[๓๕๗] กุศลธรรมของสัตว์ใด ย่อมไม่เกิดขึ้น อกุศลธรรมของสัตว์นั้น จักไม่
ดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิตในอุปปาทขณะแห่ง
กุศลวิปปยุตจิต ผู้เข้านิโรธ และอสัญญสัตว์ ย่อมไม่เกิดขึ้นแต่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
จักไม่ดับไปก็หาไม่ กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นในภังคขณะแห่งอรหัตมรรค พระอรหันต์ผู้
จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด ย่อมไม่เกิดขึ้น และอกุศลธรรมก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น ย่อมไม่
เกิดขึ้น
ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรค สัตว์เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรคในลำดับแห่ง
จิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นจักไม่ดับไป แต่กุศลธรรมของ
สัตว์เหล่านั้น ย่อมไม่เกิดขึ้นก็หาไม่ อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรค
พระอรหันต์ ผู้ที่จักได้เฉพาะซึ่งพระอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้น จัก
ไม่ดับไปและกุศลธรรมก็ย่อมไม่เกิดขึ้น
[๓๕๘] กุศลธรรมของสัตว์ใด ย่อมไม่เกิดขึ้น อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น จักไม่
ดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิตในอุปปาทขณะแห่ง
กุศลวิปปยุตจิต ผู้เข้านิโรธ และอสัญญสัตว์ย่อมไม่เกิดขึ้นแต่อัพยากตธรรมของสัตว์
เหล่านั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ย่อมไม่
เกิดขึ้น และอัพยากตธรรมก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น ย่อมไม่
เกิดขึ้น
ถูกแล้ว
[๓๕๙] อกุศลธรรมของสัตว์ใด ย่อมไม่เกิดขึ้น อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น จักไม่
ดับไปหรือ
อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต ในอุปปาทขณะ
แห่งอกุศลวิปปยุตจิต ผู้เข้านิโรธ และอสัญญสัตว์ ย่อมไม่เกิดขึ้นแต่อัพยากตธรรมของสัตว์

เหล่านั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตอกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ย่อมไม่
เกิดขึ้น และอัพยากตธรรมก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป อกุศลธรรมของสัตว์นั้น ย่อมไม่
เกิดขึ้น
ถูกแล้ว
[๓๖๐] กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น ในภูมิใด ฯลฯ
[๓๖๑] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ย่อมไม่เกิดขึ้นอกุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต ใน
อุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตจิต ย่อมไม่เกิดขึ้น แต่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
จักไม่ดับไปก็หาไม่ กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรค พระ
อรหันต์ ผู้ที่จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้น และ
อสัญญสัตว์ ย่อมไม่เกิดขึ้นและอกุศลธรรมก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไปกุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น
ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรค สัตว์เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรคในลำดับแห่ง
จิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น จักไม่ดับไป แต่
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้นก็หาไม่ อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้น ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคพระอรหันต์ ผู้ที่จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับ
แห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้น และอสัญญสัตว์ จักไม่ดับไป และกุศลธรรมก็ย่อมไม่
เกิดขึ้น
[๓๖๒] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ย่อมไม่เกิดขึ้นอัพยากตธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต ใน
อุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตจิต และอสัญญสัตว์ ย่อมไม่เกิดขึ้น แต่อัพยากตธรรมของสัตว์
เหล่านั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น และอัพยากตธรรม ก็จักไม่ดับไป

หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์
นั้น ในภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น
ถูกแล้ว
[๓๖๓] อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ย่อมไม่เกิดขึ้นอัพยากตธรรมของ
สัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต ใน
อุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตจิต และอสัญญสัตว์ ย่อมไม่เกิดขึ้นแต่อัพยากตธรรมของสัตว์
เหล่านั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตอกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ใน
ภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น และอัพยากตธรรมก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไปอกุศลธรรมของสัตว์
นั้น ในภูมินั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น
ถูกแล้ว
[๓๖๔] กุศลธรรมของสัตว์ใด เคยเกิดขึ้นแล้ว อกุศลธรรมของสัตว์นั้น จักดับ
ไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น คือผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรคพระอรหันต์ ผู้
จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด เคยเกิดขึ้นแล้วแต่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
จักดับไปก็หาไม่ กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นนอกนี้ เคยเกิดขึ้นแล้ว และอกุศลธรรมก็จัก
ดับไป
หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด จักดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
ถูกแล้ว
[๓๖๕] กุศลธรรมของสัตว์ใด เคยเกิดขึ้นแล้ว อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น จักดับ
ไปหรือ
ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น เคยเกิดขึ้นแล้วแต่อัพยากตธรรม
ของสัตว์เหล่านั้น จักดับไปก็หาไม่ กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นนอกนี้ เคยเกิดขึ้นแล้ว และ
อัพยากตธรรม ก็จักดับไป

หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น เคยเกิด
ขึ้นแล้ว
ถูกแล้ว
[๓๖๖] อกุศลธรรมของสัตว์ใด เคยเกิดขึ้นแล้ว อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น จัก
ดับไปหรือ
ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น เคยเกิดขึ้นแล้วแต่อัพยากต
ธรรมของสัตว์เหล่านั้น จักดับไปก็หาไม่ อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นนอกนี้ เคยเกิดขึ้นแล้ว
และอัพยากตธรรมก็จักดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักดับไป อกุศลธรรมของสัตว์นั้น เคยเกิดขึ้น
แล้ว
ถูกแล้ว
[๓๖๗] กุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้ว ในภูมิใด ฯลฯ
[๓๖๘] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด เคยเกิดขึ้นแล้วอกุศลธรรมของสัตว์
นั้น ในภูมินั้น จักดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค พระ
อรหันต์ ผู้จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด เคยเกิดขึ้นแล้ว แต่อกุศลธรรมของ
สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น จักดับไปก็หาไม่ กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์
นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕ เคยเกิดขึ้นแล้ว และอกุศลธรรมก็จักดับไป
หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ชั้นสุทธาวาส ในเมื่อทุติยจิตเป็นไป
อยู่ จักดับไป แต่กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้วก็หาไม่ อกุศลธรรม
ของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕ จักดับไป และกุศลธรรม
ก็เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๖๙] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด เคยเกิดขึ้นแล้วอัพยากตธรรมของ
สัตว์นั้น ในภูมินั้น จักดับไปหรือ

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นเคยเกิดขึ้นแล้ว
แต่อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น จักดับไปก็หาไม่กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้น คือสัตว์นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕เคยเกิดขึ้นแล้ว และอัพยากตธรรมก็จัก
ดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ชั้นสุทธาวาส ในเมื่อทุติยจิตเป็น
ไปอยู่ และอสัญญสัตว์ จักดับไป แต่กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
ก็หาไม่ อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นคือสัตว์นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕
จักดับไป และกุศลธรรมก็เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๐] อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด เคยเกิดขึ้นแล้วอัพยากตธรรมของ
สัตว์นั้น ในภูมินั้น จักดับไปหรือ
ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
แต่อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นจักดับไปก็หาไม่ อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น
ในภูมินั้น คือสัตว์นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕ เคยเกิดขึ้นแล้ว และอัพยากตธรรมก็จัก
ดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักดับไปอกุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ชั้นสุทธาวาส ในเมื่อทุติยจิตเป็น
ไปอยู่ และอสัญญสัตว์จักดับไป แต่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว
ก็หาไม่ อัพยากตธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นคือสัตว์นอกนี้ ผู้มีขันธ์ ๔ ผู้มีขันธ์ ๕ จัก
ดับไป และอกุศลธรรมก็เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๑] กุศลธรรมของสัตว์ใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว อกุศลธรรมของสัตว์นั้น จักไม่
ดับไปหรือ
ไม่มี

หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น ไม่เคย
เกิดขึ้นแล้ว
เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๒] กุศลธรรมของสัตว์ใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น จัก
ไม่ดับไปหรือ
ไม่มี
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น ไม่เคย
เกิดขึ้นแล้ว
เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๓] อกุศลธรรมของสัตว์ใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว อัพยากตธรรมของสัตว์นั้น
จักไม่ดับไปหรือ
ไม่มี
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด จักไม่ดับไป อกุศลธรรมของสัตว์นั้น ไม่เคย
เกิดขึ้นแล้ว
เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๔] กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว ในภูมิใด ฯลฯ
[๓๗๕] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้วอกุศลธรรมของ
สัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ชั้นสุทธาวาส ในเมื่อทุติยจิตเป็นไป
อยู่ ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว แต่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นจักไม่ดับไปก็หาไม่
กุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คืออสัญญสัตว์ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว และอกุศลธรรม
ก็จักไม่ดับไป
หรือว่า อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไป กุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว
อกุศลธรรมของสัตว์นั้น ในภูมินั้น คือผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตมรรค พระ
อรหันต์ ผู้จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใดจักไม่ดับไป แต่กุศลธรรมของสัตว์

