[๖๑๘] กุศลธรรมและอัพยากตธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม โดยอัตถิปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต
ที่เป็น สหชาต ได้แก่ขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลและหทยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดย
อัตถิปัจจัย ฯลฯ ขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ โดยอัตถิปัจจัย
[๖๑๙] กุศลธรรมและอัพยากตธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม โดยอัตถิ
ปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือ สหชาต อาหารปัจฉาชาต อินทริยปัจฉาชาต
ที่เป็น สหชาต ได้แก่กุศลขันธ์และมหาภูตรูป เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป โดย
อัตถิปัจจัย
ที่เป็น อาหารปัจฉาชาต ได้แก่กุศลขันธ์และกวฬิงการหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้
โดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นอินทริยปัจฉาชาต ได้แก่กุศลขันธ์และรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูป
โดยอัตถิปัจจัย
[๖๒๐] อกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม โดยอัตถิปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต
ที่เป็น สหชาต ได้แก่ขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล และหทยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓
โดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ ๓ และหทยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๑ โดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ
เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ โดยอัตถิปัจจัย
[๖๒๑] อกุศลธรรม และอัพยากตธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม โดย
อัตถิปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือ สหชาต อาหารปัจฉาชาต อินทริยปัจฉาชาต
ที่เป็น สหชาต ได้แก่อกุศลขันธ์และมหาภูตรูป เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป
โดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็น อาหารปัจฉาชาต ได้แก่อกุศลขันธ์และกวฬิงการหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้
โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็น อินทริยปัจฉาชาต ได้แก่อกุศลขันธ์และรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่
กฏัตตารูป โดยอัตถิปัจจัย
[๖๒๒] กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม โดยนัตถิปัจจัย
คือ กุศลขันธ์ที่เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่กุศลขันธ์ที่เกิดหลังๆ โดยนัตถิปัจจัย ฯลฯ
พึงให้พิสดารเหมือนอย่างอนันตรปัจจัย
[๖๒๓] กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม โดยวิคตปัจจัย
คือ กุศลขันธ์ที่เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่กุศลขันธ์ที่เกิดหลังๆ โดยวิคตปัจจัย ฯลฯ
พึงให้พิสดารเหมือนอย่างอนันตรปัจจัย
[๖๒๔] กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม โดยอวิคตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอวิคตปัจจัย ขันธ์ ๓ เป็นปัจจัย
แก่ขันธ์ ๓ โดยอวิคตปัจจัย ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ โดยอวิคตปัจจัย
พึงให้พิสดารเหมือนอย่างอัตถิปัจจัย
ปัญหาวารวิภังค์ จบ
จำนวนอนุโลมแห่งปัญหาวาร
เหตุมูลกนัย
[๖๒๕] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๗
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๙
ในอธิปติปัจจัย มี ” ๑๐
ในอนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในสมนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในสหชาตปัจจัย มี ” ๙
ในอัญญมัญญปัจจัย มี ” ๓
ในนิสสยปัจจัย มี ” ๑๓

ในอุปนิสสยปัจจัย มีวาระ ๙
ในปุเรชาตปัจจัย มี ” ๓
ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ” ๓
ในอาเสวนปัจจัย มี ” ๓
ในกัมมปัจจัย มี ” ๗
ในวิปากปัจจัย มี ” ๑
ในอาหารปัจจัย มี ” ๗
ในอินทริยปัจจัย มี ” ๗
ในฌานปัจจัย มี ” ๗
ในมัคคปัจจัย มี ” ๗
ในสัมปยุตตปัจจัย มี ” ๓
ในวิปปยุตตปัจจัย มี ” ๕
ในอัตถิปัจจัย มี ” ๑๓
ในนัตถิปัจจัย มี ” ๗
ในวิคตปัจจัย มี ” ๗
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑๓
[๖๒๖] ในอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๔
ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๔
ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๔
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๔
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓

ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
[๖๒๗] ปัจจัย ๕ คือ เหตุ สหชาต นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ เหตุ สหชาต นิสสย วิปปยุตต อัตถิ วิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ เหตุ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อินทริย มัคค สัมปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ

ปัจจัย ๙ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค สัมปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค วิปปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๔ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อินทริย มัคค สัมปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๑ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค
สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ เหตุ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค วิปปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
เหตุมูลกนัย จบ
อารัมมณมูลกนัย
[๖๒๘] ในอธิปติปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๗
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗

ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
[๖๒๙] ปัจจัย ๓ คือ อารัมมณ อธิปติ อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๔ คือ อารัมมณ ปุเรชาต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อารัมมณ นิสสย ปุเรชาต วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อารัมมณ อธิปติ อุปนิสสย ปุเรชาต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อารัมมณ อธิปติ นิสสย อุปนิสสย ปุเรชาต วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติมูลกนัย
[๖๓๐] ในเหตุปัจจัย กับอธิปติปัจจัย มีวาระ ๔
ในอารัมมณปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๘
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๔
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๘
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๘

[๖๓๑] ปัจจัย ๓ คือ อธิปติ อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๘ วาระ
ปัจจัย ๔ คือ อธิปติ นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๘ วาระ
ปัจจัย ๕ คือ อธิปติ นิสสย วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ
ปัจจัย ๓ คือ อธิปติ อารัมมณ อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อธิปติ อารัมมณ อุปนิสสย ปุเรชาต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ อารัมมณ นิสสย อุปนิสสย ปุเรชาต วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๕ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก สัมปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย อาหาร อินทริย อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อาหาร อินทริย สัมปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย อาหาร อินทริย วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อาหาร อินทริย อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อาหาร อินทริย
สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อาหาร อินทริย วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อินทริย มัคค สัมปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ อธิปติ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค สัมปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๘ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๔ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อินทริย มัคค
สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต นิสสย อินทริย มัคค วิปปยุตต อัตถิ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจจัย ๙ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค อัตถิ อวิคต
ปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๑ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อินทริย มัคค
สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๑๐ คือ อธิปติ เหตุ สหชาต นิสสย วิปาก อินทริย มัคค วิปปยุตต
อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

อนันตรมูลกนัย
[๖๓๒] ในสมนันตรปัจจัย กับอนันตรปัจจัย มีวาระ ๗
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
[๖๓๓] ปัจจัย ๕ คือ อนันตร สมนันตร อุปนิสสย นัตถิ วิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อนันตร สมนันตร อุปนิสสย อาเสวนนัตถิ วิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ อนันตร สมนันตร อุปนิสสย กัมม นัตถิ วิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
สมนันตรมูลกนัย
[๖๓๔] ในอนันตรปัจจัย กับสมนันตรปัจจัย มีวาระ ๗
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในอาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
[๖๓๕] ปัจจัย ๕ คือ สมนันตร อนันตร อุปนิสสย นัตถิ วิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สมนันตร อนันตร อุปนิสสย อาเสวน นัตถิ วิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สมนันตร อนันตร อุปนิสสย กัมม นัตถิ วิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
สหชาตมูลกนัย
[๖๓๖] ในเหตุปัจจัย กับ สหชาตปัจจัย มีวาระ ๗
ในอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗

ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๙
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๓
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๙
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๙
[๖๓๗] ปัจจัย ๔ คือ สหชาต นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
ปัจจัย ๕ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๕ คือ สหชาต นิสสย วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๕ คือ สหชาต นิสสย วิปาก อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก สัมปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๖ คือ สหชาต นิสสย วิปาก วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจัย ๗ คือ สหชาต อัญญมัญญ นิสสย วิปาก วิปปยุตต อัตถิ อวิคตปัจจัย
มี ๑ วาระ