ปัจจนียะ – นเหตุปัจจัย
[๕๒] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๕๓] นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๔ วาระ
นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
นอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ
นกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ
นวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร
ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๗. ปัญหาวาร
เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๕๔] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่ง
เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะและที่วิปปยุต
จากอาสวะไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นอัพยากฤต
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (๒) (ย่อ)
[๕๕] เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๔ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
ปัจจนียุทธาร
[๕๖] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็น
อัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่ง
เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย
ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย และอินทรียปัจจัย (ย่อ)
[๕๗] นเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
อาสววิปปยุตตสาสวทุกะและกุสลติกะ จบ
อาสวโคจฉกะ จบ

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์
ซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๒] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๓] สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ซึ่ง
เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ซึ่ง
เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
สังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
[๔] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
นเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)

ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๕] สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
สังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๖] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๓ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
[๗] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
อัพยากตบท – เหตุปัจจัย
[๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น
สังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

[๙] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
๒๑. สัญโญชนิยทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๑๐] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น
อารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๑๑] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(พึงทราบข้อความนี้ เหมือนกับข้อความในโลกิยทุกะ ในจูฬันตรทุกะ
พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวารให้พิสดาร)
[๑๒] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๑๓] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

อัพยากตบท – เหตุปัจจัย
[๑๔] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่
ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่
เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็น
อัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อารมณ์ของสังโยชน์และที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๑)
[๑๕] เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
เหมือนกับโลกิยทุกะ ในจูฬันตรทุกะ
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารให้พิสดาร)
ปัญหาวาร – เหตุปัจจัย
[๑๖] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ)
[๑๗] เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
ปัจจนียุทธาร
[๑๘] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย
สหชาตปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย
และอินทรียปัจจัย (ย่อ)
[๑๙] นเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
๒๒. สัญโญชนสัมปยุตตทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๐] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุต
จากสังโยชน์ซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๒๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วย
สังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
[๒๒] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ อนุโลม จบ)
ปัจจนียะ – นเหตุปัจจัย
[๒๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคต
ด้วยวิจิกิจฉาอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาเกิดขึ้น
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วย
สังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ
อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น (๒) (ย่อ)
[๒๔] นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ ปัจจนียะ จบ)

ปัญหาวาร – เหตุปัจจัย
[๒๕] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสังโยชน์ซึ่งเป็นอกุศลโดยอธิปติปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๒๖] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๓ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ)