อานนฺทตฺเถโร ภควโต ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต
สาวตฺถึ คนฺตฺวา ราชคหํ คนฺตุกาโม เยน สาวตฺถี เตน
จาริกํ ปกฺกามิฯ อานนฺทตฺเถเรน คตคตฏฺฐาเน มหาปริเทโว
อโหสิ ภนฺเต อานนฺท กุหึ สตฺถารํ ฐเปตฺวา อาคโตสีติ ฯ
อนุปุพฺเพน ปน สาวตฺถิมนุปฺปตฺเต เถเร ภควโต ปรินิพฺพาน-
ทิวเส วิย มหาปริเทโว อโหสิ ฯ

ตตฺร สุทํ อายสฺมา อานนฺโท อนิจฺจตาทิปฏิสํยุตฺตาย
ธมฺมิยา กถาย ตํ มหาชนํ สญฺญาเปตฺวา เชตวนํ ปวิสิตฺวา
ทสพเลน วสิตคนฺธกุฏิยา ทฺวารํ วิวริตฺวา มญฺจปีฐํ นีหริตฺวา
ปปฺโผเฏตฺวา คนฺธกุฏึ สมฺมชฺชิตฺวา มิลาตมาลากจวรํ ฉฑฺเฑตฺวา
มญฺจปีฐํ อติหริตฺวา ปุน ยถาฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ภควโต
ฐิตกาเล วิย (๑) กรณียํ วตฺตํ สพฺพมกาสิฯ

อถ เถโร ภควโต ปรินิพฺพานโต ปภูติ ฐานนิสชฺชพหุลตฺตา อุสฺสนฺนธาตุกํ กายํ
สมสฺสาเสตุํ ทุติยทิวเส ขีรวิเรจนํ ปิวิตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ
ยํ สนฺธาย สุเภน มาณเวน ปหิตํ มาณวกํ เอตทโวจ
อกาโล โข มาณวก อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา
อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยามาติ ฯ ทุติยทิวเส เจตกตฺเถเรน
ปจฺฉาสมเณน คนฺตฺวา สุเภน มาณเวน ปุฏฺโฐ ทีฆนิกาเย
สุภสุตฺตํ (๒) นาม ทสมํ สุตฺตมภาสิฯ
# ๑. ม. วิยาติ นตฺถิ ฯ ๒. ที.สี. ๙/๓๑๔-๓๓๗/๒๕๐-๒๗๒ ฯ
อถ เถโร เชตวนวิหาเร ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ การา-
เปตฺวา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย ราชคหํ คโตฯ ตถา
มหากสฺสปตฺเถโร จ อนุรุทฺธตฺเถโร จ สพฺพํ ภิกฺขุสงฺฆํ
คเหตฺวา ราชคหเมว คโตฯ

เตน โข ปน สมเยน ราชคเห อฏฺฐารส มหาวิหารา
โหนฺติฯ เต สพฺเพปิ ฉฑฺฑิตปติตอุกฺลาปา อเหสุํฯ ภควโต
หิ ปรินิพฺพาเน สพฺเพ ภิกฺขู อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตจีวรํ
คเหตฺวา วิหาเร จ ปริเวเณ จ ฉฑฺเฑตฺวา อคมํสุฯ ตตฺถ
เถรา ภควโต วจนปูชนตฺถํ ติตฺถิยวาทปริโมจนตฺถญฺจ ปฐมํ
มาสํ ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ กโรมาติ จินฺเตสุํ ฯ ติตฺถิยา หิ
วเทยฺยุํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา สตฺถริ ฐิเตเยว วิหาเร
ปฏิชคฺคึสุ ปรินิพฺพุเต ฉฑฺเฑสุนฺติ ฯ เตสํ วาทปริโมจนตฺถญฺจ
จินฺเตสุนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ วุตฺตมฺปิ เจตํ (๑)
อถโข เถรานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ ภควตา โข อาวุโส
ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ วณฺณิตํ หนฺท มยํ อาวุโส ปฐมํ มาสํ
ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ กโรม มชฺฌิมํ มาสํ สนฺนิปติตฺวา
ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิสฺสามาติ ฯ

เต ทุติยทิวเส คนฺตฺวา ราชทฺวาเร อฏฺฐํสุฯ อชาตสตฺตุ
ราชา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา กึ ภนฺเต อาคตตฺถาติ อตฺตนา
# ๑. ม. เหตํ ฯ
กตฺตพฺพกิจฺจํ ปฏิปุจฺฉิฯ เถรา อฏฺฐารส มหาวิหารปฏิ-
สงฺขรณตฺถาย หตฺถกมฺมํ ปฏิเวเทสุํฯ

