กถํ ธมฺมวินยวเสน ทุวิธํฯ สพฺพเมว เจตํ ธมฺโม เจว
วินโย จาติ สงฺขฺยํ คจฺฉติฯ ตตฺถ วินยปิฏกํ วินโย ฯ
# ๑. ม. เสสขุทฺทกนิกาโย ฯ
อวเสสํ พุทฺธวจนํ ธมฺโม ฯ เตเนวาห ยนฺนูน มยํ อาวุโส
ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคาเยยฺยามา อหํ อุปาลึ วินยํ ปุจฺเฉยฺยํ
อานนฺทํ ธมฺมํ ปุจฺเฉยฺยนฺติ จ ฯ เอวํ ธมฺมวินยวเสน ทุวิธํ ฯ

กถํ ปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมวเสน ติวิธํ ฯ สพฺพเมว หิทํ
ปฐมพุทฺธวจนํ มชฺฌิมพุทฺธวจนํ ปจฺฉิมพุทฺธวจนนฺติ ติปฺปเภทํ
โหติฯ ตตฺถ
อเนกชาติสํสารํ สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ
คหการํ คเวสนฺโต ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํฯ
คหการก ทิฏฺโฐสิ ปุน เคหํ น กาหสิ
สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา คหกูฏํ วิสงฺขตํ
วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ ตณฺหานํ ขยมชฺฌคาติ (๑) ฯ
อิทํ ปฐมพุทฺธวจนํ ฯ เกจิ ยทา หเว ปาตุภวนฺติ
ธมฺมาติ(๒) ขนฺธเก อุทานคาถํ อาหุ ฯ เอสา ปน ปาฏิปท-
ทิวเส สพฺพญฺญุภาวปฺปตฺตสฺส โสมนสฺสมยญาเณ ปจฺจยาการํ
ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส อุปนฺนา อุทานคาถาติ เวทิตพฺพาฯ
ยํ ปน ปรินิพฺพานกาเล อภาสิ หนฺททานิ ภิกฺขเว
อามนฺตยามิ โว วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถาติ (๓)
อิทํ ปจฺฉิมพุทฺธวจนํ ฯ
อุภินฺนมนฺตเร ยํ วุตฺตํ เอตํ มชฺฌิมพุทฺธวจนนฺติ ฯ เอวํ
# ๑. ขุ.ธ. ๒๕/๒๑/๓๕-๖ ฯ ๒. วิ.มหา. ๔/๓/๔ ฯ
# ๓. ที. มหา. ๑๐/๑๔๓/๑๘๐ ฯ
ปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมวเสน ติวิธํ ฯ

กถํ ปิฏกวเสน ติวิธํ ฯ สพฺพมฺปิ เหตํ วินยปิฏกํ
สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกนฺติ ติปเภทเมว โหติฯ ตตฺถ
ปฐมสงฺคีติยํ สงฺคีตญฺจ อสงฺคีตญฺจ สพฺพมฺปิ สโมธาเนตฺวา
อุภยานิ ปาฏิโมกฺขานิ เทฺว วิภงฺคานิ ทฺวาวีสติกฺขนฺธกา
โสฬส ปริวาราติ อิทํ วินยปิฏกํ นาม ฯ
พฺรหฺมชาลาทิ จตุตฺตึสสุตฺตสงฺคโห ทีฆนิกาโย ฯ มูลปริยาย-
สุตฺตาทิทิยฑฺฒสตเทฺวสุตฺตสงฺคโห มชฺฌิมนิกาโย ฯ โอฆตรณ-
สุตฺตาทิสตฺตสุตฺตสหสฺสสตฺตสตทฺวาสฏฺฐิสุตฺตสงฺคโห สํยุตฺตนิกาโย ฯ
จิตฺตปริยาทานสุตฺตาทินวสุตฺตสหสฺสปญฺจสตสตฺตปญฺญาสสุตฺตสงฺคโห
องฺคุตฺตรนิกาโย ฯ ขุทฺทกปาฐธมฺมปทอุทานอิติวุตฺตกสุตฺตนิปาต-
