สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ
อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (ย่อ)
[๒๑๕] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)

ปัจจนียุทธาร
[๒๑๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นเหตุซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารโดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย และอุปนิสสยปัจจัย
(ย่อ)
[๒๑๗] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
๒. อวิตักกวิจารมัตตบท ๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๑๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่
ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
[๒๑๙] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ

วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอธิปติปัจจัย
[๒๒๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (ย่อ)
[๒๒๑] นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย กับนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ปัจจัยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร
ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๒. อวิตักกวิจารมัตตบท ๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัยเป็นต้น
[๒๒๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติ
มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่
เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ
และสหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ
อารัมมณาธิปติ (ย่อ)
[๒๒๓] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ

อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
ปัจจนียุทธาร
[๒๒๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารโดยสหชาตปัจจัยและอุปนิสสยปัจจัย (ย่อ)
[๒๒๕] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
๓. อวิตักกอวิจารบท ๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๒๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๒๒๗] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นเหตุปัจจัยเป็นต้น
[๒๒๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่ไม่
เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่ง
ไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ
และที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่
มีทั้งวิตกและวิจารเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
[๒๒๙] นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
นอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ
นสมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ
นอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ
นอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
นอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ
นอินทรียปัจจัย มี ๑ วาระ
นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ
นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ
นสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
โนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ
โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร
ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๓. อวิตักกอวิจารบท ๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๒๓๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
เหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารโดยอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
[๒๓๑] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
ปัจจนียุทธาร
[๒๓๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีทั้งวิตกและวิจารโดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย และ
อุปนิสสยปัจจัย (ย่อ)

[๒๓๓] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
เหตุทุกะและวิตักกติกะ จบ
๑. เหตุทุกะ ๗. ปีติติกะ
๑. ปีติสหคตบท ๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๓๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่ง
สหรคตด้วยปีติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่ง
สหรคตด้วยปีติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๒๓๕] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)

นเหตุปัจจัยและนอธิปติปัจจัย
[๒๓๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น
เหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสหรคต
ด้วยปีติเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (ย่อ)
[๒๓๗] นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร
ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๑. ปีติสหคตบท ๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัยเป็นต้น
[๒๓๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสหรคตด้วยปีติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่ง
สหรคตด้วยปีติโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