พุทธธรรมสงฆ์


พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๒] อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากต
กิริยาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากต
วิบาก เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัย
ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ อาศัยมหาภูตรูป ๓ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๒
อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป และกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป
ทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยา อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
กุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศลอาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อกุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูป
ทั้งหลาย เกิดขึ้น
อกุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นกุศลอาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
มหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๓] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล และมหาภูตรูป เกิดขึ้น
กุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อัพยากตธรรม อาศัยอกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศล และมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น
อกุศลธรรม และอัพยากตธรรม อาศัยอกุศลธรรม และอัพยากตธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศล และ
มหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในอารัมมณปัจจัย มี " ๗
ในอธิปติปัจจัย มี " ๑๗
ในอนันตรปัจจัย มี " ๗
ในสมนันตรปัจจัย มี " ๗
ในสหชาตปัจจัย มี " ๑๗
ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๗
ในนิสสยปัจจัย มี " ๑๗
ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๗
ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๗
ในอาเสวนปัจจัย มี " ๗
ในกัมมปัจจัย มี " ๑๗
ในวิปากปัจจัย มี " ๑
ในอาหารปัจจัย มี " ๑๗
ในอินทริยปัจจัย มี " ๑๗
ในฌานปัจจัย มี " ๑๗
ในมัคคปัจจัย มี " ๑๗
ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๗
ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๑๗
ในอัตถิปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในนัตถิปัจจัย มี " ๗
ในวิคตปัจจัย มี " ๗
ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๗
อนุโลม ในนิสสยวาร จบ

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๕] อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่
สหรคตด้วยวิจิกิจฉา สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากต
กิริยา ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๓
และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒
เกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็น
อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น พาหิรรูป อาหารสมุฏฐานรูป อุตุสมุฏฐานรูป
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ อุปาทารูป
ที่เป็นกฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ
กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาซึ่ง
เป็นอเหตุกะ อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๖] อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
ปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่
สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๗] ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๔
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มีวาระ ๕
" อธิปติปัจจัย มี " ๑๗
" อนันตรปัจจัย มี " ๕
" สมนันตรปัจจัย มี " ๕
" อัญญมัญญปัจจัย มี " ๕
" อุปนิสสยปัจจัย มี " ๕
" ปุเรชาตปัจจัย มี " ๗
" ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๑๗
" อาเสวนปัจจัย มี " ๑๗
" กัมมปัจจัย มี " ๗
" วิปากปัจจัย มี " ๑๗
" อาหารปัจจัย มี " ๑
" อินทริยปัจจัย มี " ๑
" ฌานปัจจัย มี " ๑
" มัคคปัจจัย มี " ๑
" สัมปยุตตปัจจัย มี " ๕
" วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓
" นัตถิปัจจัย มี " ๕
" วิคตปัจจัย มี " ๕
ปัจจนียะ แห่งนิสสยวาร จบ

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๘] ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๕
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑๗
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๕
" สมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
" อัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
" อุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
" ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๗
" ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑๗
" อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑๗
" กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๗
" วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑๗
" สัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
" วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
" นัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
" วิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๕
อนุโลมปัจจนียะ แห่งปัจจยวาร จบ

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๘๙] ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๔
ในอนันตรปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๔
ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๔
ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
อุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในอาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑
ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๔
ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๔
ปัจจนียานุโลม ในนิสสยวาร จบ
ข้อความในนิสสยวาร เหมือนข้อความในปัจจยวาร
ข้อความในปัจจยวาร เหมือนข้อความในนิสสยวาร
นิสสยวาร จบ.
สังสัฏฐวาร

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๙๐] กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓
เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
อกุศลธรรม คลุกเคล้ากับอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓
ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒
อัพยากตธรรม คลุกเคล้ากับอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น
ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ
ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น
ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 40)

[๓๙๑] กุศลธรรม คลุกเคล้ากับกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
เพราะอธิปติปัจจัย ฯลฯ
อธิปติปัจจัย ไม่มีในปฏิสนธิขณะ
ปัจจัยทุกๆ บท คือ อนันตรปัจจัย สมนันตรปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย
นิสสยปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย ก็เช่นเดียวกันกับปัจจัย ที่มีเหตุปัจจัยเป็นมูล