วิมานวตฺถุเปตวตฺถุเถรคาถาเถรีคาถาชาตกนิทฺเทสปฏิสมฺภิทา-
อปทานพุทฺธวํสจริยาปิฏกวเสน ปนฺนรสปเภโท ขุทฺทกนิกาโยติ
อิทํ สุตฺตนฺตปิฏกํ นามฯ

ธมฺมสงฺคณิ (๒) วิภงฺโค ธาตุกถา ปุคฺคลปญฺญตฺติ กถาวตฺถุ
ยมกํ ปฏฺฐานนฺติ อิทํ อภิธมฺมปิฏกํ นาม ฯ ตตฺถ
วิวิธวิเสสนยตฺตา วินยนโต เจว กายวาจานํ
วินยตฺถวิทูหิ อยํ วินโย วินโยติ อกฺขาโตฯ
วิวิธา หิ เอตฺถ ปญฺจวิธปาฏิโมกฺขุทฺเทส ปาราชิกาทิ-
# ๑.ม. อสงฺคีตญฺจ ฯ ๒. ม.ธมฺมสงฺคโห ฯ
สตฺตอาปตฺติกฺขนฺธ มาติกา วิภงฺคาทิปฺปเภทนยา วิเสสภูตา จ
ทฬฺหีกมฺมสิถิลกรณปโยชนา อนุปญฺญตฺตินยา กายิก-
วาจสิกอชฺฌาจารนิเสธนโต เจส กายํ วาจญฺจ วิเนติ ฯ
ตสฺมา วิวิธนยตฺตา วิเสสนยตฺตา กายวาจานํ วินยนโต
เจส วินโยติ อกฺขาโต ฯ เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ วุตฺตํ
วิวิธวิเสสนยตฺตา วินยนโต เจว กายวาจานํ
วินยตฺถวิทูหิ อยํ วินโย วินโยติ อกฺขาโตติ ฯ

อิตรํ ปน
อตฺถานํ สูจนโต สุวุตฺตโต สวนโตถ สูทนโต
สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโต จ สุตตํ สุตฺตํนฺติ อกฺขาตํ ฯ
ตํ หิ อตฺตตฺถปรตฺถาทิเภเท อตฺเถ สูเจติ ฯ สุวุตฺตา เจตฺถ
อตฺถา เวเนยฺยชฺฌาสยานุโลเมน วุตฺตตฺตา ฯ สวติ เจตํ อตฺเถ
สสฺสมิว ผลํ สวตีติ (๒) วุตฺตํ โหติ ฯ สูทติ จ เต (๓) เธนุ
วิย ขีรํ ปคฺฆรตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ สุฏฺฐุ จ เน ตายติ
รกฺขตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ สุตฺตสภาคญฺเจตํ ยถา หิ ตจฺฉกานํ
สุตฺตํ ปมาณํ โหติ เอวเมตมฺปิ วิญฺญูนํฯ ยถา จ สุตฺเตน
สงฺคหิตานิ ปุปฺผานิ น วิกิริยนฺติ น วิทฺธํสิยนฺติ เอวเมเตน
สงฺคหิตา อตฺถาฯ เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ วุตฺตํ
อตฺถานํ สูจนโต สุวุตฺตโต สวนโตถ สูทนโต
สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโต จ สุตฺตํ (๑) สุตฺตนฺติ อกฺขาตนฺติ ฯ
# ๑. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ๒. ปสวตีติ ฯ ๓. ม.เจตํ ฯ
อิตโร ปน
ยํ เอตฺถ วุฑฺฒิมนฺโต สลกฺขณา(๑) ปูชิตา ปริจฺฉินฺนา
วุตฺตาธิกา จ ธมฺมา อภิธมฺโม เตน อกฺขาโตฯ
อยํ หิ อภิสทฺโท วุฑฺฒิสลกฺขณ(๒) ปูชิตปริจฺฉินฺนาธิเกสุ ทิสฺสติ ฯ
ตถา เหส พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺตีติ(๓)อาทีสุ
วุฑฺฒิยํ อาคโต ฯ ยา ตา รตฺติโย อภิญฺญาตา อภิลกฺขิตาติ- (๔)