สาธุ ภนฺเตติ ราชา
หตฺถกมฺมการเก มนุสฺเส อทาสิฯ เถรา ปฐมํ มาสํ สพฺพวิหาเร
ปฏิสงฺขราเปตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ นิฏฺฐิตํ มหาราช วิหาร-
ปฏิสงฺขรณํฯ อิทานิ ธมฺมวินยสงฺคหํ กโรมาติฯ
สาธุ ภนฺเต วิสฺสตฺถา กโรถ มยฺหํ อาณาจกฺกํ ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ
อาณาเปถ มํ ภนฺเต กึ กโรมีติ ฯ สงฺคหํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ
สนฺนิสชฺชนฏฺฐานํ มหาราชาติฯ กตฺถ กโรมิ ภนฺเตติ ฯ
เวภารปพฺพตปสฺเส สตฺตปณฺณคุหาทฺวาเร (๑) กาตุํ ยุตฺตํ มหา-
ราชาติ ฯ

สาธุ ภนฺเตติ โข ราชา อชาตสตฺตุ วิสฺสกมฺมุนา
นิมฺมิตสทิสํ สุวิภตฺตภิตฺติตฺถมฺภโสปานํ นานาวิธมาลากมฺมลตา-
กมฺมวิจิตฺตํ อภิภวนฺตมิว ราชภวนวิภูตึ อวหสนฺตมิว เทว-
วิมานสิรึ สิริยา นิเกตมิว เอกนิปาตติตฺถมิว จ เทวมนุสฺส-
นยนวิหงฺคานํ โลกรามเณยฺยกมิว สมฺปิณฺฑิตํ ทฏฺฐพฺพสาร-
มณฺฑํ มณฺฑปํ การาเปตฺวา วิวิธกุสุมทามโอลมฺพกวินิคฺคลนฺต-
จารุวิตานํ รตนวิจิตฺตมณิโกฏฺฏิมตลมิว จ นํ นานาปุปฺผูปหาร-
วิจิตฺตํ สุปรินิฏฺฐิตภูมิกมฺมํ พฺรหฺมวิมานสทิสํ อลงฺกริตฺวา ตสฺมึ
มหามณฺฑเป ปญฺจสตานํ ภิกฺขูนํ อนคฺฆานิ ปญฺจกปิย-
ปจฺจตฺถรณสตานิ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิณภาคํ นิสฺสาย
# ๑. ม. สตฺตปณฺณิ… ฯ
อุตฺตราภิมุขํ เถราสนํ มณฺฑปมชฺเฌ ปุรตฺถาภิมุขํ พุทฺธสฺส
ภควโต อาสนารหํ ธมฺมาสนํ ปญฺญาเปตฺวา ทนฺตขจิตตํ วีชนึ (๑)
เจตฺถ ฐเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อาโรจาเปสิ นิฏฺฐิตํ ภนฺเต
มม กิจฺจนฺติฯ

[๒] ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อาหํสุ สฺเว อาวุโส
สนฺนิปาโต ตฺวญฺจ เสกฺโข สกรณีโย เตน เต น ยุตฺตํ
สนฺนิปาตํ คนฺตุํ อปฺปมตฺโต โหหีติฯ
อถโข อายสฺมา อานนฺโท สฺเว สนฺนิปาโต น โข
ปน เมตํ ปติรูปํ ยฺวาหํ เสกฺโข สมาโน สนฺนิปาตํ
คจฺเฉยฺยนฺติ พหุเทว รตฺตึ กายคตายสติยา วีตินาเมตฺวา รตฺติยา
ปจฺจูสสมยํ จงฺกมา โอโรหิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา นิปชฺชิสฺสามีติ
กายํ อาวฏฺเฏสิ (๓)ฯ เทฺว ปาทา ภูมิโต มุตฺตา อปตฺตญฺจ
สีสํ พิมฺโพหนํ(๔) เอตสฺมึ อนฺตเร อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ
วิมุจฺจิฯ อยญฺหิ อายสฺมา จงฺกเมน พหิ วีตินาเมตฺวา วิเสสํ
นิพฺพตฺเตตุมสกฺโกนฺโต จินฺเตสิ นนุ มํ ภควา เอตทโวจ
# ๑. ม. ทนฺตขจิตํ พีชนึ ฯ เอวมุปริปิ ฯ อิทํ ยุตฺตตรํ ฯ
# ขจฺ พนฺธเนติ ธาต ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร ตสฺมึ โข ปน สมเย
# เอกจฺเจ ภิกขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ สนธาย เอวมาหํสุ อิมสฺมึ
# ภิกขุสงฺเฆ อญฺโญ วิสฺสคนฺธํ วายนฺโต วิจรณกภิกฺขุ นาม นตฺถิ
# อทฺธา เอเต มํ สนฺธาย วทนฺตีติ สเวคํ อาปชฺชิ ฯ เอกจฺเจติ
# ทิสฺสนฺติ ฯ ๓. ม. อาวชฺเชสิ ฯ ๔. อภิธานปฺปทีกาฏีกากายํ
# ปน พิพฺโพหนนฺติ ทิสฺสติ ฯ
กตปุญฺโญสิ ตฺวํ อานนฺท ปธานมนุยุญฺช ขิปฺปํ โหหิสิ
อนาสโวติ พุทฺธานญฺจ กถาโทโส นาม นตฺถิ มม อจฺจารทฺธํ
วีริยํ เตน เม จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ หนฺทาหํ วีริยสมตฺตํ
โยเชมีติ จงฺกมา โอโรหิตฺวา ปาทโธวนฏฺฐาเน ฐตฺวา ปาเท
โธวิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา มญฺจเก นิสีทิตฺวา โถกํ
วิสฺสมิสฺสามีติ กายํ มญฺจเก อุปนาเมสิฯ เทฺว ปาทา
ภูมิโต มุตฺตา สีสํ พิพฺโพหนมสมฺปตฺตํ (๑) เอตสฺมึ อนฺตเร
อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ ฯ จตุอิริยาปถวิรหิตํ เถรสฺส
อรหตฺตํ (๒) ฯ เตน อิมสฺมึ สาสเน อนิปนฺโน อนิสินฺโน
อฏฺฐิโต อจงฺกมนฺโต โก ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโตติ วุตฺเต
อานนฺทตฺเถโรติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ

