เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังตายในปัญจโวการภูมิก็ดี บุคคลที่จักขุ
เกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิดในกามาวจรภูมิก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอรูปภูมิ
ก็ดี จักขายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่มนา-
ยตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลังปรินิพพานก็ดี
บุคคลที่เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จักขายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และ
มนายตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า มนายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, จักขา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ จักขายตนมูละ มนายตนมูลี
จักขายตนมูละ ธัมมายตนมูลี :-
[๗๘๐] จักขายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, ธัมมา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี บุคคลที่จักขุเกิดไม่ได้
เหล่านั้นกำลังเกิดก็ดี จักขายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมิ
นั้น แต่ธัมมายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลัง

ปรินิพพานเหล่านั้น จักขายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และธัมมายตนะก็ไม่ใช่
จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า ธัมมายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, จักขา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ จักขายตนมูละ ธัมมายตนมูลี
จักขายตนมูล จบ
ฆานายตนมูล
ฆานายตนมูละ รูปายตนมูลี :-
[๗๘๑] ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, รูปา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังตายในกามาวจรภูมิก็ดี บุคคลที่ฆานะ
เกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิดในกามาวจรภูมิก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในรูปา-
วจรภูมิก็ดี ฆานายตนะไม่ใช่กาลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่
รูปายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลที่กำลังปรินิพพาน

ในปัญจโวการภูมิก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอรูปภูมิก็ดี ฆานายตนะไม่ใช่
กำลังเกิด และรูปายตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า รูปายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, ฆานา-
ยตนะก็ไมใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ฆานายตนมูละ รูปายตนมูลี
ฆานายตนมูละ มนายตนมูลี :-
[๗๘๒] ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, มนา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังตายในกามาวจรภูมิก็ดี บุคคลที่ฆานะ
เกิดไม่ได้เหล่านั้นกำลังเกิดในกามาวจรภูมิก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในรูปา-
วจรภูมิก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอรูปาวจรภูมิก็ดี ฆานายตนะไม่ใช่กำลัง
เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่มนายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น
ในภูมินั้น, บุคคลที่กำลังปรินิพพานก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอสัญญสัตต-
ภูมิก็ดี ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และมนายตนะก็ไม่ใช่จับดับแก่
บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่า มนายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, ฆานา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ฆานายตนมูละ มนายตนมูลี
ฆานายตนมูละ ธัมมายตนมูลี :-
[๗๘๓] ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูใด, ธัมมา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี บุคคลที่ฆานะเกิดไม่ได้
เหล่านั้นกำลังเกิดก็ดี ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมิ
นั้น แต่ธัมมายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลัง
ปรินิพพานเหล่านั้น ฆานายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และธัมมายตนะก็ไม่ใช่
จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า ธัมมายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคล ในภูมิใด, ฆานา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ ฆานายตนมูละ ธัมมายตนมูลี
ฆานายตนมูล จบ

รูปายตนมูล
รูปายตนมูละ มนายตนมูลี :-
[๗๘๔] รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, มนา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังตายในปัญจโวการภูมิก็ดี บุคคลที่เกิด
อยู่ในอรูปภูมิก็ดี รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น
แต่มนายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลังปรินิพ-
พานก็ดี บุคคลที่กำลังตายในอสัญญสัตตภูมิก็ดี รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิด
และมนายตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า มนายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, รูปายตนะ
ก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดในอสัญญสัตตภูมิ มนายตนะไม่ใช่
จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่รูปายตนะกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า
นั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลังปรินิพพานก็ดี บุคคลที่กำลังตายในอสัญญ-
สัตตภูมิก็ดี มนายตนะไม่ใช่จักดับ และรูปายตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่
บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
จบ รูปายตนมูละ มนายตนมูลี

รูปายตนมูละ ธัมมายตนมูลี :-
[๗๘๕] รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, ธัมมา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี บุคคลที่รูปะเกิดไม่ได้
เหล่านั้นกำลังเกิดก็ดี รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมิ
นั้น แต่ธัมมายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลัง
ปรินิพพานเหล่านั้น รูปายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และธัมมายตนะก็ไม่ใช่
จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า ธัมมายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, รูปา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ รูปายตนมูละ ธัมมายตนมูลี
รูปายตนมูล จบ
มนายตนมูล
มนายตนมูละ ธัมมายตนมูลี :-
[๗๘๖] มนายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, ธัมมา-
ยตนะก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี บุคคลที่จิตเกิดไม่ได้
เหล่านั้นกำลังเกิดก็ดี มนายตนะไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นใน
ภูมินั้น แต่ธัมมายตนะจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลที่กำลัง
ปรินิพพานเหล่านั้น มนายตนะไม่ใช่กำลังเกิด และธัมมายตนะก็ไม่ใช่
จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.
ก็หรือว่า ธัมมายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, มนา-
ยตนะก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
จบ มนายตนมูละ ธัมมายตนมูลี
มานายตนมูล จบ
ปุคคโลกาสวาระ จบ
ปัจจุปปันนานาคตวาระ ปัจจนิก จบ

อตีตานาคตวาระ อนุโลม
ปุคคลวาระ
จักขายตนมูล
จักขายตนมูละ โสตายตนมูลี :-
[๗๘๗] จักขายตนะเคยเกิดแก่บุคคลใด, โสตายตนะก็จักดับ
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
เมื่อบุคคลเหล่านั้นกำลังปรินิพพานในปัญจโวการภูมิก็ดี ปัจ-
ฉิมภวิกบุคคลเกิดอยู่ในอรูปภูมิก็ดี บุคคลเหล่าใดจักเกิดในอรูปภูมิ
แล้วจักปรินิพพาน บุคคลเหล่านั้นกำลังตายก็ดี จักขายตนะเคยเกิด
แก่บุคคลเหล่านั้น แต่โสตายตนะไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคล
ที่นอกจากนั้น จักขายตนะเคยเกิด และโสตายตนะก็จักดับแก่บุคคล
เหล่านั้น.
ก็หรือว่า โสตายตนะจักดับแก่บุคคลใด, จักขายตนะก็เคยเกิด
แก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ใช่.
(ในนิโรธวาระ อตีตานาคตปุจฉาวาระ ทั้งปุคคลวาระ โอกาส-

วาระ ทั้งที่เป็นอนุโลมและปัจจนิก ท่านจำแนกไว้แล้วฉันใด แม้ใน
อุปปาทนิโรธวาระ อตีตานาคตปุจฉาวาระ ก็พึงจำแนกฉันนั้น )
จบ จักขายตนมูละ โสตายตนมูลี
จักขายตนมูล จบ
ปุคคลวาระ จบ
อตีตานาคตวาระ อนุโลม จบ
อุปปาทนิโรธวาระ จบ
ปวัตติวาระ จบ

ปริญญาวาระ
ปัจจุปปันนวาระ อนุโลม
จักขายตนมูล
จักขายตนมูละ โสตายตนมูลี :-
[๗๘๘] บุคคลใดกำลังรู้แจ้งจักขายตนะ, บุคคลนั้นก็กำลังรู้
แจ้งโสตายตนะ ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่า บุคคลใดกำลังรู้แจ้งโสตายตนะ, บุคคลนั้นก็กำลังรู้
แจ้งจักขายตนะ ใช่ไหม ?
ใช่.
ปัจจุปปันนวาระ อนุโลม จบ