อาทีสุ สลกฺขเณ (๕) ฯ ราชาภิราชา มนุชินฺโทติอาทีสุ ปูชิเตฯ
ปฏิพโล วิเนตุํ อภิธมฺเม อภิวินเย(๗)ติอาทีสุ ปริจฺฉินฺเนฯ
อญฺญมญฺญสงฺกรวิรหิเต ธมฺเม จ วินเย จาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนาติ(๘)อาทีสุ อธิเก ฯ

เอตฺถ จ รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ(๙) เมตฺตาสหคเตน
เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตีติ (๑๐)อาทินา นเยน วุฑฺฒิมนฺโตปิ
ธมฺมา วุตฺตาฯ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา(๑๑)ติอาทินา
นเยน อารมฺมณาทีหิ ลกฺขณียตฺตา สลกฺขณาปิ ฯ เสกฺขา
ธมฺมา อเสกฺขา ธมฺมา(๑๒) โลกุตฺตรา ธมฺมา(๑๓)ติอาทินา นเยน
ปูชิตาปิ ฯ ปูชารหาติ อธิปฺปาโย ฯ ผสฺโส โหติ เวทนา
# ๑. สลฺลกฺขณาติปิ ฯ เอวมุปริปี ฯ ๒. ม. วุฑฺฒิลกฺขณ… ฯ
# ๓. อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺตีติอาทีสุ ฯ สํ.มหา. ๑๙/๔๑๖/๑๑๔ ฯ
# ๔.ม.มู. ๑๒/๔๕/๓๖ ฯ ๕. ม.ลกฺขเณ ฯ ๖.ขุ.สุ. ๒๕/๓๗๖/๔๔๔ ฯ
# ๗. วิ.มหา. ๔/๙๙/๑๔๒ ฯ ๘. ขุ.วิมาน. ๒๖/๙/๑๓ ฯ ๙. อภิ.สงฺ
# ๓๔/๑๔๐/๔๔ ฯ ๑๐. อภิ. วิ ๓๕/๗๔๑/๓๖๙ ฯ ๑๑. อภิ.สงฺ ๓๔/๑๖/๙ ฯ
๑๒. อภิ.สงฺ ๓๔/๑/๑ ฯ ๑๓. อภิ. สงฺ. ๓๔/๓/๓ ฯ
โหตี(๑)ติอาทินา นเยน สภาวปริจฺฉินฺนตฺตา ปริจฺฉินฺนาปิ ฯ
มหคฺคตา ธมฺมา อปฺปมาณา ธมฺมา(๒) อนุตฺตรา ธมฺมาติ (๓) อาทินา
นเยน อธิกาปิ ธมฺมา วุตฺตา ฯ เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ
วุตฺตํ
ยํ เอตฺถ วุฑฺฒิมนฺโต สลกฺขณา ปูชิตา ปริจฺฉินฺนา
วุตฺตาธิกา จ ธมฺมา อภิธมฺโม เตน อกฺขาโตติ ฯ
ยํ ปเนตฺถ อวิสิฏฺฐํ ตํ
ปิฏกํ ปิฏกตฺถวิทู ปริยตฺติภาชนตฺถโต อาหุ
เตน สโมธาเนตฺวา ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยา ฯ
ปริยตฺติปิ หิ มา ปิฏกสมฺปทาเนนาติ (๔)อาทีสุ ปิฏกนฺติ
วุจฺจติ ฯ อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทาลปิฏกมาทายาติ(๕)-
อาทีสุ ยงฺกิญฺจิ ภาชนมฺปิ ฯ ตสฺมา ปิฏกํ ปิฏกตฺถวิทู
ปริยตฺติภาชนตฺถโต อาหุ ฯ

อิทานิ เตน สโมธาเนตฺวา ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยาติฯ
เตน เอวํ ทุวิธตฺเถน ปิฏกสทฺเทน สห สมาสํ กตฺวา วินโย
จ โส ปิฏกญฺจ ปริยตฺติภาวโต ตสฺส ตสฺส อตฺถสฺส ภาชนโต
จาติ วินยปิฏกํ ยถาวุตฺเตเนว นเยน สุตฺตนฺตญฺจ ตํ ปิฏกญฺจาติ
สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺโม จ โส ปิฏกญฺจาติ อภิธมฺมปิฏกนฺติ เอวเมเต
