พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 409 (เล่ม 39)

[๑๑๓๗] ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น
แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ และสัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ มีโสมนัสเกิดขึ้นแล้วจักปรินิพพาน ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่
แต่อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้นก็หาไม่ ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และ
อุเปกขินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่
นอกนี้
หรือว่า อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจุติจากกามาวจรภูมิ
สัตว์ซึ่งไม่เป็นปุริสะ ที่กำลังเข้าถึงกามาวจรภูมิ รูปาวจรสัตว์และอรูปาวจรสัตว์ แต่ปุริสินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้น และปุริสินทรีย์ก็ย่อม
เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นคือ สัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่
[๑๑๓๘] ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือปัจฉิมภวิกสัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ ปุริสินทรีย์ย่อม
เกิดขึ้น และมนินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ ที่กำลัง
เกิดขึ้นอยู่ นอกนี้
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ปุริสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจุติจากกามาวจรภูมิ
สัตว์ซึ่งไม่เป็นปุริสะ ที่กำลังเข้าถึงกามาวจรภูมิ รูปาวจรสัตว์และอรูปาวจรสัตว์ แต่ปุริสินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และปุริสินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้น
แก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นคือ สัตว์ซึ่งเป็นปุริสะ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่

409
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 410 (เล่ม 39)

[๑๑๓๙] ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด โสมนัสสินทรีย์จักเกิดขึ้น
แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ชีวิตินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงอสัญญสัตตภูมิ
ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต ปัจฉิมจิตที่สัมปยุตด้วยอุเบกขาจักเกิดขึ้นในลำดับแห่งจิตใด
ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น แต่โสมนัสสินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่
ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และโสมนัสสินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์
นอกนี้ซึ่งกำลังเข้าถึงจตุโวการภูมิ ปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล
หรือว่า โสมนัสสินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใดชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
โสมนัสสินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ซึ่งกำลังจุติจากจตุโวการภูมิ
ปัญจโวการภูมิ ในภังคขณะแห่งจิต ในปวัตติกาลแต่ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้นก็หาไม่ โสมนัสสินทรีย์จักเกิดขึ้น และชีวิตินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ใน
ภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงจตุโวการภูมิ ปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ใน
ปวัตติกาล
[๑๑๔๐] ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงอสัญญสัตตภูมิ
ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต ปัจฉิมจิตที่สัมปยุตด้วยโสมนัสจักเกิดขึ้นในลำดับแห่งจิตใด
ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น แต่อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่
ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และอุเปกขินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่ง
กำลังเข้าถึงจตุโวการภูมิปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล
หรือว่า อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจุติจากจตุโวการภูมิ
ปัญจโวการภูมิ ในภังคขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล แต่ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้นก็หาไม่ อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้น และชีวิตินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงจตุโวการภูมิ ปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล

410
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 411 (เล่ม 39)

[๑๑๔๑] ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์
มนินทรีย์ จักเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงอสัญญสัตตภูมิ
ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต แต่มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ ชีวิตินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้น และมนินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึง
จตุโวการภูมิ ปัญจโวการภูมิในอุปปาทขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์
นั้น ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจุติจากจตุโวการภูมิ
ปัญจโวการภูมิ ในภังคขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล แต่ชีวิตินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้นก็หาไม่ มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และชีวิตินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
คือ สัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึงจตุโวการภูมิ ปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ในปวัตติกาล
[๑๑๔๒] โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใดอุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้น
แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิตที่
สัมปยุตด้วยโสมนัส ปัจฉิมจิตที่สัมปยุตด้วยโสมนัสจักเกิดขึ้นในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาท
ขณะแห่งจิตนั้น แต่อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ โสมนัสสินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้น และอุเปกขินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ซึ่งมี
โสมนัสที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในอุปปาทขณะแห่งจิต ประกอบด้วยโสมนัส ในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
อุเปกขินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมดในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งโสมนัสวิปปยุตจิต แต่โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
ก็หาไม่ มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และโสมนัสสินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
คือ สัตว์ซึ่งมีโสมนัสที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต ที่ประกอบด้วยโสมนัส ใน
ปวัตติกาล

411
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 412 (เล่ม 39)

