พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 779 (เล่ม 82)

และอรูปพรหม อันบัณฑิตย่อมได้ในคำนี้ว่า สจิตฺตกานํ อฆานกานํ.
พึงทราบบุคคลวิภาคในปุคคลวาระทั้งหมด โดยนัยนี้ว่า ก็พวกเอกโว-
การสัตว์และจตุโวการสัตว์เทียว อันบัณฑิตย่อมได้ในบททั้งหลายว่า
อจิตฺตกานํ อรูปกานํ.
ในโอกาสวาระ คำว่า ยตฺถ จกฺขวายตนํ ได้แก่ ย่อมถาม
ซึ่งโลกแห่งรูปพรหม เพราะเหตุนั้นนั่นแล ท่านจึงกล่าวว่า อามนฺตา.
อายตนะเหล่านั้น โดยนิยมในพื้นนั้น ย่อมเกิดในปฏิสนธิ. นี้เป็น
นัยมุขในอายตนยมกนี้. พึงทราบเนื้อความในปวัตติวาระแม้ทั้งสิ้น
โดยนัยมุขนี้. ปริญญาวาระพึงทราบว่า เป็นนัยที่ท่านกล่าวไว้แล้วใน
ขันธยมกนั่นแหละ.
อรรถกถาอายตนยมก จบ

779
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 780 (เล่ม 82)

ธาตุยมกที่ ๔
ปัณณัตติวาระ
[๗๙๔] ธาตุ ๑๘ คือ :-
๑. จักขุธาตุ
๒. โสตธาตุ
๓. ฆานธาตุ
๔. ชิวหาธาตุ
๕. กายธาตุ
๖. รูปธาตุ
๗. สัททธาตุ
๘. คันธธาตุ
๙. รสธาตุ
๑๐. โผฏฐัพพธาตุ
๑๑. จักขุวิญญาณธาตุ
๑๒. โสตวิญญาณธาตุ
๑๓. ฆานวิญญาณธาตุ
๑๔. ชิวหาวิญญาณธาตุ
๑๕. กายวิญญาณธาตุ
๑๖. มโนธาตุ
๑๗. มโนวิญญาณธาตุ
๑๘. ธัมมธาตุ

780
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 781 (เล่ม 82)

อุทเทสวาระ
ปทโสธนวาระ อนุโลม
[๗๙๕] ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ. ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุธาตุ, ชื่อว่าจักขุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าโสต, ชื่อว่าโสตธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าโสตธาตุ, ชื่อว่าโสต ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุวิญญาณ, ชื่อว่าจักขุวิญญาณธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุวิญญาณธาตุ, ชื่อว่าจักขุวิญญาณ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่ามโน, ชื่อว่ามโนธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามโนธาตุ, ชื่อว่ามโน ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามโนวิญญาณ, ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุ, ชื่อว่ามโนวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธรรม, ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธัมมธาตุ, ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ปทโสธนวาระ อนุโลม จบ

781
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 782 (เล่ม 82)

ปทโสธนวาระ ปัจจนิก
[๗๙๖] ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุ, ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ, ไม่ชื่อว่าจักขุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าโสต, ไม่ชื่อว่าโสตธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าโสตธาตุ, ไม่ชื่อว่าโสต ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณ, ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณธาตุใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณธาตุ, ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามโน, ไม่ชื่อว่ามโนธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ช่อว่ามโนธาตุ, ไม่ชื่อว่ามโน ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณ, ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุ, ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธรรม, ไม่ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธัมมธาตุ, ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ปทโสธนวาระ ปัจจนิก จบ

782
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 783 (เล่ม 82)

ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม
[๗๙๗] ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ, ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าโสตธาตุ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ, ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
(จักรอันได้ผูกไว้แล้วในอายตนยมก ฉันใด จักรในยมกนี้ก็พึง
ผูก ฉันนั้น. )
ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม จบ

783
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 784 (เล่ม 82)

ปทโสธนมูลจักกวาระ ปัจจนิก
[๗๙๘] ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุ, ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าโสตธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุ, ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าฆานธาตุ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุ, ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธรรม, ไม่ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าจักขุธาตุ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธรรม, ไม่ชื่อว่าธัมมธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุ ใช่ไหม ?
(พึงผูกจักกนัย.)
ปทโสธนมูลจักกวาระ ปัจจนิก จบ

784
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 785 (เล่ม 82)

สุทธธาตุวาระ อนุโลม
[๗๙๙] ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าจักขุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าโสต, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าโสต ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าฆานะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าชิวหา, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ากายะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ารูปะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าสัททะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าคันธะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ารสะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าโผฏฐัพพะ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าจักขุวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าโสตวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าโสตวิญญาณ ใช่ไหม ?

785
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 786 (เล่ม 82)

ธรรมที่ชื่อว่าฆานวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าฆานวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าชิวหาวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าชิวหาวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ากายวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่ากายวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามโน, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่ามโน ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่ามโนวิญญาณ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่ามโนวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธรรม, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
สุทธธาตุวาระ อนุโลม จบ

786
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 787 (เล่ม 82)

สุทธธาตุวาระ ปัจจนิก
[๘๐๐] ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุ, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าจักขุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าโสต, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าโสต ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าฆานะ ไม่ชื่อว่าชิวหา, ไม่ชื่อว่ากายะ, ไม่
ชื่อว่ารูปะ, ไม่ชื่อว่าสัททะ, ไม่ชื่อว่าคันธะ, ไม่ชื่อว่ารสะ, ไม่ชื่อว่า
โผฏฐัพพะ.
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณ, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าจักขุวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าโสตวิญญาณ, ไม่ชื่อว่าฆานวิญญาณ, ไม่ชื่อว่า
ชิวหาวิญญาณ.
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ากายวิญญาณ, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่ากายวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามโน, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่ามโน ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณ, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่ามโนวิญญาณ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธรรม, ไม่ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ไม่ชื่อว่าธาตุ, ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
สุทธธาตุวาระ ปัจจนิก จบ

787
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก เล่ม ๕ ภาค ๑ ตอน ๑ - หน้าที่ 788 (เล่ม 82)

สุทธธาตุมูลจักกวาระ อนุโลม
[๘๐๑] ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าโสต ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่าจักขุ, ชื่อธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่าธรรม, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่าจักขุ ใช่ไหม ?
ฯ ล ฯ
ธรรมที่ชื่อว่าธรรม, ชื่อว่าธาตุ ใช่ไหม ?
ธรรมที่ชื่อว่าธาตุ, ชื่อว่ามโนวิญญาณ ใช่ไหม ?
(พึงผูกจักกนัย.)
สุทธธาตุมูลจักกวาระ อนุโลม จบ

788