เหล่านั้น ในภูมินั้น ไม่เคยเกิดขึ้นแล้วก็หาไม่อกุศลธรรมของสัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น
คืออสัญญสัตว์ จักไม่ดับไป และกุศลธรรมก็ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๖] กุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้วอัพยากตธรรมของ
สัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
จักดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไปกุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว
เคยเกิดขึ้นแล้ว
[๓๗๗] อกุศลธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด ไม่เคยเกิดขึ้นแล้วอัพยากตธรรม
ของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ
จักดับไป
หรือว่า อัพยากตธรรมของสัตว์ใด ในภูมิใด จักไม่ดับไปอกุศลธรรมของสัตว์นั้น
ในภูมินั้น ไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว
เคยเกิดขึ้นแล้ว
อุปปาทนิโรธวาร จบ
ปวัตติวาร จบ
ภาวนาวาร
[๓๗๘] บุคคลใดเจริญกุศลธรรม บุคคลนั้นละอกุศลธรรมหรือ
ถูกแล้ว
หรือว่า บุคคลใดละอกุศลธรรม บุคคลนั้นเจริญกุศลธรรม
ถูกแล้ว
บุคคลใดไม่เจริญกุศลธรรม บุคคลนั้นไม่ละอกุศลธรรมหรือ
ถูกแล้ว
หรือว่า บุคคลใดไม่ละอกุศลธรรม บุคคลนั้นไม่เจริญกุศลธรรม
ถูกแล้ว ฯลฯ
ภาวนาวาร จบ
ธรรมยมก จบ

อินทริยยมก
ปัณณัตติวาร
[๓๗๙] อินทรีย์ ๒๒ คือ
๑. จักขุนทรีย์
๒. โสตินทรีย์
๓. ฆานินทรีย์
๔. ชิวหินทรีย์
๕. กายินทรีย์
๖. มนินทรีย์
๗. อิตถินทรีย์
๘. ปุริสินทรีย์
๙. ชีวิตินทรีย์
๑๐. สุขินทรีย์
๑๑. ทุกขินทรีย์
๑๒. โสมนัสสินทรีย์
๑๓. โทมนัสสินทรีย์
๑๔. อุเปกขินทรีย์
๑๕. สัทธินทรีย์
๑๖. วิริยินทรีย์
๑๗. สตินทรีย์
๑๘. สมาธินทรีย์
๑๙. ปัญญินทรีย์
๒๐. อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์
๒๑. อัญญินทรีย์
๒๒. อัญญาตาวินทรีย์

อุทเทส
[๓๘๐] จักขุ เรียกว่าจักขุนทรีย์หรือ จักขุนทรีย์ เรียกว่าจักขุหรือ
โสตะ เรียกว่าโสตินทรีย์หรือ โสตินทรีย์ เรียกว่าโสตะหรือ
ฆานะ เรียกว่าฆานินทรีย์หรือ ฆานินทรีย์ เรียกว่าฆานะหรือ
ชิวหา เรียกว่าชิวหินทรีย์หรือ ชิวหินทรีย์ เรียกว่าชิวหาหรือ
กาย เรียกว่ากายินทรีย์หรือ กายินทรีย์ เรียกว่ากายหรือ
มโนเรียกว่ามนินทรีย์หรือ มนินทรีย์ เรียกว่ามโนหรือ
อิตถี เรียกว่าอิตถินทรีย์หรือ อิตถินทรีย์ เรียกว่าอิตถีหรือ
ปุริสะ เรียกว่าปุริสินทรีย์หรือ ปุริสินทรีย์ เรียกว่าปุริสะหรือ
ชีวิต เรียกว่าชีวิตินทรีย์หรือ ชีวิตินทรีย์ เรียกว่าชีวิตหรือ
สุข เรียกว่าสุขินทรีย์หรือ สุขินทรีย์ เรียกว่าสุขหรือ
ทุกข์ เรียกว่าทุกขินทรีย์หรือ ทุกขินทรีย์ เรียกว่าทุกข์หรือ
โสมนัส เรียกว่าโสมนัสสินทรีย์หรือ โสมนัสสินทรีย์ เรียกว่าโสมนัสหรือ
โทมนัส เรียกว่าโทมนัสสินทรีย์หรือ โทมนัสสินทรีย์ เรียกว่าโทมนัสหรือ
อุเบกขา เรียกว่าอุเปกขินทรีย์หรือ อุเปกขินทรีย์ เรียกว่าอุเบกขาหรือ
สัทธา เรียกว่าสัทธินทรีย์หรือ สัทธินทรีย์ เรียกว่าสัทธาหรือ
วิริยะ เรียกว่าวิริยินทรีย์หรือ วิริยินทรีย์ เรียกว่าวิริยะหรือ
สติ เรียกว่าสตินทรีย์หรือ สตินทรีย์ เรียกว่าสติหรือ
สมาธิ เรียกว่าสมาธินทรีย์หรือ สมาธินทรีย์ เรียกว่าสมาธิหรือ
ปัญญา เรียกว่าปัญญินทรีย์หรือ ปัญญินทรีย์ เรียกว่าปัญญาหรือ
อนัญญาตัญญัสสามีติ เรียกว่าอนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์หรือ อนัญญาตัญญัสสามี
ตินทรีย์ เรียกว่าอนัญญาตัญญัสสามีติหรือ
อัญญะ เรียกว่าอัญญินทรีย์หรือ อัญญินทรีย์ เรียกว่าอัญญะหรือ
อัญญาตาวี เรียกว่าอัญญาตาวินทรีย์หรือ อัญญาตาวินทรีย์ เรียกว่าอัญญาตาวีหรือ
[๓๘๑] ไม่ใช่จักขุ ไม่เรียกว่าจักขุนทรีย์หรือ ไม่ใช่จักขุนทรีย์ ไม่เรียกว่าจักขุหรือ

