มีหลายคนไม่เข้าใจความต่างระหว่าง คำว่า "สถูป" ในมหาปรินิพพานสูตร กับคำว่า "รูปเปรียบ" ที่ตรัสในเอกปุคคล แล้วยกเอาไปอธิบายประกอบ ตีความหมายอุทเทสิกเจดีย์ผิดเพี้ยน เข้าใจว่า ที่พระพุทธเจ้าอนุญาตสร้างสถูป คือ อนุญาตสร้างรูปปั้นพระองค์ด้วย อันนี้เป็นความเข้าใจที่ผิด

👉 "สถูป" (ถูป/thūpa) คือ สิ่งก่อสร้างที่สร้างขึ้นเพื่อบรรจุพระธาตุ

👉 "รูปเปรียบ" (ปฏิมา/paṭimā) หรือ ปฏิมากรรม คือ การปั้น การสร้างรูปทรงเปรียบ พระพุทธเจ้าใช้คำว่า "อปฺปฏิโม" มีคำว่า "อะ" ที่แปลว่า "ไม่" อยู่ข้างหน้า มีความหมายว่า ปั้นไม่ได้ สร้างรูปเปรียบพระตถาคตไม่ได้ เพราะไม่มีรูปเปรียบ

"เอกปุคฺคโล ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อทุติโย อสหาโย อปฺปฏิโม อปฺปฏิสโม..." / "Ekapuggalo bhikkhave loke uppajjamāno uppajjati adutiyo asahāyo appaṭimo appaṭisamo..."

"สถูป" กับ "รูปเปรียบ" จึงมีความหมายแตกต่างกันอย่างชัดเจน ท่านอนุญาตสร้างสถูป เพราะประกอบด้วยประโยชน์ เป็นบุญ เพราะสร้างบรรจุพระธาตุ เป็นสิ่งที่ควรเครพบูชา ส่วนการสร้าง "รูปเปรียบ" เป็นบาป เพราะเป็นการตู่ ไม่เหมือนกัน

ท่านตรัสว่า สถูป ก็คือ สถูป ไม่ใช่ไปตีความเอาเองว่า คือ รูปปั้นด้วย ธรรมของพระตถาคตไม่มีขัดแย้งกัน ถ้าขัดแย้ง ไม่ใช่แน่นอน ท่านตรัสว่า "อปฺปฏิโม" ถ้าไปตีความว่า อุทเทสิกเจดีย์ คือการสร้างรูปเปรียบ มันก็ขัดแย้งกันชัดเจน จะไปเข้าใจยากทำไม ดังนั้น สิ่งก่อสร้างที่พระพุทธเจ้าอนุญาตสร้างบูชาเป็นเจดีย์ได้หลังปรินิพพาน คือ "สถูป" เท่านั้น "รูปเปรียบ" เป็นเจดีย์ไม่ได้

พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า "เล่าเรียนสูตรอันถือกันมาผิดด้วยบทพยัญชนะที่ใช้ผิด เนื้อความแห่งบทพยัญชนะที่ใช้ผิด ย่อมมีนัยอันผิดไปด้วย" คือ สาเหตุที่ทำให้พระสัทธรรมเลอะเลือนอันตรธานไป ก็เหมือนกันกับการอ้างเรื่องสถูปในมหาปรินิพพานสูตรโดยไม่ถูกต้อง ทำให้ความหมายอุทเทสิกเจดีย์ผิดเพี้ยน