# ๑. อภิ. สง. ๓๔/๑๖/๙ ๒. อภิ. สง. ๓๔/๑/๑
# ๓. อภิ.สง. ๓๔/๑๔/๗ ฯ ๔. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๑๙๓/๒๕๙ ฯ
# ๕. สํ. นิ. ๑๖/๒๐๙,๒๑๑/๑๐๖-๗ฯ ๖. ม. สุตฺตนฺตปิฏกํ ฯ
ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยาฯ
เอวํ ญตฺวา จ (๑) ปุนปิ เตสฺเวว ปิฏเกสุ นานปฺปการ-
โกสลฺลตฺถํ
เทสนาสาสนกถา- เภทนฺเตสุ ยถารหํ
สิกฺขาปหานคมฺภีร- ภาวญฺจ ปริทีปเยฯ
ปริยตฺติเภทํ สมฺปตฺตึ วิปตฺติจาปิ ยํ ยหึ
ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย ฯ
ตตฺรายํ ปริทีปนา วิภาวนา จ เอตานิ หิ ตีณิ
ปิฏกานิ ยถากฺกมํ อาณาโวหารปรมตฺถเทสนายถาปราธ-
ยถานุโลมยถาธมฺมสาสนานิ สํวราสํวรทิฏฺฐิวินิเวฐนามรูป-
ปริจฺเฉทกถา จาติ วุจฺจนฺติ ฯ
เอตฺถ หิ วินยปิฏกํ อาณารเหน ภควตา อาณา-
พาหุลฺลโต เทสิตตฺตา อาณาเทสนา สุตฺตปิฏกํ (๒) โวหารกุสเลน
ภควตา โวหารพาหุลฺลโต เทสิตตฺตา โวหารเทสนา อภิธมฺมปิฏกํ
ปรมตฺถกุสเลน ภควตา ปรมตฺถพาหุลฺลโต เทสิตตฺตา ปรมตฺถ-
เทสนาติ วุจฺจติฯ
ตถา ปฐมํ เย เต ปจุราปราธา สตฺตา เต ยถาปราธํ
เอตฺถ สาสิตาติ ยถาปราธสาสนํ ทุติยํ อเนกชฺฌาสยานุสย-
จริยาธิมุตฺติกา สตฺตา ยถานุโลมํ เอตฺถ สาสิตาติ ยถานุ-
# ๑. สี. ญตฺวา ว ฯ ๒. สุตฺตนฺตปิฏกํ ฯ
โลมสาสนํ ตติยํ ธมฺมปุญฺชมตฺเต อหํ มมาติ สญฺญิโน สตฺตา
ยถาธมฺมํ เอตฺถ สาสิตาติ ยถาธมฺมสาสนนฺติ วุจฺจติ ฯ
ตถา ปฐมํ อชฺฌาจารปฏิปกฺขภูโต สํวราสํวโร เอตฺถ
กถิโตติ สํวราสํวรกถา ทุติยํ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิปฏิปกฺขภูตา ทิฏฺฐิ-
วินิเวฐนา เอตฺถ กถิตาติ ทิฏฺฐิวินิเวฐนกถา ตติยํ ราคาทิ-
ปฏิปกฺขภูโต นามรูปปริจฺเฉโท เอตฺถ กถิโตติ นามรูป-
ปริจฺเฉทกถาติ วุจฺจติ ฯ
ตีสุปิ จ เอเตสุ ติสฺโส สิกฺขา ตีณิ ปหานานิ
จตุพฺพิโธ (๑) คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ ฯ ตถาหิ วินยปิฏเก
วิเสเสน อธิสีลสิกฺขา วุตฺตา ฯ สุตฺตปิฏเก อธิจิตฺตสิกฺขา ฯ
อภิธมฺมปิฏเก อธิปญฺญาสิกฺขา ฯ
วินยปิฏเก จ วีติกฺกมปฺปหานํ กิเลสานํ วีติกฺกมปฏิ-
ปกฺขตฺตา สีลสฺส ฯ สุตฺตปิฏเก ปริยุฏฺฐานปฺปหานํ ปริยุฏฺ-
ฐานปฏิปกฺขตฺตา สมาธิสฺส ฯ อภิธมฺมปิฏเก อนุสยปฺปหานํ
อนุสยปฏิปกฺขตฺตา ปญฺญาย ฯ
ปฐเม จ ตทงฺคปฺปหานํ กิเลสานํ ฯ อิตเรสุ วิกฺขมฺภน-
สมุจฺเฉทปฺปหานานิ ฯ ปฐเม จ ทุจฺจริตสงฺกิเลสสฺส ปหานํ ฯ
อิตเรสุ ตณฺหาทิฏฺฐิสงฺกิเลสานํ ฯ
