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสมุทัย, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่านิโรธ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าทุกขสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่านิโรธ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?

817
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 818 (เล่ม 82)

ธรรมที่ไม่ชื่อว่านิโรธ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามรรค, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าทุกสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามรรค, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่าสมุทยสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามรรค, ไม่ชื่อว่ามัคคสัจจะ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าสัจจะ, ไม่ชื่อว่านิโรธสัจจะ ใช่ไหม ?
ปทโสธนมูลจักกวาระ ปัจจนิก จบ

818