[๑๑๔๓] โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใดสัทธินทรีย์ ฯลฯ
ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ จักเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต
ที่สัมปยุตด้วยโสมนัส แต่มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้นก็หาไม่ โสมนัสสินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้น และมนินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ ซึ่งมีโสมนัส
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส ในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งโสมนัสวิปปยุตจิต แต่โสมนัสสินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
ก็หาไม่ มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และโสมนัสสินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ
สัตว์ซึ่งมีโสมนัส ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส ในปวัตติกาล
[๑๑๔๔] อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด สัทธินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่
ประกอบด้วยอุเบกขา แต่สัทธินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ อุเปกขินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้น และสัทธินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ ซึ่งมีอุเบกขา
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยอุเบกขา ในปวัตติกาล
หรือว่า สัทธินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
สัทธินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งอุเบกขาวิปปยุตจิต แต่อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
ก็หาไม่ สัทธินทรีย์จักเกิดขึ้น และอุเปกขินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ
สัตว์ซึ่งมีอุเบกขา ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยอุเบกขา ในปวัตติกาล
[๑๑๔๕] อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใดปัญญินทรีย์ ฯลฯ มนินทรีย์
จักเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ

412
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 413 (เล่ม 39)

อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่
ประกอบด้วยอุเบกขา แต่มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ อุเปกขินทรีย์ย่อม
เกิดขึ้น และมนินทรีย์ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ ซึ่งมีอุเบกขา
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยอุเบกขา ในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งอุเปกขาวิปปยุตจิต แต่อุเปกขินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
ก็หาไม่ มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และอุเปกขินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ
สัตว์ซึ่งมีอุเบกขา ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยอุเบกขา ในปวัตติกาล
[๑๑๔๖] สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ปัญญินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต แต่
ปัญญินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และปัญญินทรีย์
ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ ซึ่งเป็นสเหตุกสัตว์ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่
ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยศรัทธา ในปวัตติกาล
หรือว่า ปัญญินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
ปัญญินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมดในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งสัทธาวิปปยุตจิต แต่สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่
ปัญญินทรีย์จักเกิดขึ้น และสัทธินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สเหตุกสัตว์
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยศรัทธา ในปวัตติกาล
[๑๑๔๗] สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ

413
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 414 (เล่ม 39)

สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต แต่
ฆานินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ก็หาไม่ สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และมนินทรีย์
ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ซึ่งเป็นสเหตุกสัตว์ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่
ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยศรัทธาในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งสัทธาวิปปยุตจิต แต่สัทธินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่
มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และสัทธินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสเหตุกสัตว์
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยศรัทธา ในปวัตติกาล
[๑๑๔๘] ปัญญินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ
ปัญญินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต แต่
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ ปัญญินทรีย์ย่อมเกิดขึ้น และมนินทรีย์
ก็จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์นอกนี้ ซึ่งประกอบด้วยปัญญา ที่กำลังเกิดขึ้น
อยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยปัญญา ในปวัตติกาล
หรือว่า มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ปัญญินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น ในภูมินั้น
มนินทรีย์จักเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต
ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ปราศจากปัญญา แต่ปัญญินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
ก็หาไม่ มนินทรีย์จักเกิดขึ้น และปัญญินทรีย์ก็ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ
สัตว์ซึ่งประกอบด้วยปัญญา ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่ประกอบด้วยปัญญา
ในปวัตติกาล
[๑๑๔๙] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด โสตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ

414
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 415 (เล่ม 39)

จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มีจักขุ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่โสตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้น
และโสตินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิและสัตว์เหล่าใด เข้าถึงอรูปภูมิแล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น
ที่กำลังจุติอยู่
หรือว่า โสตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
โสตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ
และสัตว์เหล่าใด เข้าถึงอรูปภูมิแล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่โสตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น และจักขุนทรีย์ก็ย่อม
ไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ที่กำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์
ในอรูปภูมิ และสัตว์เหล่าใดซึ่งเข้าถึงอรูปภูมิแล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังเกิดขึ้น
อยู่
[๑๑๕๐] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ฆานินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มีจักขุ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่ฆานินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้น
และฆานินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือสัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิและสัตว์เหล่าใดซึ่งเข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิแล้วจักปรินิพพาน
แก่สัตว์เหล่านั้น ซึ่งกำลังจุติอยู่
หรือว่า ฆานินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
ฆานินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ
และสัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิแล้วจักปรินิพพานแก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังเกิด
ขึ้นอยู่ แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ ฆานินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น และ
จักขุนทรีย์ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิและสัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ แล้วจักปรินิพพาน
แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่

415
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 416 (เล่ม 39)