ไม่ใช่โสตะ ไม่เรียกว่าโสตินทรีย์หรือ ไม่ใช่โสตินทรีย์ ไม่เรียกว่าโสตะหรือ
ไม่ใช่ฆานะ ไม่เรียกว่าฆานินทรีย์หรือ ไม่ใช่ฆานินทรีย์ ไม่เรียกว่าฆานะหรือ
ไม่ใช่ชิวหา ไม่เรียกว่าชิวหินทรีย์หรือ ไม่ใช่ชิวหินทรีย์ ไม่เรียกว่าชิวหาหรือ
ไม่ใช่กาย ไม่เรียกว่ากายินทรีย์หรือ ไม่ใช่กายินทรีย์ ไม่เรียกว่ากายหรือ
ไม่ใช่ใจ ไม่เรียกว่ามนินทรีย์หรือ ไม่ใช่มนินทรีย์ ไม่เรียกว่าใจหรือ
ไม่ใช่อิตถี ไม่เรียกว่าอิตถินทรีย์หรือ ไม่ใช่อิตถินทรีย์ ไม่เรียกว่าอิตถีหรือ
ไม่ใช่บุรุษ ไม่เรียกว่าปุริสินทรีย์หรือ ไม่ใช่ปุริสินทรีย์ ไม่เรียกว่าบุรุษหรือ
ไม่ใช่ชีวิต ไม่เรียกว่าชีวิตินทรีย์หรือ ไม่ใช่ชีวิตินทรีย์ ไม่เรียกว่าชีวิตหรือ
ไม่ใช่สุข ไม่เรียกว่าสุขินทรีย์หรือ ไม่ใช่สุขินทรีย์ ไม่เรียกว่าสุขหรือ
ไม่ใช่ทุกข์ ไม่เรียกว่าทุกขินทรีย์หรือ ไม่ใช่ทุกขินทรีย์ ไม่เรียกว่าทุกข์หรือ
ไม่ใช่โสมนัส ไม่เรียกว่าโสมนัสสินทรีย์หรือ ไม่ใช่โสมนัสสินทรีย์ไม่เรียกว่า
โสมนัสหรือ
ไม่ใช่โทมนัส ไม่เรียกว่าโทมนัสสินทรีย์หรือ ไม่ใช่โทมนัสสินทรีย์ไม่เรียกว่า
โทมนัสหรือ
ไม่ใช่อุเบกขา ไม่เรียกว่าอุเปกขินทรีย์หรือ ไม่ใช่อุเปกขินทรีย์ไม่เรียกว่าอุเบกขาหรือ
ไม่ใช่สัทธา ไม่เรียกว่าสัทธินทรีย์หรือ ไม่ใช่สัทธินทรีย์ ไม่เรียกว่าสัทธาหรือ
ไม่ใช่วิริยะ ไม่เรียกว่าวิริยินทรีย์หรือ ไม่ใช่วิริยินทรีย์ ไม่เรียกว่าวิริยะหรือ
ไม่ใช่สติ ไม่เรียกว่าสตินทรีย์หรือ ไม่ใช่สตินทรีย์ ไม่เรียกว่าสติหรือ
ไม่ใช่สมาธิ ไม่เรียกว่าสมาธินทรีย์หรือ ไม่ใช่สมาธินทรีย์ ไม่เรียกว่าสมาธิหรือ
ไม่ใช่ปัญญา ไม่เรียกว่าปัญญินทรีย์หรือ ไม่ใช่ปัญญินทรีย์ ไม่เรียกว่าปัญญาหรือ
ไม่ใช่อนัญญาตัญญัสสามีติ ไม่เรียกว่าอนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์หรือไม่ใช่อนัญญา
ตัญญัสสามีตินทรีย์ ไม่เรียกว่าอนัญญาตัญญัสสามีติหรือ
ไม่ใช่อัญญะ ไม่เรียกว่าอัญญินทรีย์หรือ ไม่ใช่อัญญินทรีย์ ไม่เรียกว่าอัญญะหรือ
ไม่ใช่อัญญาตาวี ไม่เรียกว่าอัญญาตาวินทรีย์หรือ ไม่ใช่อัญญาตาวินทรีย์ไม่เรียกว่า
อัญญาตาวีหรือ