อถ เถรา ภิกฺขู ทุติยทิวเส กตภตฺตกิจฺจา ปตฺตจีวรํ
ปฏิสาเมตฺวา ธมฺมสภายํ สนฺนิปติตา ฯ อานนฺทตฺเถโร ปน
อตฺตโน อรหตฺตปตฺตึ ญาเปตุกาโม ภิกฺขูหิ สทฺธึ น คโตฯ
ภิกฺขู ยถาวุฑฺฒํ อตฺตโน อตฺตโน อาสเน (๓) นิสีทนฺตา
อานนฺทตฺเถรสฺสาสนํ ฐเปตฺวา นิสินฺนาฯ ตตฺถ เกหิจิ
เอตมาสนํ กสฺสาติ วุตฺเต อานนฺทตฺเถรสฺสาติฯ อานนฺโท ปน
กุหึ คโตติ ฯ ตสฺมึ สมเย เถโร จินฺเตสิ อิทานิ มยฺหํ
คมนกาโลติ ตโต อตฺตโน อานุภาวํ ทสฺเสนฺโต ปฐวิยํ
# ๑. ม. พิมฺโพหนํ อสมฺปตฺตํ ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร อโหสีติ ทิสฺสติ ฯ
# ๓. ม. ปตฺตาสเน ฯ
นิมุชฺชิตฺวา อตฺตโน อาสเนเยว อตฺตานํ ทสฺเสสิฯ อากาเสนา-
คนฺตฺวา นิสีทีติปิ เอเก ฯ

เอวํ นิสินฺเน ตสฺมึ อายสฺมนฺเต มหากสฺสปตฺเถโร ภิกฺขู
อามนฺเตสิ อาวุโส กึ ปฐมํ สงฺคายาม ธมฺมํ วา วินยํ
วาติ ฯ ภิกฺขู อาหํสุ ภนฺเต มหากสฺสป วินโย นาม
พุทฺธสาสนสฺส อายุ วินเย ฐิเต พุทธฺสาสนํ ฐิตํ โหติ ตสฺมา
ปฐมํ วินยํ สงฺคายามาติ ฯ กํ ธุรํ กตฺวาติ ฯ อายสฺมนฺตํ
อุปาลินฺติ ฯ กึ อานนฺโท นปโหตีติ ฯ โน นปโหติ อปิจ
โข ปน สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธรมาโนเยว วินยปริยตฺตึ นิสฺสาย
อายสฺมนฺตํ อุปาลึ เอตทคฺเค ฐเปสิ เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม
สาวกานํ ภิกฺขูนํ วินยธรานํ ยทิทํ อุปาลึติ (๑) ตสฺมา
อุปาลิตฺเถรํ ปุจฺฉิตฺวา วินยํ สงฺคายามาติฯ ตโต เถโร วินยํ
ปุจฺฉนตฺถาย อตฺตนา ว อตฺตานํ สมฺมนฺนิฯ อุปาลิตฺเถโรปิ
วิสฺสชฺชนตฺถาย สมฺมนฺนิฯ ตตฺรายํ ปาลิ