เอกเมกสฺมึ เจตฺถ จตุพฺพิโธปิ ธมฺมตฺถเทสนาปฏิเวธ-
# ๑. ม.เอตฺถนฺตเร จาติ ทิสฺสติ ฯ
คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ ฯ

ตตฺถ ธมฺโมติ ปาลิ ฯ อตฺโถติ
ตสฺสาเยว อตฺโถ ฯ เทสนาติ ตสฺสา มนสา ววฏฺฐาปิตาย
ปาลิยา เทสนา ฯ ปฏิเวโธติ ปาลิยา ปาลิอตฺถสฺส จ
ยถาภูตาวโพโธ ฯ ตีสุปิ เจเตสุ เอเต ธมฺมตฺถเทสนาปฏิเวธา
ยสฺมา สสาทีหิ วิย มหาสมุทฺโท มนฺทพุทฺธีหิ ทุกฺโขคาฬฺหา (๑)
อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐา จ ตสฺมา คมฺภีรา ฯ เอวเมเกกสฺมิญฺเจตฺถ
จตุพฺพิโธ คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ ฯ

อปโร นโย ฯ ธมฺโมติ เหตุ ฯ วุตฺตํ เหตํ เหตุมฺหิ
ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทาติ (๒) ฯ อตฺโถติ เหตุผลํ ฯ วุตฺตํ เหตํ
เหตุผเล ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทาติ (๓) ฯ เทสนาติ ปญฺญตฺติ ยถาธมฺมํ
ธมฺมาภิลาโปติ อธิปฺปาโย ฯ ปฏิเวโธติ อภิสมโย ฯ โส จ
โลกิยโลกุตฺตโร ฯ วิสยโต อสมฺโมหโต จ อตฺถานุรูปํ ธมฺเมสุ
ธมฺมานุรูปํ อตฺเถสุ ปญฺญตฺติปถานุรูปํ ปญฺญตฺตีสุ อวโพโธ ฯ
อิทานิ ยสฺมา เอเตสุ ปิฏเกสุ ยํ ยํ ธมฺมชาตมตฺถชาตํ
วา โย จายํ ยถา ยถา ญาเปตพฺโพ อตฺโถ โสตูนํ ญาณสฺส
อภิมุโข โหติ ตถา ตถา ตทตฺถโชติกา เทสนา โย เจตฺถ
อวิปรีตาวโพธสงฺขาโต ปฏิเวโธ สพฺพมฺเปตํ อนุปจิตกุสล-
สมฺภาเรหิ ทุปฺปญฺเญหิ สสาทีหิ มหาสมุทฺโท วิย ทุกฺโขคาฬฺหํ (๓)
อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐญฺจ ตสฺมา เอวมฺปิ เอกเมกสฺมึ เอตฺถ
# ๑. ม.ทุกฺโขคาหา ฯ ๒. อภิ.วิ. ๓๕/๗๗๙/๓๙๙ ฯ
# ๓. ม.ทุกโขคาหํ ฯ
จตุพฺพิโธปิ คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ ฯ
เอตฺตาวตา จ
เทสนาสาสนกถา- เภทนฺเตสุ ยถารหํ
สิกฺขาปหานคมฺภีร- ภาวญฺจ ปริทีปเย
อิติ อยํ คาถา วุตฺตตฺถา โหติ ฯ
ปริยตฺติเภทํ สมฺปตฺตึ วิปตฺติญฺจาปิ ยํ ยหึ
ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย
อิติ เอตฺถ ปน ตีสุ ปิฏเกสุ ติธา (๑) ปริยตฺติเภโท ทฏฺฐพฺโพ ฯ
ติสฺโส หิ ปริยตฺติโย อลคทฺทูปมา นิสฺสรณตฺถา ภณฺฑาคาริย-
ปริยตฺตีติ ฯ
ตตฺถ [๒] ทุคฺคหิตา อุปารมฺภาทิเหตุปริยาปุตา (๓) [๔]
อลคทฺทูปมา ยํ สนฺธาย วุตฺตํ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส
อลคทฺทตฺถิโก ฯเปฯ โส ปสฺเสยฺย มหนฺตํ อลคทฺทํ ตเมนํ
