พุทธธรรมสงฆ์


พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๑๙] กายสังขารเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด จิตตสังขารของสัตว์นั้น จักดับไป
หรือ?
กายสังขารเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์เหล่านั้น ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต แต่จิตตสังขาร
ของสัตว์เหล่านั้น จักดับไปก็หาไม่ กายสังขารเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ทั้งหลาย นอกนี้ และ
จิตตสังขารก็จักดับไป.
หรือว่า จิตตสังขารของสัตว์ใด จักดับไป กายสังขารเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์
นั้น?
ถูกแล้ว ฯลฯ.
คำถามที่เป็นอนาคตกับด้วยอดีต อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี ท่านจำแนกไว้แล้วใน
นิโรธวาร ฉันใด คำถามที่เป็นอนาคตกับด้วยอดีต อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี แม้ในอุปปาท
นิโรธวารผู้มีปัญญาพึงจำแนก ฉันนั้น.
ในนิโรธวารก็เหมือนกัน ไม่มีเหตุที่จะทำให้ต่างๆ กัน.
อุปปาทนิโรธวาร จบ.
ปวัตติวาร จบ.
ปริญญาวาร

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๐] บุคคลใดย่อมกำหนดรู้กายสังขาร บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้วจีสังขาร
หรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า บุคคลใดย่อมกำหนดรู้วจีสังขาร บุคคลนั้น ย่อมกำหนดรู้กายสังขาร?
ถูกแล้ว.
ปริญญาวาร ท่านจำแนกไว้แล้วในขันธยมก ฉันใด ปริญญาวารแม้ในสังขารยมกก็พึง
จำแนก ฉันนั้น.
ปริญญาวาร จบ.
สังขารยมก จบ.
อนุสยยมก
อนุสัย ๗
อนุสัย ๗ คือ
๑. กามราคานุสัย
๒. ปฏิฆานุสัย
๓. มานานุสัย
๔. ทิฏฐานุสัย
๕. วิจิกิจฉานุสัย
๖. ภวราคานุสัย
๗. อวิชชานุสัย

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๑] กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในเวทนา ๒ ในกามธาตุ.
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในทุกขเวทนา.
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในเวทนา ๒ ในกามธาตุ ในรูปธาตุ ใน
อรูปธาตุ.
ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในธรรมที่นับเนื่องในกายของตนทั้งหมด
วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในธรรมที่นับเนื่องในกายของตนทั้งหมด.
ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในรูปธาตุ ในอรูปธาตุ.
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นี้ คือ ในธรรมที่นับเนื่องในกายของตนทั้งหมด.
อนุสัยวาร

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๒] กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น
หรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
มานานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่กามราคานุสัยจะนอนเนื่องแก่พระอนาคามี
นั้น ก็หาไม่ มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องและกามราคานุสัยก็ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น
หรือ?
กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๒ จำพวก แต่ทิฏฐานุสัยจะไม่นอนเนื่องอยู่แก่
บุคคล ๒ จำพวกเหล่านั้นก็หาไม่ กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องและทิฏฐานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่
ปุถุชน.
หรือว่า ทิฏฐานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น
หรือ?
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๒ จำพวก แต่วิจิกิจฉานุสัย จะนอนเนื่องแก่
บุคคลเหล่านั้นก็หาไม่ กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่อง และวิจิกิจฉานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่ปุถุชน.
หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล
นั้น?
ถูกแล้ว.
หรือว่า ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอน
เนื่องแก่บุคคลนั้น?
ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่กามราคานุสัยจะนอนเนื่องแก่พระ
อนาคามีก็หาไม่ ภวราคานุสัยย่อมนอนเนื่องและกามราคานุสัยก็ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓
จำพวก.
กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด อวิชชานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น
หรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้น?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่กามราคานุสัยจะนอนเนื่องแก่พระ
อนาคามี ก็หาไม่ อวิชชานุสัยและกามราคานุสัยก็ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก.

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๓] ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่ปฏิฆานุสัย จะนอนเนื่องอยู่แก่พระ
อนาคามีนั้นก็หาไม่ มานานุสัยย่อมนอนเนื่องและปฏิฆานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก.
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ฯลฯ วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอน
เนื่องแก่บุคคลนั้น?
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๒ จำพวก แต่วิจิกิจฉานุสัยจะนอนเนื่องแก่บุคคล
๒ จำพวกเหล่านั้น ก็หาไม่ ปฏิฆานุสัยย่อมนอนเนื่องและวิจิกิจฉานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่องแก่
ปุถุชน.
หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชานุสัย ย่อมนอน
เนื่องแก่บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชานุสัย ย่อมนอน
เนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่ปฏิฆานุสัย จะนอนเนื่องแก่พระ
อนาคามี ก็หาไม่ อวิชชานุสัยและปฏิฆานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก.

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๔] มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ฯลฯ วิจิกิจฉานุสัย
ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก แต่วิจิกิจฉานุสัยจะนอนเนื่องแก่บุคคล
๓ จำพวกเหล่านั้น ก็หาไม่ มานานุสัยย่อมนอนเนื่องและวิจิกิจฉานุสัยก็ย่อมนอนเนื่องแก่ปุถุชน.
หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชานุสัย ย่อมนอน
เนื่องแก่บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๕] ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด วิจิกิจฉานุสัยย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชานุสัย ย่อม
นอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่
บุคคลนั้น?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก แต่ทิฏฐานุสัยจะนอนเนื่องแก่บุคคล
๓ จำพวกเหล่านั้นก็หาไม่ อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่อง และทิฏฐานุสัยก็ย่อมนอนเนื่องแก่
ปุถุชน.

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๖] วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ อวิชชา
นุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้น?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก แต่วิจิกิจฉานุสัย จะนอนเนื่องแก่
บุคคล ๓ จำพวกเหล่านั้นก็หาไม่ อวิชชานุสัยย่อมนอนเนื่องและวิจิกิจฉานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่อง
แก่ปุถุชน

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๗] ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.

พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ (เล่ม 38)

[๑๒๒๘] กามราคานุสัย และปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด มานานุสัย
ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัย และปฏิฆานุสัย
ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น?
มานานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย จะนอน
เนื่องแก่พระอนาคามีนั้นก็หาไม่ มานานุสัยย่อมนอนเนื่องกามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย ก็ย่อม
นอนเนื่องแก่บุคคล ๓ จำพวก.
กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ทิฏฐานุสัย ฯลฯ
วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคล ๒ จำพวก แต่วิจิกิจฉานุสัย
จะนอนเนื่องแก่บุคคล ๒ จำพวกเหล่านั้นก็หาไม่ กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย
ก็ย่อมนอนเนื่องแก่ปุถุชน.
หรือว่า วิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย
ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น?
ถูกแล้ว.
กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด ภวราคานุสัย ฯลฯ
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้นหรือ?
ถูกแล้ว.
หรือว่า อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลใด กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย
ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น?
อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่พระอนาคามี แต่กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย จะนอน
เนื่องแก่พระอนาคามีนั้นก็หาไม่ อวิชชานุสัย กามราคานุสัย และปฏิฆานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่อง
แก่บุคคล ๓ จำพวก