[๑๑๕๑] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อิตถินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือสัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มี
จักขุ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่อิตถินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่
เกิดขึ้น และอิตถินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ใน
ปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปาวจรภูมิ สัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ
แล้วจักปรินิพพาน และสัตว์เหล่าใด เป็นปุริสะ ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละ
แล้วจักปรินิพพานแก่สัตว์เหล่านั้น ซึ่งกำลังจุติอยู่
หรือว่า อิตถินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
อิตถินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ ซึ่งกำลังเข้าถึงปัญจโว
การภูมิ สัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ แล้วจักปรินิพพาน และสัตว์เหล่าใด
เป็นปุริสะ ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละแล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่
กำลังจุติอยู่ แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ อิตถินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น และ
จักขุนทรีย์ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ใน
ปัญจโวการภูมิปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิ สัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ
แล้วจักปรินิพพาน และสัตว์เหล่าใด เป็นปุริสะ ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละ
แล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่
[๑๑๕๒] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ปุริสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มีจักขุ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่ปุริสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้น
และปุริสินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิสัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิแล้วจักปรินิพพาน
และสัตว์เหล่าใดเป็นอิตถี ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละ แล้วจักปรินิพพาน
แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่
หรือว่า ปุริสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น

416
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 417 (เล่ม 39)

ปุริสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ
สัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ แล้วจักปรินิพพานและสัตว์เหล่าใด เป็นอิตถี
ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละ แล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลัง
เกิดขึ้นอยู่ แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ ปุริสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น และ
จักขุนทรีย์ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ในอรูปภูมิ สัตว์เหล่าใด เข้าถึงรูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ แล้วจักปรินิพพาน
และสัตว์เหล่าใด เป็นอิตถี ไปปฏิสนธิในภพไรๆ ก็โดยภาวะนั่นแหละ แล้วจักปรินิพพาน
แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่
[๑๑๕๓] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ชีวิตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ที่กำลังจุติอยู่สัตว์ซึ่งไม่มี
จักขุ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่ชีวิตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่
เกิดขึ้น และชีวิตินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ใน
ปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์ในอรูปภูมิ
หรือว่า ชีวิตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
ชีวิตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือปัจฉิมภวิกสัตว์ ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ
แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ ชีวิตินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น และจักขุนทรีย์
ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์
ในอรูปภูมิ
[๑๑๕๔] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด โสมนัสสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้นหรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มีจักขุ
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่โสมนัสสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์ย่อมไม่
เกิดขึ้น และโสมนัสสินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน

417
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๖ ยมกปกรณ์ ภาค ๒ - หน้าที่ 418 (เล่ม 39)

ในปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิ และสัตว์เหล่าใดมีอุเบกขาเกิดขึ้นแล้ว
จักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่
หรือว่า โสมนัสสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้น
โสมนัสสินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่าใด คือ ปัจฉิมภวิกสัตว์ที่กำลังเข้าถึง
ปัญจโวการภูมิ และสัตว์เหล่าใด มีจักขุ มีอุเบกขาเกิดขึ้นแล้วจักปรินิพพานแก่สัตว์เหล่านั้น
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ โสมนัสสินทรีย์จักไม่
เกิดขึ้น และจักขุนทรีย์ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ใน
ปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์ในอรูปภูมิ และสัตว์เหล่าใดมีอุเบกขาเกิดขึ้นแล้วจักปรินิพพาน
แก่สัตว์เหล่านั้นที่กำลังจุติอยู่
[๑๑๕๕] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อุเปกขินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่
สัตว์นั้นหรือ
จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือสัตว์ทั้งหมดที่กำลังจุติสัตว์ซึ่งไม่มี
จักขุ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่อุเปกขินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ จักขุนทรีย์
ย่อมไม่เกิดขึ้น และอุเปกขินทรีย์ก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือสัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน
ในปัญจโวการภูมิ ปัจฉิมภวิกสัตว์ในอรูปภูมิ และสัตว์เหล่าใด มีโสมนัสเกิดขึ้นแล้ว
จักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น ที่กำลังจุติอยู่
หรือว่า อุเปกขินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
อุเปกขินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือปัจฉิมภวิกสัตว์ซึ่งกำลังเข้าถึง
ปัญจโวการภูมิ และสัตว์เหล่าใด มีจักขุ มีโสมนัสเกิดขึ้นแล้วจักปรินิพพานแก่สัตว์เหล่านั้น
ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ อุเปกขินทรีย์จักไม่เกิดขึ้น
และจักขุนทรีย์ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นคือสัตว์ซึ่งกำลังจะปรินิพพาน ในปัญจโวการภูมิ
ปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิและสัตว์เหล่าใด มีโสมนัสเกิดขึ้นแล้วจักปรินิพพาน แก่สัตว์เหล่านั้น
ที่กำลังจุติอยู่
[๑๑๕๖] จักขุนทรีย์ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด สัทธินทรีย์จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น
หรือ

418