โภเค วา นงฺคุฏฺเฐ วา คณฺเหยฺย ตสฺส โส อลคทฺโท
ปริวตฺติตฺวา หตฺเถ วา พาหายํ วา อญฺญตรสฺมึ วา
องฺคปจฺจงฺเค ฑํเสยฺย โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย
มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ ตํ กิสฺสเหตุ ทุคฺคหิตตฺตา ภิกฺขเว
อลคทฺทสฺส เอวเมว โข ภิกฺขเว อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ธมฺมํ
# ๑ ม. ติวิโธ ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร ยาติ ทิสฺสติ ฯ
#๓. ม. อุปารมฺภาทิเหตุ ปริยาปุตาฯ
#๔. ม. เอตฺถนฺตเร อยนฺติ ทิสฺสติ ฯ
ปริยาปุณนฺติ สุตฺตํ ฯเปฯ เวทลฺลํ เต ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา
เตสํ ธมฺมานํ ปญฺญาย อตฺถํ น อุปปริกฺขนฺติ เตสํ เต
ธมฺมา ปญฺญาย อตฺถํ อนุปปริกฺขตํ น นิชฺฌานํ ขมนฺติ
เต อุปารมฺภานิสํสา เจว ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ อิติวาทปฺ-
ปโมกฺขานิสํสา จ ยสฺส จตฺถาย ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ ตญฺจสฺส
อตฺถํ นานุโภนฺติ เตสํ เต ธมฺมา ทุคฺคหิตา ทีฆรตฺตํ
อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ ตํ กิสฺสเหตุ ทุคฺคหิตตฺตา ภิกฺขเว
ธมฺมานนฺติ (๑) ฯ
ยา ปน สุคหิตา สีลกฺขนฺธาทิปาริปูรึเยว อากงฺขมาเนน
ปริยาปุตา น อุปารมฺภาทิเหตุ อยํ นิสฺสรณตฺถา นาม ฯ
ยํ สนฺธาย วุตฺตํ เตสํ เต ธมฺมา สุคหิตา ทีฆรตฺตํ
หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ ตํ กิสฺสเหตุ สุคหิตตฺตา ภิกฺขเว
ธมฺมานนฺติ (๑) ฯ
ยํ ปน ปริญฺญาตกฺขนฺโธ ปหีนกิเลโส ภาวิตมคฺโค
ปฏิวิทฺธากุปฺโป สจฺฉิกตนิโรโธ ขีณาสโว เกวลํ ปเวณิ-
ปาลนตฺถาย (๒) วํสานุรกฺขณตฺถาย ปริยาปุณาติ อยํ ภณฺฑา-
คาริกปริยตฺตีติ ฯ

วินเย ปน สุปฏิปนฺโน ภิกฺขุ สีลสมฺปตฺตึ นิสฺสาย
ติสฺโส วิชฺชา ปาปุณาติ ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต ฯ
# ๑. ม.มู ๑๒/๒๗๘-๒๗๙/๒๖๘-๒๖๙ ฯ
#๒. ม.ปเวณีปาลนตฺถาย ฯ
สุตฺเต สุปฏิปนฺโน สมาธิสมฺปทํ นิสฺสาย ฉฬภิญฺญา ปาปุณาติ
ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต ฯ อภิธมฺเม สุปฏิปนฺโน
ปญฺญาสมฺปทํ นิสฺสาย จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา ปาปุณาติ ตาสญฺจ
ตตฺเถว ปเภทวจนโต ฯ เอวเมเตสุ สุปฏิปนฺโน(๑) ยถากฺกเมน อิมํ
วิชฺชาตฺตยฉฬภิญฺญาจตุปฺปฏิสมฺภิทาเภทํ สมฺปตฺตึ ปาปุณาติ ฯ