ทำไมในขุททานุขุททกสิกขา พระพุทธเจ้าให้ยกพระวินัยออกได้? ก็เพราะพระวินัยไม่เหมาะกับสัตว์ในยุคเสื่อม หมู่สัตว์เลวลง เสื่อมจากพระสัทธรรม เหมือนเด็กไม่รู้เดียงสาในอริยวินัย พระวินัยอันประเสริฐจึงไม่เหมาะกับเด็กผู้ไม่รู้เดียงสา เพราะไปละเมิดจะบาปมาก จึงอนุญาตให้ยกออก

พระพุทธเจ้าเป็นผู้รู้จักกาล ใช้วินัยให้เหมาะกับกาล เช่น พระวินัยบางข้ออนุญาตในคราวอัตคัดอาหารได้ แต่ในคราวปกติ ก็ไม่อนุญาต จะเห็นได้ว่า พระพุทธเจ้าใช้วินัยให้เหมาะกับกาล (แต่อย่าไปสับสนกับคำว่า "อกาลิโก" ยังคาพระวินัยอยู่จะไปอ้างว่านี้มันยุคสมัยไหนแล้ว ไม่ได้) และก็เช่นกันบัญญัติวินัย แต่ก็อนุญาตให้ยกออกได้เช่นกัน

พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ไม่อุบัติขึ้นในยุคเสื่อม ในยุคที่สัตว์มีอายุถอยลงไปกว่า 100 ปี เพราะมีกิเลสหนา ฟังธรรมไม่รู้เรื่อง บัญญัติวินัยก็จะเป็นเหมือนเอาโทษประหารไปใช้กับเด็ก จะเห็นได้ว่า พระวินัยไม่เหมาะกับสัตว์ในยุคเสื่อม เมื่อไม่เหมาะ จึงอนุญาตให้ยกออกได้ ไม่เอาวินัยไปใช้กับคนเสื่อม

มันมีระยะแตกต่างกัน ไม่ใช่ไปเอาพระสูตรที่ตรัสว่า "จักไม่เพิกถอนสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้" ไปอ้างใส่ยุคคนเสื่อมที่ถือวินัยไม่ได้แล้ว ใช่ ถ้าถือได้มันจะเจริญตามที่ท่านว่านั่นแหละ แต่ในบริบทของความเสื่อมที่มีเป็นธรรมดา มันจะเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ท่านจึงตรัสอีกสูตร ขุททานุขุททกสิกขา ให้ยกพระวินัยออกได้

👉 ในระยะแรก หลังตรัสรู้ พระพุทธเจ้าจะตรัสพระธรรมให้สัตว์โลกรู้ จะตรัสอนุปุพพิกถา อริยสัจ 4 และ โอวาทปาฏิโมก พระพุทธเจ้าทุกพระองค์จะเทศน์ 3 กัณฑ์นี้ โดยหลัก ส่วนจะตรัสเพิ่มก็เป็นเรื่องของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นๆ เช่น พระพุทธเจ้าโคตมะ ตรัสไว้เยอะมาก ที่จริง เมื่อตรัสพระธรรมก็คือให้รู้วินัยด้วยนั่นแหละ เช่น ในโอวาทปาฏิโมกที่ว่า "ละบาป ทำบุญ ทำจิตให่ผ่องใส" คำว่า "ละบาป" ก็คือ ท่านให้มีศีล จึงเรียกว่า ตรัสธรรมก็เพื่อให้รู้วินัยด้วย

👉 ระยะต่อมา มีพระทำผิด ไม่มีวินัย ตรัสธรรมให้รู้วินัยก็ไม่รู้ ทีนี้ก็ตรัสวินัยเพื่อให้รู้ธรรม ก็บัญญัติวินัยให้ เมื่อมาเต็มแสนกัปแล้วและไม่ประมาท มีศีล มีวินัย ก็จะเป็นเหตุปัจจัยให้บรรลุธรรมได้ เพราะแม้จะมาเต็มแล้วก็ตาม แต่ถ้าประมาท ไม่มีวินัย ก็บรรลุไม่ได้ ฉะนั้น จึงตรัสวินัยเพื่อให้รู้ธรรม

👉 ในระยะต่อมาอีก กาลเวลาล่วงเลยไป คนเสื่อมจากพระสัทธรรม พากันถือวินัยไม่ได้ก็ให้ยกวินัยออก เพราะไปละเมิดบาปมาก อีกทั้งถ้าคาอาบัติก็ไม่สามารถบรรลุธรรมได้อีก จึงอนุญาตให้ยกวินัยออก เขาไม่เอาโทษประหารไปใช้กับเด็ก ในยุคของคนเสื่อมถือวินัยไม่ได้แต่ก็ไม่ยอมรับว่าถือไม่ได้ แต่กลับไปอธิบายธรรมวินัยให้บิดเบือนแทน เพื่อให้มันเข้ากับความเสื่อม ความเป็นไปของคนส่วนมาก จึงเกิดมีสัทธรรมปฏิรูปขึ้น ... อันตรธาน 5 ก็มีด้วยประการฉะนี้